Bảo đảm hoạt động liên tục, thông suốt
Theo quy chế, toàn bộ dữ liệu quan trắc môi trường tự động, gồm quan trắc nước mặt, không khí, nước thải và khí thải từ các trạm cơ sở trên địa bàn thành phố phải được kết nối, truyền trực tiếp về Trung tâm điều hành tiếp nhận dữ liệu, tại Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT).
Bảo đảm hệ thống quan trắc hoạt động 24/24h, truyền nhận dữ liệu liên tục và khách quan. Đặc biệt, các tài khoản truy cập máy chủ phải được giữ bí mật tuyệt đối, ngăn chặn triệt để sự can thiệp từ phần mềm hay thiết bị bên ngoài.
Dữ liệu từ trạm cơ sở truyền về phải giữ nguyên hiện trạng, không qua bất kỳ khâu trung gian hay giải pháp kỹ thuật nào làm thay đổi số liệu. Mọi hành vi di chuyển, xóa hoặc sửa đổi thư mục dữ liệu gốc đều bị nghiêm cấm.
Đối với các trạm quan trắc nước thải và khí thải của chủ nguồn thải (doanh nghiệp), quy trình tiếp nhận và phân loại dữ liệu tại Trung tâm điều hành được chia thành các cấp độ xử lý.
Cụ thể, Sở NN&MT sẽ lập tức phát cảnh báo tới doanh nghiệp khi phát hiện các dấu hiệu: Camera giám sát ghi nhận hình ảnh bất thường (màu nước thải đổi màu đột ngột, váng bọt hay khói thải tăng bất thường) hoặc camera bị che mờ, lệch hướng, mất kết nối; trạm quan trắc không truyền dữ liệu về liên tục trong 12 giờ; dữ liệu nhận được có kết quả âm, nằm ngoài dải đo, “đứng hình” không thay đổi trong thời gian dài…
Các trường hợp vi phạm nồng độ xả thải, quy trình xác minh được thực hiện nhanh chóng. Cụ thể, khi thông số quan trắc vượt giới hạn cho phép liên tục từ 1 giờ trở lên, thông tin sẽ được chuyển ngay tới cơ quan quản lý nhà nước.
Nếu tình trạng vượt quy chuẩn kéo dài từ 2 giờ trở lên, hệ thống sẽ tự động kích hoạt thiết bị lấy mẫu tự động hoặc cử lực lượng tiến hành quan trắc đột xuất nguồn thải (trừ các trường hợp đặc thù như dừng/khởi động lại lò của nhà máy nhiệt điện, xi măng).
Mẫu nước thải thu được sẽ được mang đi phân tích, kết quả phân tích là căn cứ pháp lý để lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính. Toàn bộ chi phí lấy mẫu và phân tích do chủ nguồn thải chi trả.
Quản lý chặt thiết bị, chống gian lận
Sở NN&MT sẽ triển khai niêm phong vật lý và quản lý mật khẩu truy cập toàn bộ hệ thống trạm quan trắc. Doanh nghiệp tuyệt đối không được tự ý tháo dỡ niêm phong.
Trường hợp cần bảo trì, sửa chữa, thay thế linh kiện hoặc hiệu chuẩn thiết bị, chủ nguồn thải gửi văn bản thông báo kế hoạch sửa chữa và thời điểm tháo tem (kèm hình ảnh hiện trạng tem) tới Sở NN&MT trước ít nhất 2 ngày.
Toàn bộ thao tác thay thế, bảo trì phải ghi chép rõ ràng vào sổ nhật ký trạm và lưu trữ hồ sơ kiểm định, hiệu chuẩn, chất chuẩn định kỳ. Sau khi hoàn thành, doanh nghiệp thông báo bằng văn bản để cơ quan quản lý kiểm tra và tiến hành dán lại tem niêm phong.
Quy chế cũng quy định quy trình quản lý, vận hành các trạm quan trắc nước mặt và không khí xung quanh do nhà nước đầu tư. Dữ liệu từ các trạm này sau khi qua khâu đánh giá, phân loại sẽ được công khai dưới dạng chỉ số chất lượng môi trường (AQI) trên cổng thông tin điện tử.
Đặc biệt, trong trường hợp chỉ số AQI chạm ngưỡng “Xấu”, Trung tâm điều hành có trách nhiệm báo cáo khẩn cấp để Sở NN&MT tham mưu phát văn bản cảnh báo rộng rãi đến cộng đồng dân cư, giúp người dân chủ động có biện pháp phòng tránh, bảo vệ sức khỏe…
