Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, luật Phòng chống rửa tiền và luật Các tổ chức tín dụng.
Bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn
Phát biểu thảo luận, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) thống nhất bổ sung hoạt động kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.
Tuy nhiên, ông Thế cũng bày tỏ băn khoăn nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành, thì xung đột lợi ích có thể phát sinh rất rõ. Bởi khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ.
Ông Lê Văn Thế cho rằng, quan trọng nhất phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình. Ngay sau luật được ban hành, Chính phủ cần quy định cụ thể về điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cũng như cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích...
Nhấn mạnh đến yêu cầu phòng ngừa ngay tình trạng “mua bia kèm lạc”, đại biểu Lê Văn Thế đề xuất Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước quy định chi tiết để ngăn chặn việc “ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện” khi khách hàng vay vốn phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác. "Mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư", ông nêu.
Cùng quan điểm này, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TPHCM) chia sẻ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp định hướng đạt khoảng 25 - 30% GDP, nhưng hiện nay chỉ đạt khoảng 12% GDP. Vì vậy, cần thiết bổ sung chức năng cho phép ngân hàng thương mại đóng vai trò làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo ông, Ngân hàng Nhà nước khi yêu cầu các ngân hàng thương mại phải giải thích rõ cho khách hàng đâu là đại lý phát hành, đâu là bảo lãnh thanh toán phát hành, đại lý quản lý tài sản bảo đảm để khách hàng không bị nhầm lẫn.
"Bài học về sự cố quản trị thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 và bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn, chúng ta cần nghiêm túc rút kinh nghiệm", ông Trần Hoàng Ngân nêu.
Bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa
Góp ý về sửa đổi điều 59 của luật Ngân hàng nhà nước, đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn TP Huế) đồng tình với việc bổ sung một số "tỷ lệ an toàn khác" để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và các dự án lớn, trọng điểm quốc gia. Song ông đề nghị cần làm rõ, bởi khái niệm "tỷ lệ khác" dẫn đến 2 cách hiểu: nếu "khác" mang tính an toàn hơn thì không cần bàn luận thêm, còn nếu "khác" theo hướng ít an toàn hơn, tức là chấp nhận rủi ro cao hơn, thì sẽ tiềm ẩn nhiều hệ quả lớn.
"Trong lịch sử, chúng ta cũng không thể lãng quên bài học thực tế trước đây, tiêu biểu như đề án tái cơ cấu bốn ngân hàng yếu kém hay sự cố tái cấu trúc Ngân hàng SCB năm 2022 gây ra nhiều hệ lụy và tiêu tốn nhiều nguồn lực của đất nước", ông Nam nói và lưu ý cần đặc biệt quan tâm kiểm soát rủi ro.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao việc Ban soạn thảo đã đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào dự thảo luật. Đây là bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa Khuyến nghị 15 của FATF và tạo cơ sở pháp lý cho việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro rửa tiền liên quan đến tài sản mã hóa.
Nữ đại biểu đề xuất, cần thiết kế các dấu hiệu đáng ngờ theo nhóm, đồng thời, không nên coi 15 dấu hiệu là một danh sách đóng. “Bên cạnh các dấu hiệu được quy định cụ thể trong luật, cần có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.
Phân tích về bản chất kỹ thuật liên quan đến tài sản mã hóa, bà Trịnh Thị Tú Anh đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng hoặc tổ chức cung cấp hạ tầng công nghệ giám sát dùng chung, trong đó có các công cụ phân tích, cơ chế chia sẻ dữ liệu và hệ thống cảnh báo rủi ro cho các tổ chức thuộc diện báo cáo. Như vậy, thay vì yêu cầu từng ngân hàng tự xây dựng một hệ thống phân tích blockchain riêng, có thể hình thành một năng lực giám sát dùng chung ở cấp độ quốc gia.
Giải trình làm rõ ý kiến đại biểu nêu ra trong phiên thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết, về giao dịch đáng ngờ, dự thảo quy định dựa trên khuyến nghị của các tổ chức quốc tế, đảm bảo vừa tạo điều kiện quy định trong nước, vừa đáp ứng các quy định của các cơ quan phòng chống rửa tiền, phòng chống khủng bố quốc tế. Ông Ấn cũng nêu nguyên tắc, các giao dịch đáng ngờ hiện chỉ quy định theo hướng định tính chứ không định lượng được. Ví dụ, nếu quy định trên 5 đồng là đáng ngờ, thì các đối tượng vi phạm sẽ giảm xuống còn 4 đồng để né tránh. Vì thế, càng quy định chi tiết, cụ thể thì càng khó thực hiện. Về tài sản đảm bảo cho trái phiếu doanh nghiệp, theo ông Ấn, quy định mở ra thêm hoạt động ngân hàng được phép làm, còn hoạt động như thế nào, đảm bảo điều kiện ra sao… thì theo quy định liên quan đến Luật Chứng khoán, chứ không nằm ở khía cạnh quy định ở Luật Ngân hàng, Luật các tổ chức tín dụng.
