Khu vực huyện Kim Bảng cũ của tỉnh Hà Nam cũ (nay là các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy, tỉnh Ninh Bình) là nơi có quần thể Voọc mông trắng lớn thứ hai ở Việt Nam, chỉ sau Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long.
Việc thành lập khu bảo tồn nhằm bảo vệ và phát triển hệ sinh thái rừng núi đá vôi, đồng thời bảo tồn các loài động vật, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm đã được ghi nhận trong khu vực. Trong đó, quần thể Voọc mông trắng là đối tượng bảo tồn đặc biệt quan trọng.
Bên cạnh đó, việc thành lập khu bảo tồn còn góp phần nâng cao chất lượng rừng thông qua tăng cường quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, từng bước phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy các giá trị tự nhiên của khu vực.
Một số hoạt động chính sau khi Khu bảo tồn được thành lập là triển khai chương trình bảo vệ, phục hồi và phát triển rừng, thực hiện công tác bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và phòng trừ sinh vật gây hại rừng, đồng thời quản lý bảo tồn đa dạng sinh học.
Bên cạnh đó là các chương trình nghiên cứu khoa học, giảng dạy, thực tập, đào tạo; hoạt động chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; chương trình phát triển kết cấu hạ tầng, trang thiết bị phục vụ các mục tiêu quản lý khu rừng; chương trình theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, giám sát đa dạng sinh học; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; chương trình hợp tác quốc tế; chương trình ổn định đời sống dân cư.
Một số giải pháp sẽ được đẩy mạnh trong đó có việc ứng dụng khoa học, công nghệ, GIS, viễn thám và các công cụ số trong quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, theo dõi diễn biến rừng, điều tra và giám sát đa dạng sinh học và quần thể Voọc mông trắng; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong phục hồi hệ sinh thái rừng, bảo tồn loài và phòng cháy, chữa cháy rừng.
Bên cạnh đó, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật về lâm nghiệp, đa dạng sinh học, bảo vệ động vật hoang dã, cảnh quan và tiềm năng du lịch sinh thái của Khu bảo tồn; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn Voọc mông trắng.
Theo TS Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và Phát triển (CCD), việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng là dấu mốc quan trọng trong bảo vệ hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi của vùng Ninh Bình – Phú Thọ – Hà Nội.
“Là khu vực quan trọng thứ hai đối với bảo tồn Voọc mông trắng, Kim Bảng được bảo vệ chính thức sẽ tạo nền tảng vững chắc hơn cho sự tồn tại và phục hồi lâu dài của quần thể linh trưởng quý giá này”, TS Hà nói.
Ông chia sẻ thêm, Kim Bảng cũng nằm trong vùng dự kiến đề xuất Di sản Thiên nhiên Thế giới “Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc”. Việc thành lập khu bảo tồn góp phần gìn giữ các giá trị đa dạng sinh học, địa chất và cảnh quan độc đáo, đồng thời củng cố cơ sở bảo tồn lâu dài cho toàn vùng.
Điều này cũng thể hiện cam kết của tỉnh Ninh Bình đối với bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, đồng thời góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam theo Công ước Đa dạng sinh học (CBD) và Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh – Montreal về mở rộng diện tích và nâng cao hiệu quả bảo tồn.
Theo TS Hà, từ năm 2018 đến nay, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển (CCD) đã đồng hành cùng tỉnh Hà Nam, nay là tỉnh Ninh Bình, trong nghiên cứu, bảo vệ loài và sinh cảnh, nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn Voọc mông trắng tại khu vực huyện Kim Bảng cũ.
Thời gian tới, CCD sẽ tiếp tục đồng hành cùng tỉnh Ninh Bình và cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ, phục hồi quần thể Voọc mông trắng cùng các giá trị đa dạng sinh học tại Kim Bảng.
Voọc mông trắng là một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới, thuộc nhóm Cực kỳ nguy cấp theo phân loại của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cũng như Sách đỏ Việt Nam.
Đây là loài đặc hữu của Việt Nam, chỉ phân bố trong một phạm vi rất hẹp ở những cánh rừng núi đá vôi thuộc Ninh Bình, Phú Thọ (khu vực Hòa Bình cũ) và Thanh Hóa.
Nạn săn bắt và môi trường sống bị ảnh hưởng đã khiến loài bị suy giảm nhanh chóng trong nhiều năm qua, hiện chỉ còn một số quần thể nhỏ, cô lập, trong đó Vân Long được ghi nhận là quần thể lớn nhất, còn Kim Bảng là quần thể quan trọng thứ hai.
Ngoài ra, vào năm 2022, nhóm chuyên gia của CCD tái ghi nhận được 5 cá thể Voọc mông trắng tại khu vực rừng Hương Sơn, huyện Mỹ Đức cũ của Hà Nội — nơi loài này từng được cho là đã tuyệt chủng cục bộ trong nhiều thập kỷ.
Đợt khảo sát mới nhất năm 2025 cho thấy, quần thể Voọc mông trắng tại Hương Sơn hiện có 2 đàn với khoảng 15 cá thể. Trong đó, đàn lớn nhất ghi nhận hơn 12 cá thể, bao gồm các cá thể non được sinh ra trong các năm 2024 và 2025.
Để bảo vệ loài linh trưởng đặc biệt quý hiếm này, các chuyên gia đề xuất, tiếp tục bảo vệ sinh cảnh của loài và quản lý khu vực phân bố.
Bên cạnh đó, kiểm soát chặt chẽ tình trạng săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này ở trong nước và quốc tế, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn loài.
