Để làm rõ hơn lộ trình chuyển đổi từ ứng phó sang thích ứng với sạt lở, PV Tiền Phong có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Thịnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp.
PV: Thưa ông, từ đầu năm 2026 đến nay, tình trạng sạt lở trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp đã ảnh hưởng như thế nào đến đời sống người dân?
Ông Nguyễn Đức Thịnh: Từ đầu năm đến nay, tình hình sạt lở bờ sông, kênh, rạch trên địa bàn tỉnh diễn biến khá phức tạp. Chúng tôi ghi nhận 32 vụ sạt lở với tổng chiều dài khoảng 1,2km, ảnh hưởng đến nhà cửa, tài sản của người dân và một số công trình, hạ tầng giao thông. Đáng chú ý, trên tuyến sông Tiền dù số vụ giảm nhưng mức độ uy hiếp dân cư lại tăng cao, đe dọa trực tiếp đến 8 hộ dân, buộc chúng tôi phải khẩn cấp hỗ trợ di dời 1 hộ dân.
Bên cạnh đó, điểm nóng sạt lở hiện lại nằm ở hệ thống sông, kênh, rạch nội đồng với 28 vụ sạt lở (tăng 16 vụ so với cùng kỳ 2025), tổng chiều dài khoảng 1,1km. Hậu quả làm sập 2 căn nhà, ảnh hưởng đến 7 căn, đồng thời gây hư hỏng đường nông thôn, hoa màu.
Cá biệt, trên địa bàn xã Tân Hộ Cơ xảy ra sự cố sạt lở tại khu vực ao nuôi thủy sản của hộ ông Nguyễn Văn Bầy, ảnh hưởng 2 ao nuôi cá tra, thiệt hại ước hơn 5 tỷ đồng.
PV: Trước sự uy hiếp ngày càng cực đoan của ‘hà bá’, tỉnh đã có những phương án cấp bách nào để bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và các công trình hạ tầng thiết yếu?
Ông Nguyễn Đức Thịnh: Trước tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, được sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương, nỗ lực của tỉnh trong việc chủ động huy động và bố trí các nguồn lực, thời gian qua Đồng Tháp đã tập trung triển khai nhiều công trình, dự án xử lý sạt lở cấp bách.
Cụ thể, tỉnh đang triển khai thi công 4 dự án khắc phục khẩn cấp sạt lở, xói lở tại các khu vực trọng điểm, đông dân cư, đô thị dọc sông Tiền, tổng chiều dài khoảng 5,1km, tổng kinh phí khoảng 849 tỷ đồng, hoàn thành trong năm 2026. Đồng thời, triển khai 34 công trình khắc phục sạt lở từ nguồn vốn dự phòng ngân sách tỉnh năm 2025, với tổng chiều dài khoảng 8,6km, kinh phí hơn 211 tỷ đồng.
Song song đó, từ nguồn vốn dự phòng ngân sách tỉnh năm 2025, UBND các xã, phường trong tỉnh đang triển khai 109 công trình khắc phục sạt lở, với tổng chiều dài khoảng 19,7km, kinh phí hơn 128 tỷ đồng.
Đối với các điểm sạt lở trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đi khảo sát và trình UBND tỉnh xem xét, phê duyệt chủ trương ưu tiên hỗ trợ kinh phí khắc phục 64 điểm sạt lở tại 25 xã, phường, với tổng chiều dài khoảng 5,9 km, kinh phí khoảng 194 tỷ đồng
Nguyên tắc là, đối với các điểm sạt lở nhỏ, nguy cơ thấp, thực hiện gia cố tạm thời bằng vật liệu phù hợp; đối với các điểm sạt lở nghiêm trọng, khẩn cấp, ưu tiên đầu tư khắc phục bằng giải pháp đảm bảo ổn định lâu dài.
PV: Xử lý cấp bách rất cần thiết, nhưng về dài hạn, Đồng Tháp có chiến lược gì để giải quyết bài toán sạt lở trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thưa ông?
Ông Nguyễn Đức Thịnh: Thực hiện nghiêm tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 26 về ứng phó với thiên tai và sạt lở vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Đồng Tháp xác định công tác phòng, chống sạt lở lâu dài phải “chủ động thích ứng”, xử lý nguyên nhân từ gốc.
Chúng tôi định hướng kết hợp hài hòa giữa giải pháp công trình và phi công trình, lấy an toàn tính mạng, tài sản và ổn định đời sống của người dân làm mục tiêu cao nhất.
Theo đó, đầu tiên là siết chặt quản lý. Địa phương đang tăng cường theo dõi, cảnh báo và tuyên truyền người dân chủ động phòng ngừa; kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi như xây dựng các bến bãi, hoạt động lấn chiếm làm gia tăng nguy cơ sạt lở.
Về lâu dài, tỉnh sẽ quản lý nghiêm ngặt các hoạt động có nguy cơ làm gia tăng sạt lở, đặc biệt khai thác cát trái phép lòng sông, xây dựng công trình gần bờ, công trình giao thông thủy và các hoạt động lấn chiếm lòng sông, kênh, rạch làm thay đổi dòng chảy. Đồng thời, lồng ghép yêu cầu phòng, chống sạt lở trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đô thị và hạ tầng của tỉnh.
PV: Ông vừa đề cập đến việc ‘chủ động thích ứng’, vậy các giải pháp mang tính sinh thái, ‘thuận thiên’ và công nghệ số sẽ được áp dụng như thế nào trong thời gian tới?
Ông Nguyễn Đức Thịnh: Đây là điểm sáng trong lộ trình mới. Tùy điều kiện thực tế, đặc điểm và mức độ sạt lở của từng khu vực để lựa chọn giải pháp phù hợp, trong đó chúng tôi khuyến khích các giải pháp “thuận thiên”. Cụ thể, kè xanh và phục hồi thảm thực vật: Trồng các loại cây bản địa có rễ sâu, bám chắc ven sông (như bần, dừa nước...) để giữ đất, giảm sức tàn phá của sóng và dòng chảy.
Triển khai mô hình kè sinh thái mềm: Sử dụng vật liệu tự nhiên (tre, dừa, cừ tràm) hoặc phân hủy sinh học kết hợp trồng cây bên trong để tạo lớp bảo vệ chân bờ, tiêu giảm năng lượng sóng do tàu thuyền hoặc dòng nước gây ra.
Tạo không gian thoát lũ và giữ dòng tự nhiên: Hạn chế san lấp lòng sông, lấn chiếm hành lang bảo vệ bờ sông; tôn trọng chế độ dòng chảy tự nhiên để tránh gây xói lở cục bộ.
Kết hợp giải pháp phi công trình: Tăng cường quan, trắc dự báo sạt lở, quy hoạch lại dân cư ven sông, di dời nhà cửa khỏi các vùng đặc biệt nguy hiểm đến nơi an toàn.
Ngoài ra, tỉnh cũng chú trọng bảo vệ rừng phòng hộ, rừng ngập mặn ven biển và tăng cường các giải pháp bảo vệ bờ phù hợp với điều kiện tự nhiên. Đặc biệt, khuyến khích sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, vật liệu thay thế phù hợp nhằm góp phần giảm áp lực khai thác cát lòng sông.
Bên cạnh đó, việc ‘đi trước một bước’ bằng khoa học công nghệ. Đồng Tháp đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quan trắc, theo dõi, dự báo và cảnh báo sớm nguy cơ sạt lở.
Chúng tôi đang từng bước ứng dụng công nghệ viễn thám, cơ sở dữ liệu và các công cụ phân tích để nâng cao khả năng cảnh báo, giúp địa phương và bà con chủ động phòng ngừa.
PV: Yếu tố con người luôn là trung tâm của mọi chính sách. Đối với những hộ dân sống trong vùng nguy hiểm, tỉnh có phương án hỗ trợ sinh kế lâu dài ra sao để họ không phải thấp thỏm chạy sạt lở mỗi mùa mưa bão?
Ông Nguyễn Đức Thịnh: Xử lý sạt lở không chỉ giữ đất, quan trọng hơn là giữ an toàn và sinh kế cho bà con. Tỉnh chủ động di dời người dân ra khỏi các khu vực sạt lở đặc biệt nguy hiểm.
Để bà con thực sự an tâm, tỉnh bố trí các khu tái định cư, cụm, tuyến dân cư an toàn; đồng thời hỗ trợ sinh kế, việc làm và các điều kiện cần thiết để người dân ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.
Song song đó, chính quyền các cấp sẽ tăng cường tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong phòng, chống sạt lở.
Chúng tôi liên tục khuyến cáo bà con không xây dựng nhà ở, công trình quá gần bờ sông, kênh, rạch, không lấn chiếm lòng sông hoặc thực hiện các hoạt động làm thay đổi dòng chảy, gia tăng nguy cơ sạt lở, nhằm chung tay tự bảo vệ bản thân và cộng đồng trước thiên tai.
PV: Cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
