An ninh năng lượng là nền tảng của kinh tế số
Ngày 17/7, tại TPHCM, Tạp chí Một Thế Giới phối hợp các đơn vị tổ chức hội thảo “An ninh năng lượng đến 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững, tạo nền tảng cho phát triển các ngành công nghệ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong kỷ nguyên số, an ninh năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm nguồn cung cho sản xuất và đời sống mà còn trở thành hạ tầng chiến lược phục vụ AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp bán dẫn, điện toán đám mây và nhiều công nghệ tiên tiến khác.
“Năng lượng là hạ tầng của hạ tầng” – TS. Đạt nhấn mạnh. Nếu dữ liệu là tài nguyên mới, AI là động lực mới và đổi mới sáng tạo là phương thức phát triển mới thì năng lượng chính là nền tảng bảo đảm cho toàn bộ hệ sinh thái đó vận hành. Vì vậy, đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng cũng chính là đầu tư cho năng lực khoa học, công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai.
TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam cho biết, ngành năng lượng đang đối mặt với nhiềuthách thức như nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, yêu cầu chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững, biến động của thị trường năng lượng toàn cầu và áp lực bảo đảm nguồn cung ổn định. Phát triển hạ tầng năng lượng không chỉ cần nguồn vốn đầu tư mà còn phải khai thác hiệu quả các nguồn lực về tri thức, công nghệ và con người.
Ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương khu vực miền Trung - miền Nam nhìn nhận, an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động do xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, yêu cầu giảm phát thải cùng sự phát triển nhanh của AI, trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn, việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, an toàn và bền vững đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.
Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai các chủ trương phát triển ngành năng lượng; thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, phát triển điện lực, năng lượng tái tạo và năng lượng mới, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, linh hoạt.
Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đầu tư
Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh thuộc Đại học Kinh tế TPHCM, giai đoạn 2026-2030 sẽ là “cửa sổ cơ hội”, mang tính quyết định để Việt Nam giải quyết những điểm nghẽn tồn tại lâu nay của ngành điện.
Ông Vinh cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở khía cạnh tài chính. Giá bán lẻ điện được duy trì ở mức thấp trong thời gian dài khiến Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) liên tục thua lỗ, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư mở rộng lưới điện và phát triển hạ tầng mới. Trong khi đó, chi phí mua điện của EVN đã tăng hơn 2,5 lần trong giai đoạn 2018-2023 nhưng giá bán điện chưa phản ánh đầy đủ chi phí thực tế.
Bên cạnh đó, khung pháp lý của ngành năng lượng vẫn thiếu tính ổn định và khả năng dự báo. Cơ chế mua bán điện trực tiếp đã được ban hành nhưng chưa tạo sức hút đáng kể đối với các nhà đầu tư. Đối với điện gió ngoài khơi, đến nay vẫn chưa có dự án nào đượcphê duyệt đầu tư chính thức dù mục tiêu phát triển đến năm 2035 khá tham vọng.
Bên cạnh đó, hệ thống truyền tải điện cũng là điểm nghẽn lớn khi Việt Nam cần nâng cao năng lực truyền tải liên vùng, đầu tư lưới điện thông minh và các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn để có thể hấp thụ hiệu quả nguồn điện tái tạo.
Liên quan đến phát triển hạ tầng điện, ông Đỗ Văn Năm, thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc cho biết, để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, ngành điện dự kiến đầu tư 537 dự án lưới điện 110kV, bổ sung khoảng 21.000 MVA công suất máy biến áp và xây dựng thêm 6.800 km đường dây 110kV.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về điện lực; nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống điện; thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng, đồng thời đẩy mạnh các chương trình điều chỉnh phụ tải và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Ông Phan Quang Vinh, Phó Trưởng ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TPHCM cho biết, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế với nhu cầu điện rất lớn. Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm của khu vực đạt 56,1 tỷ kWh, công suất phụ tải cực đại lên tới 8.936 MW và phục vụ khoảng 3,91 triệu khách hàng sử dụng điện. Theo các kịch bản quy hoạch, sản lượng điện thương phẩm của thành phố có thể đạt khoảng 75 tỷ kWh vào năm 2030.
Đến nay, TPHCM có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà thuộc nhiều cơ chế khác nhau, với tổng công suất lắp đặt khoảng 1.928 MWp. Sản lượng điện phát trung bình đạt khoảng 231 triệu kWh mỗi tháng, tương đương 4,4% sản lượng điện thương phẩm của toàn hệ thống. Riêng giai đoạn từ năm 2025 đến hết 6 tháng đầu năm 2026, số lượng hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ đã tăng thêm hơn 5.000 hệ thống với tổng công suất gần 478 MWp.
Ông Vinh nói thêm, Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng đối tượng được phát triển điện mặt trời mái nhà, đơn giản hóa thủ tục đăng ký và cho phép nhiều nhóm khách hàng bán phần điện dư phát lên lưới. Theo ông, việc khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm áp lực lên lưới điện và bảo đảm an ninh năng lượng cho thành phố trong dài hạn.
