Ngày 10/11, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên. Trong đó, Bộ này dự kiến sẽ thay đổi phương án thi tuyển vào lớp 10 trường chuyên theo từng môn, chuyển sang thành 3 khối.
Nội dung dự thảo lập tức làm nóng các diễn đàn mạng, nhiều phụ huynh, giáo viên, chuyên gia tranh luận.
Bộ GD&ĐT lý giải, dự thảo thông tư được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, định vị lại mục tiêu của trường chuyên. Đó là phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.
Trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học, mà còn là môi trường giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
Trường chuyên thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông và các chương trình giáo dục nâng cao do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành nhằm phát hiện sớm, phát triển năng lực, năng khiếu nổi trội của học sinh; định hướng sớm lĩnh vực, ngành nghề, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán học và khoa học xã hội, nhân văn.
Hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp với dự án học tập liên môn, liên ngành.
Tạo nền tảng kiến thức rộng
Dự thảo nhấn mạnh việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài Chương trình.
Thay cho việc tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, dự thảo quy định trường chuyên tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên: khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và khối Ngoại ngữ.
Cũng theo Bộ GD&ĐT, việc tổ chức lớp theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kết nối giữa các môn học và khắc phục tình trạng định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm.
Trên nền tảng đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực, sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp.
Học sinh khối Khoa học tự nhiên học các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học.
Học sinh khối Khoa học xã hội và khối Ngoại ngữ học các môn Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 1 môn trong các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ.
Tất cả học sinh tham gia giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất và được lựa chọn loại hình, nội dung phù hợp với sở thích, năng khiếu.
Không chọn môn chuyên từ THCS
Lý giải việc không cho học sinh lựa chọn môn chuyên từ THCS như trước đây, theo Bộ GD&ĐT, trong học kì I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm.
Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (môn Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, môn Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng kí thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán - Vật lí - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lí - Tin học, Ngữ văn - Lịch sử - Địa lí.
Từ học kì II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học.
Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và ý kiến đồng ý của cha mẹ học sinh.
Bộ GD&ĐT cho rằng, cách tổ chức này thể hiện rõ hơn định hướng lấy học sinh làm trung tâm và lựa chọn môn học chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, kết quả đánh giá năng lực, nguyện vọng của học sinh và tư vấn của nhà trường.
Qua đó, học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở thích, sở trường và chủ động xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp.
Cũng từ học kì II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất 1 dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp với giảng viên, nhà khoa học của cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.
Giảm áp lực ôn luyện
Theo Bộ GD&ĐT, dự thảo quy định tuyển sinh vào trường chuyên theo khối chuyên, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo môn chuyên. Kết quả trúng tuyển theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn học thuộc khối.
Học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.
Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học, nhằm hạn chế tình trạng luyện thi.
Định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên. Không đặt nặng việc học sinh phải ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu của từng môn. Qua đó góp phần giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác nhau của học sinh.
Bộ GD&ĐT, phương án thi mới được áp dụng từ năm học 2027 - 2028. Riêng trường chuyên chưa bảo đảm điều kiện được áp dụng từ năm học 2028 - 2029. Sở GD&ĐT, cơ sở giáo dục đại học quyết định thời điểm áp dụng đối với từng trường chuyên trên cơ sở đánh giá mức độ đáp ứng các điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.
