Kì thi “đặt hàng” các trường đào tạo y khoa
Theo kế hoạch của Hội đồng Y khoa Quốc gia, năm 2027 sẽ tổ chức hai đợt kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám chữa bệnh vào tháng 3 và tháng 12.
Kì kiểm tra áp dụng với 4 chức danh: Bác sĩ Y khoa, Bác sĩ Y học cổ truyền, Bác sĩ Răng-Hàm-Mặt và bác sĩ Y học dự phòng. Thí sinh sẽ làm bài trực tiếp trên máy tính.
Điểm mới quan trọng là đề thi không dựa trên một bộ đề cố định mà được xây dựng từ ma trận chuẩn, bám sát danh mục năng lực cốt lõi và các tình huống lâm sàng thực tế của từng lĩnh vực chuyên môn.
Đây được xem là bước chuyển lớn nhất từ trước đến nay từ cách đánh giá dựa trên quá trình học tập, văn bằng sang đo lường năng lực hành nghề thực tế.
Khi tư duy lâm sàng, khả năng ra quyết định và xử lí tình huống được đặt vào trọng tâm, kì kiểm tra hướng tới thiết lập một “sàn” năng lực chung cho người hành nghề, qua đó góp phần bảo đảm an toàn người bệnh và chất lượng khám chữa bệnh.
Tác động của kì kiểm tra sẽ không dừng ở việc xác định ai đủ điều kiện hành nghề. Một kì thi quốc gia với chuẩn năng lực thống nhất cũng tạo ra sức ép ngược trở lại hệ thống đào tạo y khoa.
Các trường sẽ phải trả lời câu hỏi: Sinh viên tốt nghiệp có thực sự đủ năng lực hành nghề hay mới chỉ hoàn thành chương trình học? Điều này đòi hỏi chuyển mạnh từ cách đào tạo thiên về truyền thụ kiến thức sang đào tạo dựa trên năng lực, tăng cường thực hành lâm sàng, đào tạo qua tình huống và phát triển các trung tâm mô phỏng y khoa.
Mục tiêu không chỉ giúp sinh viên “thi được”, mà quan trọng hơn là có thể đáp ứng yêu cầu thực tế khi bước vào nghề.
Theo thống kê, cả nước hiện có trên 210 cơ sở đào tạo nhân lực y tế, trong đó gần 70 cơ sở giáo dục ĐH. Mỗi năm có trên 12.000 bác sĩ tốt nghiệp.
Với quy mô đào tạo lớn như vậy, việc hình thành một chuẩn năng lực hành nghề thống nhất sẽ tác động trực tiếp đến chương trình đào tạo của các trường.
GS.TS Trần Diệp Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH Y Dược TPHCM, cho biết, nhà trường đã chuyển từ đào tạo kiến thức sang đào tạo năng lực từ năm 2016.
Công cuộc đổi mới chương trình được trường chuẩn bị từ năm 2010. Đến năm 2013, nhà trường xác định chương trình mới phải được xây dựng dựa trên chuỗi năng lực và theo hướng tích hợp.
Trường đồng thời tìm kiếm các đối tác quốc tế hỗ trợ quá trình đổi mới, trong đó có Khoa Y Đại học Geneva (Thụy Sĩ), Trường Y Harvard (Mỹ), Trường Y Đại học Texas Tech El Paso (Mỹ).
Sau ba năm chuẩn bị, năm 2016 chương trình đào tạo mới chính thức được đưa vào giảng dạy. Đến năm 2022, khóa sinh viên đầu tiên của chương trình tốt nghiệp.
Đây là chương trình đầu tiên trong cả nước đổi mới đào tạo y khoa theo hướng dựa trên chuẩn năng lực. Việc đổi mới được triển khai theo kiểu cuốn chiếu, bắt đầu từ năm thứ nhất và hoàn tất trong sáu năm.
Cấu trúc chương trình bảo đảm tích hợp theo chiều ngang giữa các mô-đun, môn học trong cùng một năm và tích hợp theo chiều dọc giữa các năm học.
Theo GS Trần Diệp Tuấn, cách tổ chức này giúp sinh viên hình thành tư duy tích hợp, từ đó có khả năng giải quyết các vấn đề thực tế trên lâm sàng.
Các mô đun học thuật tạo cơ hội để sinh viên tham gia những dự án nhỏ về y học, rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm, nghiên cứu khoa học và phát huy tính năng động, sáng tạo.
Sinh viên được thực hành lâm sàng sớm tại bệnh viện và các cơ sở y tế cộng đồng, qua đó có trải nghiệm đa dạng hơn về chăm sóc ban đầu và hệ thống y tế cơ sở.
Các học phần tự chọn cũng được đưa vào chương trình để sinh viên theo đuổi sở thích, định hướng chuyên môn và chuẩn bị cho lựa chọn chuyên ngành sau này.
Không chỉ chú trọng kiến thức và kĩ năng chuyên môn, chương trình dành nhiều quan tâm cho y đức và tính chuyên nghiệp, hướng tới việc hình thành thái độ đúng với người bệnh, đồng nghiệp và trách nhiệm với cộng đồng, xã hội.
Chương trình đổi mới đào tạo y khoa của Trường ĐH Y Dược TPHCM vừa được trao giải thưởng lớn tại hội nghị AMEE Vienna (Áo) 2026.
Với quá trình chuyển đổi chương trình được thực hiện từ sớm, GS Trần Diệp Tuấn cho biết sinh viên nhà trường tự tin bước vào kì kiểm tra đánh giá năng lực cấp quốc gia năm 2027.
Tạo cuộc đua chất lượng
Tại Trường ĐH Y Dược Thái Bình, công tác chuẩn bị cho kì kiểm tra cũng đã được triển khai. PGS.TS Nguyễn Duy Cường, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trường đã thông báo kế hoạch kì kiểm tra đến sinh viên và tổ chức tập huấn, thi thử. Qua các đợt thi thử, sinh viên có phản ứng khá tốt.
NGND.GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia khuyên sinh viên và các bác sĩ mới tốt nghiệp, cần thay đổi cách học, chuyển từ học để ghi nhớ kiến thức sang học để hiểu, vận dụng và giải quyết các tình huống lâm sàng; chú trọng rèn luyện kĩ năng lâm sàng, kĩ năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp, tư duy phản biện và khả năng ra quyết định trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh.
Theo ông Cường, nhà trường đã chủ động chuẩn bị từ nhiều năm trước. Toàn bộ chương trình đào tạo được điều chỉnh theo chuẩn đầu ra và định hướng của kì kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.
Nhà trường đặc biệt chú trọng đào tạo thực hành, bảo đảm sinh viên được học lâm sàng tại bệnh viện theo đúng yêu cầu đối với đào tạo nhân lực y tế. Đồng thời, sinh viên được làm quen với phương thức thi trên máy tính.
Trong vài năm gần đây, các học phần đã được tổ chức theo hình thức trắc nghiệm khách quan. Ngân hàng câu hỏi được rà soát, cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu đổi mới đánh giá.
Theo GS Trần Diệp Tuấn, kì kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề y sẽ là phép thử quan trọng đối với chất lượng đào tạo của từng trường. Những cơ sở chưa chuyển sang đào tạo dựa trên năng lực sẽ khiến sinh viên gặp khó khăn khi bước vào kì kiểm tra.
Ở góc độ rộng hơn, việc áp dụng kiểm tra năng lực hành nghề từ năm 2027 có thể tạo ra một vòng tác động mới trong đào tạo y khoa: Chuẩn hành nghề đặt ra yêu cầu cho chương trình đào tạo; chương trình đào tạo buộc phải thay đổi cách dạy và học; còn kết quả đánh giá năng lực sẽ phản ánh phần nào chất lượng đầu ra của mỗi cơ sở đào tạo.
