Có một thời, hạ tầng chiến lược được xem là “của công”. Sân bay, cảng biển, nhà hát quốc gia do Nhà nước đầu tư; tư nhân, nếu có mặt, chỉ là nhà thầu phụ hoặc đơn vị khai thác dịch vụ. Năm 2018, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn – sân bay đầu tiên do tư nhân đầu tư tại Việt Nam, vốn hơn 7.400 tỷ đồng – đón chuyến bay đầu tiên. Khi ấy nhiều người coi đó là một ngoại lệ. Tám năm sau, ngoại lệ ấy đã thành chủ trương.
Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 5/2025) xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Nghị quyết 26-NQ/TW (tháng 8/2026) về phát triển du lịch tiến thêm một bước khi khẳng định “doanh nghiệp là lực lượng tiên phong”, yêu cầu “dành quỹ đất và thu hút các nhà đầu tư chiến lược”, đồng thời xác định Phú Quốc là cực tăng trưởng mới, điểm đến của những sự kiện lớn. Đọc kỹ thì đó không phải lời khen dành cho khu vực tư nhân. Đó là một bản… giao việc.
Làm cả hai đầu của một chuyến bay
Hàng không là phép thử khắc nghiệt nhất với bất kỳ nhà đầu tư nào: vốn lớn, thu hồi chậm, rủi ro cao. Một sân bay không có máy bay là hạ tầng chết; một hãng bay không có điểm đến đủ hấp dẫn chỉ là phương tiện chở khách. Sun Group chọn làm cả hai đầu.
Ở đầu mặt đất, sau Vân Đồn, Sun Group tiếp nhận vận hành Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc từ ngày 1/1/2026 và triển khai mở rộng lên 1.050 ha, chuẩn 4E của ICAO, công suất 20–24 triệu khách/năm trước thềm APEC 2027. Tại Lâm Đồng, dự án sân bay Phan Thiết – hơn 3.900 tỷ đồng, từng dậm chân gần một thập kỷ – đã được khởi công lại. Ở đầu trên không, Sun PhuQuoc Airways cất cánh tháng 11/2025; mười tháng sau đã đón tàu thân rộng Airbus A330 đầu tiên, ký mua 40 tàu Boeing 787-9 Dreamliner trị giá khoảng 22,5 tỷ USD và được Skytrax vinh danh “Hãng hàng không nghỉ dưỡng tốt nhất châu Á”.
Kết quả hiện ngay trên bảng số liệu: bốn tháng đầu năm 2026, sân bay Phú Quốc phục vụ khoảng 2,9 triệu lượt khách, tăng 45,4% so với cùng kỳ. KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nhận xét: “Tư nhân đã làm được những dự án rất khó, làm nhanh, hiệu quả và tính thẩm mỹ rất cao”. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn gọi việc bàn giao sân bay Phú Quốc là “mô hình hợp tác công – tư hiệu quả”. Còn ông Eugene Gan, Tổng Giám đốc Changi Airports International – đơn vị từng tư vấn cho hơn 60 sân bay ở hơn 20 quốc gia – tóm gọn đối tác của mình bằng 5 chữ: “Nghĩ lớn, hành động nhanh”.
Phú Quốc và phép thử APEC
Nếu hàng không là phép thử về vốn và khả năng vận hành thì các công trình APEC 2027 tại Phú Quốc là phép thử về thời gian. Tổ hợp APEC tại Bãi Đất Đỏ có vốn khoảng 21.860 tỷ đồng trên diện tích hơn 16 ha. Trung tâm Hội nghị – Triển lãm có 153.130 m² sàn, sức chứa 10.000 người, phòng đại tiệc 11.050 m² vượt nhịp 81 mét không một cây cột, đỡ bởi hệ mái thép 12.000 tấn. Bên cạnh là Nhà biểu diễn đa năng hơn 4.000 chỗ, tuyến tàu điện nhẹ gần 18 km nối sân bay với khu hội nghị, đường ĐT975 mười làn xe. Tất cả phải về đích trong khoảng hai năm.
Nhịp công trường vì thế khác thường. Bệnh viện Mặt Trời Phú Quốc hoàn thành sau tám tháng. Sân đỗ máy bay mới xong trong ba tháng. Dịp Quốc khánh 2/9 vừa qua, khoảng 15.500 công nhân, kỹ sư ở lại thi công xuyên lễ. Ngoài các công trình APEC, Sun Group còn đề xuất 11 dự án hạ tầng trị giá khoảng 100.000 tỷ đồng cho đảo, từ cảng quốc tế An Thới đến đường sắt nhẹ. PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định: “Phú Quốc được trao sứ mệnh APEC và giao trọng trách cho tập đoàn như Sun Group, chúng ta thấy cách Phú Quốc bay lên rất khác thường”.
Báo The Business Times (Singapore) nhìn từ góc khác. Tờ báo gọi cách làm của Sun Group ở Phú Quốc là xây một “nền kinh tế đảo tích hợp”, nối sân bay, giao thông, lưu trú, giải trí và hội nghị thành một hệ thống, đồng thời lưu ý APEC sẽ là phép thử đối với năng lực thực thi của doanh nghiệp, và với khả năng giữ sức hút của đảo khi hội nghị đã khép lại.
Văn hóa – phần khó định giá nhất
Bê tông và thép có thể mua được. Bản sắc thì không. Điều làm những công trình của Sun Group khác với một dự án hạ tầng thuần túy là cách văn hóa được đặt vào ngay từ bản vẽ, chứ không phải thêm vào sau cùng như một lớp trang trí.
Nhà ga VIP sân bay Phú Quốc có hệ mái dốc gợi hình ảnh đình làng, kể câu chuyện đảo Ngọc qua nghề làm nước mắm, trồng tiêu, cấy ngọc trai. Mỗi nhà ga của tuyến tàu điện nhẹ mang một chủ đề vùng miền, để quãng đường di chuyển thành một hành trình khám phá Việt Nam. Tại chân núi Fansipan, Bản Mây tái hiện đời sống của 8 dân tộc vùng cao. Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Trịnh Xuân Trường từng tóm lại: “Sun Group đã đánh thức Sa Pa; Sun Group đã làm đẹp Sa Pa và Sun Group đã phát triển bền vững Sa Pa”. Tại Hà Nội, Nhà hát Opera Hanoi bên hồ Tây với tổng vốn đầu tư 12.756 tỷ đồng, sức chứa gần 2000 chỗ ngồi đang được thi công ba ca liên tục.
Có những việc nếu cân đo bằng lợi nhuận thì sẽ không ai làm. Khi chia sẻ về Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, ông Nguyễn Văn Bình, Chủ tịch Sun Group Vùng Miền Trung, nói thẳng: “Nếu coi DIFF là một hoạt động kinh doanh thì chắc chắn ‘làm là lỗ’”. Nhưng đó là khoản lỗ để cả thành phố có lãi. Mùa lễ hội năm 2026, công suất phòng ven biển Đà Nẵng lên 85–95%.
Ở Sun Group, văn hóa không dừng lại trên sân khấu các show diễn. Nó đi vào từng công trình nghỉ dưỡng, từng thiết kế phòng hội nghị. Tại Sa Pa, Hotel de la Coupole mang kiến trúc Đông Dương, gợi lại ký ức thị trấn mờ sương đầu thế kỷ trước. Ở Nam Phú Quốc, Thị trấn Hoàng Hôn và Cầu Hôn biến khoảnh khắc mặt trời lặn – tài sản tự nhiên của đảo – thành một nghi thức mỗi chiều. PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Viện phó Viện nghiên cứu phát triển Du lịch, cho rằng Phú Quốc có đủ điều kiện để tiên phong phát triển công nghiệp văn hóa, khi các giá trị văn hóa được đan xen vào nghỉ dưỡng, vui chơi, ẩm thực và mua sắm. Đó cũng là cách Sun Group đang làm: mời những tên tuổi như Renzo Piano, Bill Bensley hay SOM, nhưng đặt vào tay họ chất liệu Việt – từ mái đình, nghề biển đến đời sống bản làng vùng cao – để mỗi khu nghỉ dưỡng, mỗi nhà ga… là một chương trong câu chuyện Việt Nam.
Gánh việc lớn, chịu trách nhiệm lớn
Đặt cạnh nhau, sân bay, hãng bay, trung tâm hội nghị, nhà hát và những công trình di sản sống cho thấy một logic nhất quán. Doanh nghiệp không chọn làm từng dự án riêng lẻ. Doanh nghiệp làm một chuỗi, trong đó, mắt xích này bổ trợ và nuôi dưỡng mắt xích kia. Chủ tịch Sun Group Đặng Minh Trường từng nói với tờ Business Times: mục tiêu của tập đoàn là tạo ra một thị trường mới, chứ không chia lại miếng bánh có sẵn. PGS.TS Bùi Hoài Sơn gọi đó là vai trò “sếu đầu đàn”: doanh nghiệp đủ sức tạo luồng bay để cả đàn cùng bay xa. PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nói gọn hơn: “Sun Group đi đến đâu đều ghi dấu ấn, nâng tầm vóc phát triển du lịch”.
Nhưng việc lớn luôn đi kèm trách nhiệm lớn. Khi tư nhân bước vào lĩnh vực vốn là của Nhà nước, xã hội có quyền đòi hỏi nhiều hơn: tiến độ phải đúng như cam kết, chất lượng phải bền hơn một kỳ hội nghị, và lợi ích phải lan tới người dân địa phương chứ không dừng ở bảng cân đối của doanh nghiệp. Câu hỏi sau APEC 2027 không phải là hội nghị có thành công hay không mà là năm 2030, những công trình ấy có được lấp đầy chỗ trống với khán giả, người dân, du khách hay đã thành “di sản” của một sự kiện.
Nghị quyết 26 đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh và sức cạnh tranh quốc tế. Con số ấy cho thấy Nhà nước không cần một doanh nghiệp làm thay tất cả. Nhà nước cần nhiều doanh nghiệp dám nhận phần khó, và đủ bản lĩnh để chịu trách nhiệm đến cùng. Một phần câu trả lời đang được viết trên công trường Phú Quốc, bên mặt hồ Tây và trên những đường bay mới. Phần còn lại tùy thuộc vào việc lời giải ấy có được nhân rộng hay không.
