Mùa sạt lở bên dòng Cửa Lớn

Sau tiếng động, nhà trôi theo sông

Mùa mưa năm nay, người dân sống gần sông Cửa Lớn – sông duy nhất ở Việt Nam khởi nguồn từ biển Đông và chảy ra biển Tây (vịnh Thái Lan), lại sống trong cảnh nơm nớp lo chạy lở. Mới đây, một đoạn đường giao thông nông thôn cùng căn nhà của anh Phạm Văn Tý, ở xã Đất Mới (Cà Mau) bị kéo thẳng xuống sông. Phần nhà còn lại đứng chênh vênh bên mép nước.

Thấy con đường bị đứt, bà con đi lại khó khăn, anh Tý tháo dỡ phần nhà còn lại, tự tay san lấp làm lối đi tạm cho người dân. “Sạt lở làm mất đường đi của bà con, nên tôi đập luôn phần còn lại của căn nhà làm đường đi tạm”, anh Tý nói, giọng buồn rười rượi.

Anh Tý và gia đình chuyển đến đây sinh sống từ năm 2018. Hồi đó, tuyến đường cách mép sông khoảng 15m đất. Chưa đầy 8 năm sau, dòng sông đã ngoạm sâu vào bờ khoảng 17-20m.

Mỗi khi con nước ròng rút mạnh, bà con lại dỏng tai nghe ngóng. Chẳng ai biết lúc nào đất dưới chân mình đổ ập xuống sông. “Ở đây, cứ nghe nước rút mạnh là ai nấy đều lo lắng. Đang đêm mà nghe tiếng động lạ là phải bật dậy coi chừng. Sạt lở có khi xảy ra cái rầm, trở tay không kịp”, anh Tý kể.

Gần 10 năm sống ven sông Cửa Lớn, chị Lâm Kim Định (xã Đất Mới) đã 4 lần phải dời nhà. Căn nhà cứ lùi dần vào trong, nhường đất cho dòng nước. Nhưng rồi có những lần, chị chỉ biết đứng nhìn tài sản của mình bị cuốn phăng theo dòng sông.

Chị Định vẫn nhớ như in trận sạt lở cách đây khoảng 8 năm trước. Đêm ấy, cả nhà đang ngủ thì chị nghe bên phía sông có tiếng “xoẹt xoẹt”. Linh tính chẳng lành, chị đánh thức chồng dậy ra kiểm tra. Vừa bước khỏi phòng, phần phòng ngủ đã đổ xuống sông. Rồi từng mảng nhà tiếp tục sạt theo. “Lúc đó tôi chỉ biết ẵm con chạy lên bờ. Căn nhà với đồ đạc cứ vậy trôi sông”, chị Định nhớ lại.

Theo người dân địa phương, mùa sạt lở thường bắt đầu từ khoảng tháng 5 và kéo dài đến tháng 8 hằng năm. Mỗi năm, bờ sông Cửa Lớn lại lùi thêm một đoạn. “Có khi ban ngày còn thấy đất, đến sáng hôm sau chỉ còn một khoảng nước mênh mông. Mùa này là nghe câu 'sạt lở nữa rồi' riết thành quen. Ban đêm, nghe người ta la lên là cả xóm giật mình”, chị Định nói.

Cũng vì sạt lở, không ít gia đình phải bỏ nhà, bỏ đất đi nơi khác. Nhưng với những người đã sinh sống bao đời bên dòng Cửa Lớn, chuyện rời đi chẳng dễ dàng. Đất là nơi chôn nhau cắt rốn. Nhà cửa, tổ tiên, tài sản dành dụm cả đời đều nằm ở đó. Muốn đi nơi khác thì không có tiền, không có đất, nên nhiều người đành cắn răng bám trụ.

Mất nhà, mất đường nhưng vẫn phải bám trụ

Cách nhà chị Lâm Kim Định khoảng 20m, gia đình ông Mai Văn Tiến (cùng xã Đất Mới) năm nào cũng phải tự bỏ tiền mua cọc tràm về gia cố tạm, mong giữ được chút đất còn lại qua mùa mưa bão. Hơn 10 năm sống nơi đây, ông đã không ít lần chứng kiến cảnh nhà cửa, đất đai bị “hà bá” cuốn mất, thiệt hại lên tới hàng trăm triệu đồng.

Chỉ tay ra phía dòng sông, ông Tiến kể trước đây chính quyền địa phương từng hỗ trợ một phần kinh phí, đồng thời vận động người dân góp sức làm kè tạm bằng cừ dừa, cừ tràm. Đường bị sạt thì bà con tự đóng cầu gỗ để đi lại. Nhưng những giải pháp tạm thời ấy cũng chẳng chống chọi được lâu với dòng Cửa Lớn.

“Có năm bà con bỏ hơn 100 triệu đồng làm kè, cầu tạm. Dù vậy, chỉ một đêm nước lớn, sáng ra có khi chẳng còn gì. Tiền của cứ đổ xuống sông mà đất vẫn mất”, ông Tiến thở dài, rồi nói tiếp, dù biết ở lại nguy hiểm, nhưng bỏ quê đi đâu khi đất đai, tiền bạc đều là con số không.

Nhắc tới sạt lở, người dân ven Cửa Lớn chỉ biết thở dài. Ở nơi này, tiếng hô “sạt lở” giữa đêm đã trở thành nỗi ám ảnh. Mong mỏi lớn nhất của người dân lúc này là có một tuyến kè kiên cố chạy dọc khu vực sạt lở, đủ sức giữ bờ, bảo vệ nhà cửa, đất đai và tính mạng người dân.

Có bờ kè kiên cố mới có hy vọng giữ đất, giữ đường cho trẻ đến trường, giữ nơi ở cho những gia đình đã bao năm bám đất, bám sông và giữ lại một phần quê hương bên dòng Cửa Lớn.

Ông Tô Tự Nguyện - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Đất Mới cho biết, hai tuyến sông lớn qua địa bàn là sông Cửa Lớn và sông Bảy Háp đều thường xuyên xảy ra sạt lở. Tính từ đầu tháng 6 đến nay, trên địa bàn xã đã xảy ra 16 vụ sạt lở.

Sạt lở liên tục xảy ra, nhưng địa phương thiếu nguồn lực để hỗ trợ người dân di dời, tái định cư đến nơi an toàn. Trong khi đa phần người dân ở nông thôn đều có tập tính sinh sống gần mé sông để thuận tiện đi lại, buôn bán, trao đổi hàng hóa.

Mùa mưa vẫn còn, dòng sông Cửa Lớn vẫn miệt mài chảy, còn người dân ven sông, mỗi đêm lại thấp thỏm nghe tiếng nước, chỉ mong sáng thức dậy, căn nhà và con đường trước cửa vẫn còn.