Giúp bà con không còn e ngại công nghệ
Trời vừa sẩm tối, nhà văn hóa bản Nong Phụ, xã Mường Lạn, đã sáng đèn. Sau một ngày lên nương, nhiều bà con dân tộc Mông, Thái, Khơ Mú… tíu tít mang theo điện thoại thông minh đến lớp học đặc biệt. Không có bảng đen, phấn trắng, “giáo án” của buổi học chỉ là những thao tác rất gần gũi: kết nối internet, cài đặt VNeID, gọi video cho người thân hay nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.
Đi giữa những hàng ghế, các cán bộ trẻ của Đồn Biên phòng (ĐBP) Mường Lạn không đứng giảng bài mà ngồi xuống cạnh từng người. Mỗi chiếc điện thoại là một "giáo trình". Có người mới tập mở ứng dụng, có người quên mật khẩu, có người loay hoay mãi chưa biết chạm vào biểu tượng trên màn hình. Cán bộ cầm tay bà con, hướng dẫn từng thao tác cho đến khi thành thạo.
Đại úy Nguyễn Mạnh Phương - Chính trị viên phó ĐBP Mường Lạn, cho biết, Mường Lạn là xã biên giới đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt, giao thông đi lại vất vả, nhiều người lớn tuổi chưa nói thạo tiếng phổ thông. Vì vậy, việc giúp đồng bào tiếp cận kỹ năng số không chỉ để thuận tiện hơn khi thực hiện các thủ tục hành chính mà còn giúp họ tiếp cận thông tin, phục vụ sản xuất và tự bảo vệ mình trước những nguy cơ trên không gian mạng.
Theo Đại úy Phương, hằng ngày, bà con đi nương từ sáng đến tối, nhiều bản còn nằm ở vùng lõm sóng nên để tổ chức được một buổi hướng dẫn, cán bộ, chiến sĩ phải tính toán rất kỹ thời gian và cách thức triển khai.
“Chúng tôi phối hợp với Công an, Đoàn Thanh niên xã và người có uy tín đến từng bản, từng hộ dân để hướng dẫn cụ thể. Điều quan trọng nhất là giúp bà con không còn e ngại công nghệ và yên tâm sử dụng những tiện ích số trong cuộc sống hằng ngày”, Đại úy Phương chia sẻ.
Trực tiếp tham gia tổ chức các lớp “Bình dân học vụ số”, Trung úy Hoàng Tuấn Anh - Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Phó Bí thư Chi đoàn ĐBP Mường Lạn, vẫn nhớ như in câu chuyện một bác ngoài 60 tuổi không biết chữ, được cán bộ Biên phòng kiên nhẫn chỉ từng thao tác từ mở màn hình, chạm vào biểu tượng ứng dụng đến gọi video…
Đến cuối buổi học, bác này đã tự gọi được cuộc gọi video đầu tiên cho người con đang làm ăn xa. Khi gương mặt con và các cháu hiện lên trên màn hình điện thoại, bác cười rất tươi, đôi mắt đỏ hoe vì xúc động. "Từ nay không phải chờ người khác bấm hộ nữa", câu nói mộc mạc ấy trở thành động lực cho người lính trẻ.
Những thay đổi ấy không chỉ dừng lại ở từng cá nhân. Anh Mùa A Di - Trưởng bản Nong Phụ, từng chỉ sử dụng điện thoại để nghe, gọi. Sau khi tham gia lớp “Bình dân học vụ số”, anh chủ động lên ĐBP học thêm cách sử dụng internet, khai thác thông tin phục vụ sản xuất và trao đổi nhanh tình hình địa bàn với lực lượng chức năng.
Chỉ sau một thời gian, anh Di trở thành người hướng dẫn bà con trong bản cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tìm hiểu kỹ thuật canh tác và cảnh giác với các thủ đoạn lừa đảo.
Người dân đồng hành lực lượng quân hàm xanh
Không chỉ giúp người dân làm quen với các tiện ích số trong cuộc sống hằng ngày, ở nhiều ĐBP của Sơn La, những kỹ năng ấy còn trở thành công cụ hỗ trợ lực lượng chức năng quản lý địa bàn, giữ gìn an ninh, trật tự khu vực biên giới.
Tại ĐBP Chiềng On, các nhóm Zalo kết nối với cấp ủy, chính quyền địa phương, trưởng bản và người có uy tín,… đã giúp việc trao đổi thông tin giữa người dân, chính quyền với lực lượng Biên phòng nhanh chóng và thuận tiện hơn. Thay vì phải chờ cán bộ xuống bản hoặc trực tiếp đến đồn trình báo như trước, nhiều thông tin về tình hình địa bàn, an ninh trật tự hay những dấu hiệu vi phạm pháp luật được người dân phản ánh ngay khi phát sinh.
Thượng tá Hà Văn Chinh - Đồn trưởng ĐBP Chiềng On cho biết, điều cảm nhận rõ nhất sau quá trình triển khai các mô hình ứng dụng công nghệ không phải là có thêm một nền tảng hay phần mềm mới, mà là sự thay đổi trong cách người dân đồng hành cùng lực lượng quân hàm xanh.
Theo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La, lực lượng Biên phòng tỉnh đã thành lập 10 tổ “Bộ đội Biên phòng đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”. Đến nay, các tổ đã tổ chức 96 buổi hướng dẫn cho hơn 3.800 lượt người dân, phổ cập kỹ năng số hơn 3.100 lượt, hỗ trợ hơn 1.900 lượt thực hiện dịch vụ công trực tuyến và cài đặt, sử dụng VNeID; hướng dẫn 42 lượt người dân bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Cùng đó, 10 đồn biên phòng đã triển khai hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm bằng mã QR, tiếp nhận gần 800 tin nhắn phản ánh trong 6 tháng đầu năm 2026.
“Chúng tôi thấy người dân chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin cho Bộ đội Biên phòng. Chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà quan trọng hơn là tạo sự kết nối nhanh hơn giữa lực lượng Biên phòng với cấp ủy, chính quyền và nhân dân, giúp nhiều vụ việc được phát hiện, xử lý ngay từ cơ sở”, Thượng tá Chinh nói.
Theo chị Vì Thị Thương (dân tộc Xinh Mun, ở bản Tràng Nặm, xã Yên Sơn), trước đây bà con chủ yếu dùng điện thoại để nghe và gọi, còn các ứng dụng hay dịch vụ công trực tuyến hầu như rất xa lạ. Sau nhiều lần được cán bộ Biên phòng hướng dẫn, nhiều người đã biết trao đổi thông tin trên các nhóm Zalo của bản, tra cứu thông tin cần thiết, liên hệ với cán bộ Biên phòng khi cần và từng bước làm quen với những tiện ích số phục vụ cuộc sống.
“Điều chúng tôi quý nhất là cán bộ Biên phòng rất kiên trì. Có những nội dung bà con chưa hiểu, các anh không ngại hướng dẫn lại nhiều lần cho đến khi mọi người làm được. Các anh luôn gần dân, nói dễ hiểu và coi bà con như người thân trong gia đình, vì thế người dân rất tin tưởng”, chị Thương bộc bạch.
