Không để mâu thuẫn học đường âm ỉ thành bạo lực

Nhận diện sớm để ngăn ngừa bạo lực

Theo báo cáo của Sở GD&ĐT Nghệ An, năm 2024, toàn tỉnh xảy ra 10 vụ bạo lực học đường; năm 2025 giảm còn 2 vụ. Tuy nhiên, tính đến tháng 5/2026, trên địa bàn tỉnh ghi nhận thêm 2 vụ việc.

Việc số vụ việc giảm đáng kể cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác phòng ngừa, giáo dục và quản lý học sinh. Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan. Bạo lực học đường không chỉ biểu hiện bằng những vụ đánh nhau, gây thương tích mà còn tồn tại dưới nhiều hình thức khó nhận diện hơn như xúc phạm, chế giễu, cô lập, nói xấu, đe dọa, phát tán hình ảnh hoặc lập nhóm trên mạng xã hội để công kích, làm nhục bạn học.

Đáng lưu ý, nhiều mâu thuẫn ban đầu chỉ xuất phát từ những va chạm nhỏ trong quan hệ bạn bè nhưng nếu không được phát hiện, giải quyết kịp thời có thể tích tụ, chuyển thành xung đột và dẫn đến hành vi bạo lực.

Môi trường mạng càng làm cho việc nhận diện và ngăn chặn trở nên khó khăn hơn; một bình luận ác ý, một hình ảnh bị phát tán hoặc một đoạn video bị chia sẻ rộng rãi có thể tạo ra áp lực tâm lý kéo dài đối với học sinh. Trong khi đó, không phải học sinh nào cũng có kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết bất đồng hoặc chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Theo thầy Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng và Truyền thông Sở GD&ĐT Nghệ An, bạo lực học đường là vấn đề có nguyên nhân từ nhiều phía, trong đó chịu tác động của mạng xã hội, áp lực học tập, quan hệ bạn bè và hoàn cảnh gia đình. Một bộ phận phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến diễn biến tâm lý của con; việc trao đổi thông tin giữa gia đình và nhà trường có lúc chưa thường xuyên. Bên cạnh đó, năng lực tư vấn tâm lý, công tác xã hội và xử lý tình huống của một số cán bộ, giáo viên vẫn còn hạn chế.

Nhận diện được những nguy cơ này, thời gian qua, ngành Giáo dục Nghệ An đã triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng văn hóa ứng xử, giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng sống cho học sinh; đồng thời tăng cường phối hợp với lực lượng công an, tổ chức Đoàn, các cơ quan, đơn vị liên quan trong tuyên truyền pháp luật, giáo dục kỹ năng và bảo đảm an ninh, an toàn trường học.

Mô hình “Công tác xã hội và tư vấn tâm lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông” được triển khai giai đoạn 2024-2029 và những năm tiếp theo, hướng tới hỗ trợ học sinh giải quyết các vấn đề về tâm lý, quan hệ bạn bè, học tập và những khó khăn trong cuộc sống. Ngành Giáo dục cũng chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản lý, giáo dục học sinh.

Đến nay, 100% cơ sở giáo dục đã thành lập ban chỉ đạo về công tác bảo đảm an ninh, an toàn trường học, triển khai tổ tư vấn tâm lý và công tác xã hội trường học. Các nhà trường cũng phối hợp với công an địa phương trong tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, phòng ngừa vi phạm và xử lý các vấn đề phát sinh.

Tuy nhiên, việc triển khai giữa các cơ sở giáo dục chưa thật sự đồng đều. Ở một số nơi, công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội chưa thường xuyên; việc phát hiện những mâu thuẫn trong học sinh đôi khi còn chậm. Hoạt động tư vấn tâm lý ở một số trường chưa phát huy đầy đủ vai trò, trong khi đội ngũ làm công tác này còn thiếu về số lượng và hạn chế về kỹ năng chuyên sâu.

Xây dựng “lá chắn” phòng ngừa từ sớm

Theo thầy Nguyễn Trọng Hoàn, xây dựng môi trường giáo dục an toàn phải bắt đầu từ việc xây dựng văn hóa ứng xử và hình thành cho học sinh năng lực tự bảo vệ, kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn. Phòng, chống bạo lực học đường không thể chỉ dựa vào nội quy, kỷ luật mà cần một cơ chế phòng ngừa chủ động, trong đó nhà trường giữ vai trò trung tâm kết nối gia đình, xã hội và học sinh.

“Muốn phòng ngừa bạo lực học đường hiệu quả, cần chủ động nhận diện nguy cơ, phát hiện sớm mâu thuẫn và hỗ trợ học sinh ngay từ đầu. Mỗi học sinh cần được lắng nghe, tôn trọng, hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc và giải quyết bất đồng; đồng thời hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện”, thầy Hoàn chia sẻ.

Theo định hướng của ngành Giáo dục Nghệ An, thời gian tới, giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và văn hóa ứng xử tiếp tục được tăng cường thông qua chương trình chính khóa, hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm. Trọng tâm không chỉ là truyền đạt kiến thức mà phải giúp học sinh biết tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe, kiểm soát cảm xúc và giải quyết bất đồng bằng đối thoại, thay vì sử dụng bạo lực.

Các cơ sở giáo dục cần nâng cao thực chất hiệu quả hoạt động của tổ tư vấn tâm lý và công tác xã hội trường học; trang bị cho cán bộ, giáo viên kỹ năng nhận diện những biểu hiện bất thường về tâm lý, hành vi của học sinh, nhất là các em có nguy cơ bị cô lập, bắt nạt hoặc có biểu hiện bất ổn về cảm xúc.

Cùng với đó, việc thực hiện quy tắc ứng xử trong trường học phải đi vào thực chất, trở thành chuẩn mực trong quan hệ giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên và giữa nhà trường với phụ huynh. Mỗi cơ sở giáo dục cần xây dựng môi trường mà học sinh cảm thấy an toàn khi chia sẻ những vấn đề của mình và có thể tìm đến thầy cô khi gặp khó khăn.

Gia đình cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần quan tâm hơn đến những thay đổi trong tâm lý, hành vi và các mối quan hệ của con; chủ động trao đổi với giáo viên khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thay vì chỉ can thiệp khi sự việc đã trở nên nghiêm trọng.

Về phía học sinh, mỗi em cần được trang bị kỹ năng tự bảo vệ và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường mạng; không kích động, cổ vũ, quay phim, chụp ảnh hoặc phát tán hình ảnh bạo lực; không tham gia các nhóm công kích, xúc phạm bạn bè. Khi phát hiện hành vi bắt nạt hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực, cần chủ động thông tin cho thầy cô, cha mẹ hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ.

Sở GD&ĐT Nghệ An cũng xác định sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với công an, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong bảo đảm an ninh, an toàn trường học; đồng thời kiến nghị Bộ GD&ĐT tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu về tư vấn tâm lý, công tác xã hội trường học và nghiên cứu hoàn thiện các quy định liên quan đến phê bình, kỷ luật học sinh theo hướng phù hợp với tính chất vi phạm và yêu cầu giáo dục.

“Phòng, chống bạo lực học đường không thể chỉ thực hiện theo đợt hay sau những vụ việc gây chú ý. Khi nhà trường chủ động phát hiện mâu thuẫn, gia đình đồng hành cùng con và học sinh biết lên tiếng trước hành vi bắt nạt, nguy cơ bạo lực sẽ có cơ hội được ngăn chặn ngay từ đầu. Đây là nền tảng để xây dựng môi trường học đường an toàn, nơi mỗi học sinh được tôn trọng, bảo vệ và phát triển toàn diện”, thầy Hoàn nhấn mạnh.

Từ những vụ việc đã xảy ra cho thấy, mỗi hành vi bạo lực đều có thể bắt đầu từ một mâu thuẫn nhỏ, một lời nói thiếu kiểm soát hoặc một tổn thương không được lắng nghe. Vì vậy, “lá chắn” hiệu quả nhất không chỉ là những biện pháp xử lý sau khi xảy ra sự việc, mà chính là khả năng phát hiện và hóa giải mâu thuẫn ngay từ khi còn âm ỉ.

Để trường học thực sự là nơi an toàn, thân thiện, mỗi cán bộ, giáo viên, phụ huynh và học sinh cần trở thành một mắt xích trong mạng lưới phòng ngừa. Lắng nghe sớm hơn, thấu hiểu nhiều hơn và can thiệp kịp thời hơn chính là cách thiết thực nhất để không để những mâu thuẫn học đường âm ỉ trở thành bạo lực.