Hành trình chuyển mình của vùng đất mỏ
Ít địa phương nào tại Việt Nam sở hữu không gian phát triển đặc biệt như Quảng Ninh: có đường biên giới trên bộ, vùng biển đảo rộng lớn, hệ thống cảng biển, cửa khẩu quốc tế cùng Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.
Những lợi thế này từng tồn tại riêng lẻ trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng những năm qua đã từng bước kết nối các giá trị ấy thành một không gian phát triển thống nhất.
Từ hình ảnh một vùng đất công nghiệp khai khoáng, Quảng Ninh chuyển mình theo hướng xanh hơn, lấy dịch vụ, du lịch, công nghiệp hiện đại, kinh tế biển và kinh tế di sản làm động lực tăng trưởng mới.
Theo các chuyên gia đô thị, việc Quảng Ninh hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương không đơn thuần là “nâng cấp” đơn vị hành chính, mà phản ánh yêu cầu thay đổi phương thức quản trị khi quy mô và không gian phát triển đã vượt khỏi khuôn khổ truyền thống.
Mới đây, Đoàn công tác liên ngành của Trung ương do ông Trương Hải Long, Thứ trưởng Bộ Nội vụ làm Trưởng đoàn đã khảo sát, thẩm định hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương.
Theo Đề án, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở giữ nguyên toàn bộ địa giới hành chính tỉnh hiện nay, với diện tích hơn 6.231km², dân số hơn 1,52 triệu người; gồm 54 đơn vị hành chính cấp xã.
Quảng Ninh đã bảo đảm 5/5 điều kiện và đạt 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định.
Đằng sau những tiêu chí này là nền tảng phát triển được tích lũy trong nhiều năm. Năm 2025, thu ngân sách của tỉnh đạt hơn 85.900 tỷ đồng; cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh khi công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm gần 84% GRDP.
Hệ thống hạ tầng chiến lược với cao tốc, cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế đã tạo nên mạng lưới kết nối đồng bộ, giúp Quảng Ninh trở thành một trong những cực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc.
Kiến tạo mô hình đô thị biển, biên giới, di sản
Điểm khác biệt của thành phố Quảng Ninh trong tương lai là không phát triển theo mô hình một đô thị trung tâm duy nhất mà theo cấu trúc đa cực, nơi các không gian đô thị, biển đảo, biên giới và di sản được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất.
Theo ông Vũ Văn Diện, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ninh, việc xây dựng Đề án không chỉ nhằm chuyển đổi mô hình chính quyền mà quan trọng hơn là mở ra không gian phát triển mới, phù hợp với yêu cầu quản trị đô thị hiện đại.
Thành phố Quảng Ninh tương lai được định hướng phát triển dựa trên các động lực mới như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa.
Đánh giá về quá trình xây dựng Đề án, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long ghi nhận Quảng Ninh đã có sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản; đồng thời đề nghị địa phương tiếp tục làm rõ hơn mô hình phát triển sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Theo Thứ trưởng, Quảng Ninh cần hướng tới thực nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới, từng bước trở thành hình mẫu chuyển đổi phát triển ở tầm quốc gia; là trung tâm có khả năng dẫn dắt, kết nối và lan tỏa trong cấu trúc phát triển mới của đất nước.
Các chuyên gia nhận định, dư địa lớn nhất của Quảng Ninh khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không nằm ở việc mở rộng địa giới mà ở khả năng tái cấu trúc nguồn lực, khai thác hiệu quả hơn các giá trị đặc thù về biển, cửa khẩu, công nghiệp và di sản.
Sau hội nghị thẩm định, hồ sơ thành lập thành phố Quảng Ninh sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Chính phủ, Bộ Nội vụ và Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 8/2026.
Từ vùng đất mỏ bên bờ di sản, Quảng Ninh đang tiến gần tới một dấu mốc lịch sử, mở ra hành trình xây dựng đô thị biển xanh, thông minh, hiện đại và mang tầm quốc tế.
