Đến VQG Núi Chúa - Phước Bình (xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa) vào ngày 10/9 vừa qua, phóng viên Tiền Phong tận thấy nơi đây chăm sóc 10 cá thể bò tót lai, gồm 9 con lai F1 (từ 13 - 16 năm tuổi) và 1 con lai F2 (hơn 9 năm tuổi).
Trong số 10 cá thể đang được nuôi dưỡng, có 2 con đã xuất hiện dấu hiệu già yếu. Những con bò tót lai đực khỏe mạnh có bộ lông nâu sẫm, óng mượt, vẫn giữ đặc tính hung dữ của loài thú hoang dã. Trong khi đó, một số cá thể già yếu có bộ lông nhạt màu, thưa dần.
Theo anh Bình Tô Hà (28 tuổi, nhân viên chăm sóc đàn bò tót lai tại Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình), đàn bò tót lai ăn rất khỏe, mỗi ngày đàn bò tiêu thụ hơn 100kg thức ăn thô xanh với 6 cuộn rơm và 2 xe cỏ tươi. Trong quá trình nuôi dưỡng, một số cá thể húc nhau, dẫn đến bị thương khiến sức khỏe suy giảm.
Ông Đạo Chung - Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch và Giáo dục môi trường, thuộc VQG Núi Chúa - Phước Bình, cho biết: Nguồn gốc của đàn bò tót lai bắt đầu từ giai đoạn 2009 - 2015, khi một cá thể bò tót đực hoang dã thường xuyên xuất hiện tại khu vực thôn Bậc Rây 2, xã Bác Ái Tây. Cá thể bò tót này nhiều lần nhập vào đàn bò nhà của người dân để kiếm ăn trên các bãi cỏ và giao phối tự nhiên với bò cái. Quá trình này đã tạo ra những cá thể bò lai F1 mang nguồn gen của bò tót.
Nhận thấy giá trị khoa học của quần thể bò lai, từ năm 2013, các cơ quan chức năng địa phương đã triển khai các đề tài khoa học - công nghệ nhằm nghiên cứu, bảo tồn và phát triển nguồn gen quý hiếm này. Mục tiêu của các đề tài là bảo tồn quần thể bò lai thế hệ F1, F2, nghiên cứu khả năng sinh sản, đồng thời hướng tới tạo ra thế hệ con mang nguồn gen quý của bò tót.
Theo ông Đạo Chung, trong nhiều năm qua các cán bộ kỹ thuật của VQG đã theo dõi quá trình giao phối giữa các cá thể F1, cũng như giữa bò đực F1 và bò cái F2 trong điều kiện chăn thả bán tự nhiên. Kết quả cho thấy nhiều lần giao phối tự nhiên đã được ghi nhận. Riêng trong năm 2025 có tổng cộng 13 lần giao phối giữa các cá thể F1, nhưng đến nay chưa có trường hợp nào thụ thai thành công.
“Nguyên nhân có thể liên quan đến sự không tương thích về mặt di truyền giữa các cá thể lai do khác biệt về cấu trúc nhiễm sắc thể. Đối với việc theo dõi khả năng sinh sản giữa bò cái F2 và bò đực nhà, kết quả cũng chưa ghi nhận những đặc điểm nổi trội hoặc biểu hiện đặc trưng của nguồn gen bò tót”, ông Chung chia sẻ.
Lãnh đạo Ban Quản lý VQG Núi Chúa - Phước Bình cho biết: Trước đây kinh phí chăm sóc đàn bò tót lai được bố trí từ các đề tài khoa học, nhưng sau khi đề tài gần nhất kết thúc vào tháng 12/2025 thì đơn vị chưa được cấp kinh phí để tiếp tục duy trì quần thể. Hiện công tác nuôi dưỡng đàn bò tót lai được duy trì bằng nguồn kinh phí tạm ứng. Vì thế, VQG Núi Chúa - Phước Bình mong muốn địa phương sớm bố trí nguồn lực để tiếp tục bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị nguồn gen quý hiếm của đàn bò tót lai.
