Ngôi đầu bảng vẫn là tín hiệu mạnh nhất
Khi bước vào vòng knock-out, câu hỏi thường được đặt ra là liệu những gì diễn ra ở vòng bảng có thực sự phản ánh sức mạnh của một đội tuyển hay không? Thực tế lịch sử cho thấy có một mối liên hệ khá rõ ràng giữa việc đứng đầu bảng và khả năng vô địch.
Trong 22 kỳ World Cup đã diễn ra, hai giải đấu năm 1934 và 1938 được tổ chức theo thể thức loại trực tiếp hoàn toàn nên không có vòng bảng để so sánh. Nếu chỉ tính 20 nhà vô địch còn lại, có tới 16 đội kết thúc giai đoạn đầu tiên với vị trí nhất bảng trước khi bước lên ngôi cao nhất.
Xu hướng này thậm chí còn rõ nét hơn trong thời kỳ hiện đại. 10 nhà vô địch World Cup gần nhất đều đứng đầu bảng đấu của mình. Đội cuối cùng đăng quang dù không giành ngôi nhất bảng là Italia năm 1982.
Đó cũng là một trường hợp rất đặc biệt trong lịch sử giải đấu. Trước World Cup 1982, bóng đá Italia bị ảnh hưởng nặng nề bởi vụ bê bối cá cược khiến chân sút chủ lực Paolo Rossi phải ngồi ngoài suốt hai năm. Azzurri vượt qua vòng bảng bằng 3 trận hòa liên tiếp và trở thành nhà vô địch duy nhất trong lịch sử đi tiếp mà không thắng nổi trận nào ở vòng bảng đầu tiên.
Dẫu vậy, việc không đứng đầu bảng không đồng nghĩa với việc giấc mơ vô địch trở nên mong manh. Lịch sử ghi nhận 7 đội á quân World Cup từng vào tới trận chung kết dù chỉ xếp nhì bảng. Gần đây nhất là đội tuyển Pháp tại World Cup 2006.
Thậm chí, một số đội từng vượt qua vòng bảng với tư cách những đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất vẫn tiến rất xa. Argentina năm 1990 và Italia năm 1994 đều trải qua vòng bảng đầy thất vọng nhưng cuối cùng chỉ còn cách chức vô địch đúng một trận đấu.
Những ví dụ đó cho thấy vòng bảng chủ yếu là bài kiểm tra khả năng sinh tồn. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là nâng cao cúp vàng, lịch sử vẫn đang nghiêng khá rõ về phía những đội kết thúc giai đoạn đầu tiên với ngôi đầu bảng.
Toàn thắng không phải điều kiện để vô địch
Một quan niệm phổ biến khác cho rằng các đội thể hiện sức mạnh tuyệt đối ở vòng bảng sẽ có cơ hội lớn nhất để đăng quang. Tuy nhiên, số liệu lịch sử lại không hoàn toàn ủng hộ nhận định này.
Trong toàn bộ lịch sử World Cup, chỉ có 3 nhà vô địch giành chiến thắng trong cả 3 trận vòng bảng theo thể thức hiện đại gồm Brazil năm 1970, Pháp năm 1998 và Brazil năm 2002.
Ngược lại, phần lớn các nhà vô địch đều từng đánh rơi điểm số trên hành trình vòng bảng. Một số trường hợp còn khởi đầu khá tệ. Tây Ban Nha tại World Cup 2010 bất ngờ thua Thụy Sĩ ở trận ra quân nhưng sau đó vẫn lên ngôi vô địch. Argentina năm 2022 cũng gây sốc khi thất bại trước Saudi Arabia ở trận mở màn trước khi trở thành nhà vua của bóng đá thế giới.
Thực tế, thành tích toàn thắng ở vòng bảng vốn rất hiếm gặp. Trong lịch sử World Cup, chỉ có 32 đội từng làm được điều này. Tuy nhiên, trong số đó chỉ 4 đội sau cùng lọt vào trận chung kết.
Nói cách khác, chiến thắng tuyệt đối ở giai đoạn đầu không bảo đảm một hành trình thành công ở các vòng đấu loại trực tiếp. Nhiều đội từng toàn thắng rồi vẫn bị loại ở vòng 1/8, tứ kết hoặc bán kết.
Quan điểm cho rằng giành vé sớm sau hai lượt trận là lợi thế quyết định cũng không được lịch sử chứng minh. Chỉ có 5 nhà vô địch World Cup trước đây thực sự hoàn thành nhiệm vụ đi tiếp ngay sau hai trận đầu tiên.
Điều đó cho thấy việc khởi đầu thuận lợi chắc chắn mang lại lợi ích nhất định, nhưng không phải yếu tố mang tính quyết định đối với cuộc đua vô địch.
Đòn bẩy tâm lý từ chiến thắng cuối vòng bảng
Nếu có một chi tiết đáng chú ý khác ngoài ngôi đầu bảng, đó là kết quả ở lượt trận cuối cùng của vòng bảng.
Trong lịch sử World Cup, 13 nhà vô địch đã giành chiến thắng ở trận đấu cuối cùng của giai đoạn vòng bảng. Đáng chú ý hơn, 6 trong 7 nhà vô địch gần đây nhất đều làm được điều này. Ngoại lệ duy nhất là đội tuyển Pháp tại World Cup 2018.
Thực ra, còn một trường hợp cũng cần nói rõ, đó là Tây Đức - nhà vô địch thế giới năm 1954. Trận thứ 3 của vòng bảng, Tây Đức thua Hungary tới 3-8 và chia sẻ vị trí nhì bảng với Thổ Nhĩ Kỳ.
Do thời điểm đó, FIFA chưa áp dụng hiệu số bàn thắng bại hay đối đầu trực tiếp để xếp hạng, nên Tây Đức phải đá một trận play-off với Thổ Nhĩ Kỳ để phân định vị trí. Kết quả, họ thắng 4-1 và cán đích thứ nhì. Vì thế, đấy mới được xem là trận cuối vòng bảng của Tây Đức.
Dù những chiến thắng trong trận cuối cùng ở vòng bảng của các nhà vô địch chưa phải bằng chứng đủ mạnh để khẳng định một quy luật, thống kê này phần nào cho thấy những đội bước vào vòng knock-out với đà tâm lý tích cực thường có lợi thế nhất định.
Tuy nhiên, lịch sử cũng chỉ ra một yếu tố khác còn quan trọng hơn: khả năng thích nghi trong suốt giải đấu.
Chỉ có duy nhất Brazil năm 1970 sử dụng cùng một đội hình xuất phát ở trận mở màn và trận chung kết. Ngay cả đội bóng được xem là một trong những tập thể vĩ đại nhất lịch sử bóng đá thế giới cũng vẫn thực hiện những điều chỉnh trong các trận vòng bảng.
Nhiều nhà vô địch đã thay đổi đáng kể trên đường tiến tới cúp vàng. Đội tuyển Anh năm 1966 mất tiền đạo chủ lực Jimmy Greaves vì chấn thương và buộc phải trao cơ hội cho Geoff Hurst. Kết quả là Hurst trở thành người lập hat-trick trong trận chung kết lịch sử với Tây Đức.
Brazil năm 1994 thay đổi cấu trúc tuyến giữa và loại đội trưởng Rai khỏi đội hình chính. Pháp năm 2018 khởi đầu giải đấu bằng sơ đồ tiền đạo ảo nhưng đã lập tức đưa Olivier Giroud vào đội hình chính từ trận thứ hai để tạo nên bệ phóng cho Kylian Mbappe.
Gần nhất tại Qatar 2022, Julian Alvarez cũng không phải là cái tên đá chính trong sơ đồ của HLV Lionel Scaloni ở trận ra quân gặp Saudi Arabia, trước khi bùng nổ và chiếm suất của Lautaro Martinez trong đội hình Argentina.
Những câu chuyện kể trên cho thấy vòng bảng không phải nơi các nhà vô địch phải thể hiện phiên bản hoàn hảo nhất của mình. Quan trọng hơn là khả năng điều chỉnh, khắc phục vấn đề và đạt trạng thái tốt nhất khi bước vào những trận đấu mang tính sống còn.
Lịch sử World Cup vì thế gửi đi một thông điệp khá rõ ràng. Việc đứng đầu bảng vẫn là chỉ dấu đáng tin cậy nhất của một ứng viên vô địch. Trong khi đó, những chi tiết như toàn thắng hay giành vé sớm lại không mang nhiều ý nghĩa như nhiều người vẫn nghĩ.
Vì thế, nếu một đội tuyển kết thúc vòng bảng bằng ngôi đầu cùng chiến thắng ở lượt trận cuối, lịch sử cho thấy họ hoàn toàn có cơ sở để mơ về đêm đăng quang sau vài tuần nữa.
