Không đi theo lối mòn
UBND xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp và Tập đoàn PAN vừa ký kết thỏa thuận hợp tác xây dựng Vùng lúa sinh thái Tràm Chim với thông điệp “Vì sinh kế bền vững của người nông dân và góp phần bảo tồn hệ sinh thái Tràm Chim”. Mô hình khởi đầu trên diện tích 66 ha, với kỳ vọng định hình một phương thức canh tác nông nghiệp xanh, hài hòa giữa kinh tế và bảo tồn tại vùng đất ngập nước đặc biệt của Đồng bằng sông Cửu Long.
Sự kiện ký kết đánh dấu bước khởi đầu của quá trình kết nối chặt chẽ giữa ‘4 Nhà’ (Nhà nông - Nhà khoa học - Nhà quản lý - Doanh nghiệp). Trong vụ lúa Đông Xuân 2026-2027, Đề án sẽ triển khai trên diện tích 66 ha với sự tham gia trực tiếp của 10 hộ nông dân.
Chia sẻ tại lễ ký kết, ông Trương Công Cứ - Phó Chủ tịch HĐQT PAN Farm, Chủ tịch HĐQT VFC, Trưởng Ban Đề án cho biết, dự án nhằm tìm ra cách làm lúa tốt hơn để nông dân có thu nhập ổn định, doanh nghiệp có vùng nguyên liệu minh bạch, thân thiện hơn với đất, nước và hệ sinh thái Tràm Chim.
Đáng chú ý, mô hình không tiếp cận sản xuất sinh thái theo hướng cực đoan hay cấm tiệt hóa học ngay từ đầu
Nguyên tắc được đặt ra là phòng ngừa trước, ưu tiên giải pháp sinh học và canh tác; thuốc hóa học chỉ được sử dụng khi dịch hại vượt ngưỡng, nằm trong danh mục do Ban Đề án phê duyệt và ưu tiên xử lý diện hẹp thay vì tràn lan
Ruộng lúa được nhìn nhận như một thể sống, nơi người nông dân thăm đồng, quan sát kỹ lưỡng từ cây lúa, sâu bệnh, thiên địch đến thời tiết trước khi quyết định can thiệp.
Sinh kế người nông dân đặt lên hàng đầu
Đề án xây dựng vùng lúa sinh thái Tràm Chim kiên định theo đuổi ba mục tiêu chiến lược, trong đó sinh kế của người nông dân được đặt lên hàng đầu.
Theo Ban Đề án, sản xuất sinh thái chỉ thực sự bền vững khi người trực tiếp “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” có lợi nhuận tương xứng.
Thay vì đặt mục tiêu giảm phân, giảm thuốc bằng mọi giá, Đề án hướng tới sử dụng đầu vào hợp lý, cắt giảm chi phí không cần thiết để duy trì năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Trong giai đoạn chuyển đổi, mục tiêu đặt ra là giữ vững năng suất ít nhất khoảng 95% so với đối chứng, giảm 5-10% chi phí đầu vào và gia tăng lợi nhuận khi quy trình đi vào ổn định.
Song song đó, chuỗi giá trị được tổ chức đồng bộ từ khâu cung ứng giống, vật tư, kỹ thuật đến thu hoạch, kiểm soát chất lượng, chế biến và tiêu thụ. Lúa sản xuất ra được xác định rõ đầu ra, tiêu chuẩn chất lượng, giá bán và phương thức thanh toán minh bạch.
Mục tiêu thứ ba, giảm thiểu tác động đến môi trường và hệ sinh thái Tràm Chim. Mô hình chú trọng quản lý nước hợp lý, nói không với việc đốt rơm rạ, bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh, thiên địch và từng bước hạ thấp phát thải khí nhà kính.
Đồng hành cung cấp giải pháp dinh dưỡng cho đề án, ông Lê Quốc Phong - Chủ tịch HĐQT Công ty CP SX&KD Phân bón Bình Điền II nhìn nhận, sản xuất bền vững phải bắt đầu từ sức khỏe của đất.
Đất khỏe nuôi dưỡng bộ rễ và cây trồng cứng cáp, từ đó tăng sức chống chịu tự nhiên và giảm dần sự phụ thuộc vào hóa chất.
Liên kết thực chất
Để hiện thực hóa mục tiêu, mô hình liên kết “4 Nhà” được vận hành với phân công rõ ràng: Nhà nông tuân thủ quy trình, ghi chép nhật ký; Nhà khoa học phản biện và hoàn thiện kỹ thuật; Nhà quản lý hỗ trợ, giám sát; Doanh nghiệp tổ chức chuỗi giá trị và đảm bảo đầu ra.
Chính sách hỗ trợ thiết thực cũng được thiết lập ngay từ vụ đầu từ giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong danh mục được ưu đãi giảm 10% so với giá thị trường, đồng thời lúa đạt chuẩn được thưởng thêm 300 đồng/kg.
Đổi lại, nông dân cam kết tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật và phối hợp minh bạch trong kiểm tra.
Điểm khác biệt lớn của Đề án là kết quả đều phải được định lượng bằng số liệu cụ thể. Sau mỗi vụ mùa, toàn bộ các chỉ tiêu từ lượng giống, phân bón, nước tưới đến chi phí, năng suất và lợi nhuận của từng hộ sẽ được thống kê, so sánh với dữ liệu đối chứng. 100% diện tích tham gia được gắn mã nhận diện và cấp nhật ký sản xuất điện tử.
Đánh giá cao định hướng này, ông Lê Chí Thiện - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, mô hình hoàn toàn phù hợp với chủ trương chuyển đổi nông nghiệp xanh của tỉnh. Kỳ vọng lớn nhất là tạo ra một cách làm thực chất, có cơ sở dữ liệu xác thực để làm tiền đề nhân rộng trong tương lai.
Từ quy mô thí điểm ban đầu trên 66 ha trong 4 vụ sản xuất tới đây, theo ông Thiện, nếu chứng minh được hiệu quả thực tế, Tràm Chim sẽ có cơ sở hình thành vùng nguyên liệu gạo sinh thái quy mô lớn hơn.
Hơn cả những hạt gạo đạt chuẩn, mô hình được kỳ vọng sẽ tạo ra vùng đệm sinh thái vững chắc, giảm áp lực lên Vườn quốc gia Tràm Chim và hỗ trợ thiết thực cho mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học, trong đó có hình ảnh loài Sếu đầu đỏ tại vùng đất ngập nước Tam Nông, Đồng Tháp.
