Bổ nhiệm AI làm… sếp
Khoảnh khắc công bố diễn ra theo nghi thức không khác nhiều một lễ bổ nhiệm thông thường. Nhưng điều khác biệt nằm ở người nhận chức: không phải một nhân sự bằng xương, bằng thịt, mà là một AI. Chủ tịch Tập đoàn Novaon Nguyễn Minh Quý trang trọng đọc quyết định trên sân khấu. Trên màn hình, ALEX xuất hiện và “đứng” lắng nghe. Khi quyết định được công bố, Chủ tịch Nguyễn Minh Quý thực hiện nghi thức trao quyết định, tặng hoa chúc mừng “người” nhậm chức. Trên màn hình, ALEX bước ra… “nhận” hoa chúc mừng của lãnh đạo. Dưới hội trường, đông đảo đại biểu vỗ tay.
Phía sau khoảnh khắc đặc biệt ấy là một thay đổi đáng chú ý trong cách doanh nghiệp nhìn nhận AI: từ một công cụ được mở lên khi cần, AI được đặt vào một vị trí cụ thể trong bộ máy, có tên, chức danh, nhiệm vụ và quy trình đánh giá.
Từ ALEX, một viễn cảnh mới đang dần hiện hình trong doanh nghiệp: những phòng ban nơi con người không chỉ làm việc với con người, mà còn có những “đồng nghiệp số” cùng đảm nhiệm công việc và tạo ra giá trị. Tại Novaon hiện có hơn 500 nhân sự, hoạt động chủ yếu trong hai lĩnh vực công nghệ và công nghiệp, tập trung vào hệ sinh thái kinh tế số. Bên cạnh đội ngũ nhân sự thật, doanh nghiệp đang thử nghiệm một lớp nguồn lực mới: 23 nhân sự số được giao những vị trí và phần việc cụ thể trong tổ chức.
Kể từ khi nhậm chức cuối tháng 8/2026, ALEX được giao hỗ trợ tổng kết kết quả quý III, phân tích mức độ hoàn thành mục tiêu, những điểm còn tồn tại và bài học cần chuyển hóa thành hành động cho quý IV. Nhân sự số này đồng thời hỗ trợ rà soát kế hoạch kinh doanh năm 2027 của các đơn vị, kết nối mục tiêu, nguồn lực và các ưu tiên chiến lược ở cấp Tập đoàn. Xa hơn, ALEX được kỳ vọng đồng hành cùng Chủ tịch trong nghiên cứu các kịch bản phát triển, xác định động lực tăng trưởng và những năng lực cần xây dựng cho tầm nhìn 5 năm tiếp theo.
Ông Nguyễn Minh Quý cho biết, ALEX được xây dựng trên hệ tri thức Novaon tích lũy và hệ thống hóa trong 20 năm, với khoảng 100 bộ tài liệu, tương đương 10.000 trang, bao phủ chiến lược, quản trị, văn hóa, lịch sử, phương thức quản trị, hệ thống thực thi và tầm nhìn 2036.
Ở vị trí AI Trưởng Ban Chiến lược, ALEX có nhiệm vụ tham gia hỗ trợ Chủ tịch và đội ngũ quản lý trong phân tích, hoạch định và thực thi chiến lược. Công việc bao gồm tổng hợp, phân tích thông tin hoạt động kinh doanh; rà soát kế hoạch của các đơn vị; phản biện các phương án quản trị; đối chiếu quyết định với định hướng chiến lược chung và nhận diện những vấn đề cần xem xét trước khi triển khai.
Tuy nhiên, theo ông Quý, ALEX không được tạo ra để quyết định thay con người. “AI không quyết định thay con người. Quyền quyết định và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về lãnh đạo và nhà quản lý. ALEX được xây dựng để góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chiến lược và thực thi”, ông nói. Điểm đáng chú ý vì thế không nằm ở việc một hệ thống AI có thể làm được bao nhiêu việc, mà ở cách doanh nghiệp tổ chức AI như một nguồn lực lao động.
“Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của chúng tôi nằm ở chữ “vị trí”. Nếu chỉ coi AI là một công cụ, mỗi nhân viên sẽ mở AI lên khi cần rồi đóng lại. Giá trị tạo ra phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng và thói quen của từng người”, ông Quý chia sẻ. Còn khi AI được coi là một nhân sự số, doanh nghiệp phải trả lời những câu hỏi giống như với một nhân sự thật: làm vị trí gì, đầu vào là gì, đầu ra phải đạt tiêu chuẩn nào, được quyền truy cập dữ liệu gì, ai quản lý, ai kiểm tra và ai chịu trách nhiệm về kết quả. Khi đó, AI không còn chỉ hỗ trợ một vài thao tác, mà bắt đầu trở thành một năng lực thực thi công việc có tổ chức trong doanh nghiệp.
Đội ngũ nhân sự số sẽ song hành trong doanh nghiệp
Sau ALEX, Novaon tiếp tục mở rộng mô hình, đưa thêm 22 nhân sự số AI vào các lĩnh vực như marketing, nhân sự, tuyển dụng, nghiên cứu thị trường, pháp chế, kế toán, kiểm toán, tài chính - đầu tư và công nghệ. Thay vì triển khai AI như những công cụ dùng chung, mỗi nhân sự số được bàn giao về các phòng ban chuyên môn để trực tiếp đào tạo, giao việc và đánh giá theo yêu cầu thực tế, tương tự quá trình phát triển một nhân sự trong tổ chức.
22 nhân sự số này hiện đang là nhân viên thử việc cấp 1. Các nhân sự số trải qua giai đoạn thử việc kéo dài hai tháng, được đánh giá dựa trên khả năng đáp ứng yêu cầu công việc và tạo ra kết quả thực tế. Những nhân sự AI không đạt yêu cầu sẽ bị loại khỏi hệ thống. Novaon đặt mục tiêu phát triển gấp đôi lực lượng nhân sự số trong năm 2027. “23 vị trí hiện nay mới là giai đoạn đầu. Chúng tôi đang xây dựng một phương pháp để mỗi đơn vị có thể xác định công việc nào phù hợp với AI, xây dựng một nhân sự số cho vị trí đó, đào tạo, giao việc, đánh giá và nâng cấp năng lực theo thời gian”, ông Quý nói.
Từ cách tiếp cận này, Novaon xác định “Tầm nhìn chiến lược 2036”, với trọng tâm là mô hình AI-driven Enterprise Infrastructure 5.0 – hạ tầng doanh nghiệp thế hệ mới, trong đó AI trở thành nền tảng kết nối và dẫn dắt hoạt động của 5 trụ cột năng lực gồm AI, Industry, Energy, Robotics và Growth.
“Tôi nghĩ câu hỏi quan trọng trong vài năm tới không còn đơn giản là “AI có thay thế con người hay không?”. Câu hỏi thực tế hơn sẽ là: Một người biết tổ chức và làm việc cùng AI sẽ tạo ra năng suất lớn hơn một người chưa biết làm điều đó bao nhiêu lần?”. ông Nguyễn Minh Quý, Chủ tịch Tập đoàn Novaon
Ông Quý cho biết, những lĩnh vực thay đổi nhanh nhất tại tập đoàn từ khi có nhân sự AI là xử lý, phân tích thông tin; sản xuất tri thức; các quy trình có cấu trúc như tuyển dụng, pháp lý, quản trị dự án; cùng một phần hoạt động bán hàng và marketing.
Từ câu chuyện của tập đoàn Novaon mở ra viễn cảnh về một phòng ban nơi con người và nhân sự số cùng hiện diện. Theo ông Quý, về lâu dài, doanh nghiệp có thể không chỉ “thêm một công cụ AI vào phòng ban hiện hữu”, mà thiết kế lại phòng ban với một đội hình kết hợp giữa con người và nhân sự số. “Tôi hình dung trong tương lai một người quản lý có thể quản lý đồng thời cả nhân viên thật và nhân sự số. Một phòng ban 10 người có thể không nhất thiết chỉ có 10 nguồn lực làm việc; họ có thể có thêm nhiều nhân sự số đảm nhiệm các phần công việc khác nhau”, ông nói.
Ông Quý nhìn nhận, nhân sự số sẽ ngày càng được chuyên môn hóa theo vị trí thay vì chỉ tồn tại dưới dạng một chatbot dùng chung. Một AI pháp lý sẽ được đào tạo khác AI tuyển dụng; AI Planner của ngành quảng cáo cũng sẽ khác AI Planner của thương mại điện tử.
Điều đó cũng đặt ra một câu hỏi khác: nếu AI ngày càng đảm nhiệm nhiều phần việc, con người cần chuẩn bị gì để không bị bỏ lại phía sau?
Theo ông Quý, người lao động cần ba nhóm năng lực. Trước hết là chuyên môn để hiểu bản chất vấn đề và nhận biết AI đúng hay sai. Tiếp đó là năng lực làm việc với AI: biết phân rã vấn đề, giao việc, cung cấp bối cảnh, kiểm tra đầu ra và tổ chức nhiều AI cùng thực hiện một mục tiêu. Cuối cùng vẫn là những năng lực rất con người như phán đoán, trách nhiệm, sáng tạo, lãnh đạo, giao tiếp, thấu hiểu khách hàng và xây dựng quan hệ.
