Đề xuất mở rộng đối tượng được hưởng án treo
Bộ Công an vừa trình Chính phủ dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp tháng 8 để thông qua vào tháng 10/2026.
Theo dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, quy định về án treo tại Điều 65 được đề xuất sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng trường hợp người bị phạt tù được xem xét hưởng án treo.
Theo đó, đối với người bị xử phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt phải chấp hành hình phạt tù thì Tòa án cho hưởng án treo. Thời gian thử thách được ấn định từ 1 năm đến 5 năm.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất quy định người bị xử phạt tù không quá 5 năm cũng có thể được Tòa án quyết định cho hưởng án treo. Cụ thể, việc xem xét áp dụng được căn cứ vào nhân thân của người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và đánh giá của Tòa án về việc không cần thiết phải bắt người đó chấp hành hình phạt tù. Quy định này áp dụng đối với trường hợp không thuộc diện hưởng án treo dành cho người bị phạt tù không quá 3 năm.
Khi quyết định cho hưởng án treo trong trường hợp này, Tòa án đồng thời quyết định mức tiền người bị kết án phải nộp để thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách từ 1 năm đến 2 năm. Như vậy, theo đề xuất, người bị phạt tù trên 3 năm và không quá 5 năm có thể được hưởng án treo, đồng thời phải nộp tiền thay thế hình phạt tù nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định và được Tòa án xem xét, quyết định.
Trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo phải thực hiện các nghĩa vụ theo Luật Thi hành án hình sự, đồng thời chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương nơi cư trú.
Nếu người hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ từ 2 lần trở lên, Tòa án có thể buộc người đó chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Trường hợp phạm tội mới, người này phải chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định tại Điều 56 của Bộ luật này.
Đề xuất trường hợp người phạm tội được xem xét miễn trách nhiệm hình sự
Bên cạnh đó, tại dự thảo, Bộ Công an cũng đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự tối đa 3 năm đối với một số tội phạm kinh tế để khắc phục hậu quả; nếu khắc phục xong hậu quả và dự án mang lại hiệu quả, người phạm tội có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự.
Theo đó, việc áp dụng cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự phải đáp ứng đủ 3 điều kiện. Cụ thể, hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án đang triển khai, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có khả năng, phương án khả thi để khắc phục, đồng thời mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh.
Bộ Công an cho biết việc áp dụng quy định mới sẽ được kiểm soát thông qua 3 nhóm cơ chế. Theo đó, thứ nhất là hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống tham nhũng và các quy định của Bộ luật Hình sự, cùng pháp luật chuyên ngành, đủ cơ sở xác định hành vi có yếu tố tham nhũng hay không và đánh giá bản chất sai phạm.
Thứ hai là hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật để xem xét, đánh giá đầy đủ các điều kiện trước khi quyết định áp dụng cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thứ ba là kết quả thực tế của việc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại do cá nhân hoặc pháp nhân thương mại thực hiện sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả áp dụng quy định này.
