Chiều 10/11, Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ (T.Ư Đoàn) tổ chức tọa đàm “Tài năng trẻ với những đại công trình quốc gia - Làm chủ công nghệ và bài toán lớn cho nhà khoa học trẻ”.
Những bài toán lớn
Phát biểu tại chương trình, TS. Trịnh Minh Thái - Giám đốc Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ nhấn mạnh, yêu cầu phát triển các công trình thông minh, công trình xanh đang mở ra nhiều cơ hội cho đội ngũ trí thức trẻ tham gia nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn.
Theo TS Trịnh Minh Thái, một công trình thông minh cần kỹ sư xây dựng làm việc cùng chuyên gia dữ liệu, tự động hóa, vật liệu, môi trường và quản lý. Một công trình xanh đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm với cộng đồng. Đây chính là cơ hội để các nhà khoa học trẻ tham gia các nhóm liên ngành và đóng góp bằng những nhiệm vụ chuyên môn cụ thể.
TS. Trịnh Minh Thái cũng đặt câu hỏi: Từ các công trình và dự án trọng điểm, chúng ta đang cần giải quyết những bài toán khoa học, kỹ thuật nào nhất? Đâu là những khâu có thể ưu tiên nghiên cứu và phát triển trong nước, để từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ? Đồng thời, cần tìm giải pháp đưa các ý tưởng, kết quả nghiên cứu đi vào công trình thực tiễn, thông qua cơ chế đặt hàng, thử nghiệm, đánh giá an toàn và phối hợp giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp với đơn vị triển khai.
Để có thể tham gia vào những nhiệm vụ có quy mô, yêu cầu cao, ông cho rằng, sinh viên, nhà khoa học trẻ cần không ngừng nâng cấp bản thân.
“Ngoài nền tảng chuyên môn, các bạn cần trang bị tư duy hệ thống, khả năng làm việc liên ngành, năng lực thực nghiệm, ý thức tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp. Đặc biệt là tinh thần chịu trách nhiệm đến cùng với sản phẩm của mình”, TS. Trịnh Minh Thái.
Chia sẻ tại tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Tân - Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm và Kiểm định Xây dựng, Trường ĐH Xây dựng Hà Nội cho biết, Việt Nam đang và sẽ triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như nhà máy điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao và các công trình trung tâm đô thị tại Hà Nội, TPHCM, cùng nhiều tỉnh, thành phố. Đây là cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học trẻ trong nước.
Theo đó, yêu cầu đầu tiên là năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ mới. Các kỹ sư, nhà khoa học trẻ cần chủ động học tập, tiếp thu và làm chủ những công nghệ xây dựng hiện đại, chưa từng có tại Việt Nam. “Đáp ứng nhu cầu này, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cùng các trường đại học kỹ thuật đang mở rộng chương trình đào tạo về điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao và các lĩnh vực mới”, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Tân nói.
Bên cạnh đó, đội ngũ kỹ sư cần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số và AI. Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường năng lực nghiên cứu và phát triển vật liệu mới, công nghệ xây dựng mới. Qua đó, từng bước làm chủ công nghệ lõi, hướng tới tự chủ công nghệ và giảm phụ thuộc vào chuyển giao công nghệ từ nước ngoài.
Kiên trì theo đuổi ý tưởng
Chia sẻ tại chương trình, PGS.TS. Đinh Viết Cường - Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Giải thưởng Quả Cầu Vàng 2026 cho rằng, giá trị của một công trình nghiên cứu không chỉ nằm ở hàm lượng khoa học, mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra giá trị cho xã hội.
Theo PGS.TS. Đinh Viết Cường, để hình thành ý tưởng nghiên cứu có chất lượng, trước hết cần nắm bắt tính thời sự của những vấn đề đang được xã hội quan tâm, từ phát triển đường sắt tốc độ cao, AI đến bảo vệ môi trường. Việc nhận diện đúng những thách thức và nhu cầu thực tiễn sẽ giúp các nhà khoa học lựa chọn hướng nghiên cứu phù hợp, có tính ứng dụng và khả năng tạo tác động tích cực.
Tuy nhiên, có ý tưởng tốt mới chỉ là bước khởi đầu. Để biến ý tưởng thành kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học trẻ cần có ý chí, quyết tâm và sự kiên trì theo đuổi mục tiêu đến cùng. “Quá trình nghiên cứu có thể kéo dài nhiều năm, với không ít lần thử nghiệm thất bại. Vì vậy, người làm khoa học cần biết cân bằng cảm xúc, giữ vững tinh thần, tiếp tục tìm tòi, điều chỉnh và phát triển hướng nghiên cứu”, anh nói.
Bên cạnh nỗ lực cá nhân, GS.TS. Đinh Viết Cường cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng đội ngũ đồng hành, tìm kiếm cộng sự phù hợp và chủ động kết nối các nguồn lực hỗ trợ, đặc biệt là nguồn lực tài chính. Đây là những yếu tố quan trọng giúp người trẻ hiện thực hóa ý tưởng, duy trì hoạt động nghiên cứu và từng bước đưa kết quả khoa học vào cuộc sống.
Thu hẹp "khoảng trống" giữa nhà khoa học và doanh nghiệp
Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh - Trưởng phòng Công nghệ - Kỹ thuật - Lab, Học viện Viettel, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội, Giải thưởng Quả Cầu Vàng 2026 mang đến những góc nhìn thực tế về hành trình đưa các giải pháp công nghệ trí tuệ nhân tạo AI từ phòng thí nghiệm vào đời sống doanh nghiệp.
Chị cho biết, tại Tập đoàn Viettel, nguồn kinh phí từ quỹ nghiên cứu khoa học luôn được ưu tiên dành cho các đề tài trực tiếp giải quyết những vấn đề thực tiễn.
“Đối với doanh nghiệp, một giải pháp AI được lựa chọn không nhất thiết phải là công nghệ hiện đại nhất hay tiên tiến nhất thị trường. Yếu tố cốt lõi và quyết định hàng đầu là công nghệ đó phải giải quyết đúng bài toán thực tế hoặc "nỗi đau" cụ thể mà doanh nghiệp, địa phương hay quốc gia đang gặp phải”, Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh.
Chị Hạnh chỉ ra hai thước đo quyết định để doanh nghiệp "bắt tay" với nhà khoa học, đó là xuất phát từ bài toán thực tiễn và minh chứng hiệu quả đầu ra rõ ràng. Để thu hẹp khoảng trống giữa các nhà khoa học và khối doanh nghiệp, theo chị Hạnh, mô hình hợp tác cần được triển khai bài bản ngay từ giai đoạn đầu.
Doanh nghiệp nên đóng vai trò là nơi xuất phát điểm, đưa ra các bài toán thực tế. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với các trường đại học, viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên để từng bước xây dựng giải pháp.
Khi giải pháp đã hình thành và chứng minh được hiệu quả, các bên sẽ cùng tìm kiếm cơ chế phù hợp để thương mại hóa sản phẩm, đồng thời, thúc đẩy triển khai và ứng dụng sản phẩm trên quy mô lớn trong thực tiễn.
Từ trải nghiệm thực tế của một kỹ sư vừa đảm nhận công việc chuyên môn hàng ngày, vừa tham gia phát triển các đề tài nghiên cứu ứng dụng tại Viettel, Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh khẳng định môi trường doanh nghiệp chính là nơi lý tưởng để các nhà nghiên cứu trẻ tìm kiếm công nghệ phù hợp nhất nhằm giải quyết những bài toán lớn của đất nước. Môi trường này không chỉ giúp các bạn trẻ tiếp cận nguồn lực đầu tư thực chất mà còn mở ra cơ hội rèn luyện bản lĩnh, kỹ năng chuyên môn và hiện thực hóa đam mê nghiên cứu khoa học ngay trong lòng doanh nghiệp.
