Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics năm học 2025 -2026 đã trở thành hiện tượng giáo dục công nghệ thu hút sự hưởng ứng nhiệt tình của khoảng 5.000 học sinh từ 29 tỉnh, thành phố trên toàn quốc.
Ở vòng chung kết quốc gia, có gần 3.000 thí sinh xuất sắc được lựa chọn để tranh tài trực tiếp và nhận giải. Trong đó, riêng Giải Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics có 1.288 thí sinh tham gia, chia thành 335 đội thi, đại diện cho tinh hoa học sinh phổ thông trong lĩnh vực Robotics, trí tuệ nhân tạo và khoa học vũ trụ từ khắp các trường phổ thông trên toàn quốc.
Giải Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics là sân chơi cấp quốc gia dành cho học sinh phổ thông Việt Nam, hướng tới mục tiêu phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng hợp tác và năng lực ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo, robot vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Giải đấu được thiết kế với chủ đề gắn với năng lượng xanh, công nghệ bền vững và khám phá khoa học, qua đó tạo môi trường để học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 được trải nghiệm những thử thách có tính thực hành cao.
Ở giải này, mỗi đội gồm 3 đến 5 thành viên và 1 huấn luyện viên. Các đội đăng ký tham gia theo 5 bảng thi:
Bảng A dành cho học sinh tiểu học với nội dung Robot xây dựng nhà máy điện gió; Bảng B dành cho học sinh trung học cơ sở với cùng nội dung Robot xây dựng nhà máy điện gió; Bảng C dành cho học sinh trung học phổ thông với nội dung Robot xây dựng nhà máy điện mặt trời; Bảng D dành cho học sinh trung học cơ sở với nội dung Tên lửa nước khám phá vũ trụ; và Bảng E dành cho học sinh trung học phổ thông với nội dung Tên lửa nước khám phá vũ trụ.
Trước khi lọt vào Vòng Chung kết, thí sinh phải trải qua vòng loại tại các địa phương nhằm tuyển chọn các đội đủ điều kiện tham gia cấp quốc gia. Vòng loại quốc gia do Ban Giám khảo và Hội đồng chuyên môn thẩm định hồ sơ kỹ thuật, đánh giá năng lực đội thi, phê duyệt danh sách vào vòng Chung kết, nơi quy tụ các đội thi xuất sắc nhất thi đấu trực tiếp.
Ở nội dung Robotics dành cho Bảng A và B, các đội có nhiệm vụ thiết kế, chế tạo và điều khiển robot thu thập ba loại linh kiện gồm đế, thân và cánh quạt để lắp thành turbine gió hoàn chỉnh.
Robot phải đưa turbine tới các khu vực có gió để ghi điểm, trong đó khu vực trung tâm có điểm cao nhất và có thể xảy ra tranh chấp chiến thuật giữa hai đội.
Nội dung này đòi hỏi học sinh biết kết hợp tư duy cơ khí, điều khiển, chiến thuật thi đấu và khả năng xử lý tình huống trong thời gian giới hạn. Mỗi trận có 60 giây chuẩn bị và 120 giây thi đấu.
Robot được phép điều khiển bằng tay hoặc tự động, sử dụng nguồn điện tối đa 12V và không được trang bị cơ cấu gây nguy hiểm hoặc phá hủy robot đối phương.
Với Bảng C, thử thách chuyển sang mô hình nhà máy điện mặt trời. Các đội phải thiết kế và điều khiển robot thu thập các tấm pin mặt trời, vận chuyển tới vùng có ánh nắng và lắp vào các giá đỡ ở ba tầng công suất: thấp, trung bình và cao.
Để được lắp pin ở khu vực công suất cao, robot phải hoàn thành trước các yêu cầu tại khu vực công suất thấp và trung bình. Nội dung này không chỉ kiểm tra khả năng vận hành robot mà còn đặt ra bài toán tối ưu đường đi, trình tự lắp đặt và hiệu quả ghi điểm.
Những khoảnh khắc thi đấu đầy cảm xúc tại Vòng Chung kết quốc gia VSAR sáng 10/5.
Tập trung cao độ vào từng thao tác của robot
Kiên trì với thử thách
Ở phần thi đấu robotics, Nguyễn Minh Quang, học sinh lớp 7B1, Trường TH và THCS Thanh Xương (Điện Biên) được đồng đội tin tưởng giao nhiệm vụ điều khiển robot thi đấu với nội dung lắp khối xoay gió tua bin.
Trong sàn đấu, Quang tập trung tinh thần cao độ, đôi tay khéo léo điều khiển robot vượt qua chướng ngại vật để gắp các khối gỗ nặng xếp chồng lên nhau một cách chính xác.
Đứng cạnh Quang là Thiều Gia Vinh, lớp 7B4, học cùng trường làm nhiệm vụ liên tục nhắc nhở đồng đội thi đấu tập trung bằng các câu lệnh “di chuyển trái, sang phải” để thực hiện mục tiêu. Trong thời gian 2 phút, robot phải hoàn thành nhiệm vụ, chinh phục điểm số khả quan từ các trọng tài.
1 phút 54 giây, trọng tài bắt đầu đếm ngược thời gian cũng là lúc robot của nhóm Minh Quang – Gia Vinh sắp cán đích. Ghép thành công hộp nặng cuối cùng trong khi đối thủ vẫn còn 2 khối gỗ chưa hoàn thành, đôi bạn sẽ ghi điểm quan trọng để đi sâu vào vòng trong. Cuối cùng, tín hiệu báo hết giờ vang lên, robot của đội Minh Quang không lắp xong khối gỗ cuối của phần thi nhưng em vẫn chia sẻ cảm xúc tuyệt vời vì đã “nỗ lực hết sức” và hi vọng sẽ giành được giải thưởng.
Nam sinh cho biết, để điều khiển robot nhanh, chính xác đến từng động tác được như vậy, em đã có hàng tháng trời mày mò thiết kế đồng thời tập luyện để robot di chuyển thành thạo, nhất là các động tác khó.
“Nếu người điều khiển không đủ độ khéo, robot sẽ bị rơi ốc vít, bánh răng. Để tránh bị lỗi, trước đó em đã phải tập luyện bằng các khối nhỏ, rồi nâng dần độ khó bằng nhiều khối khác nhau”, Minh Quang nói.
Trước khi được thầy cô đưa về Hà Nội dự Vòng Chung kết Cuộc thi VSAR, Minh Quang từng thiết kế robot dự thi cấp trường và cấp tỉnh.
Nâng cấp robot sát giờ thi đấu
Nguyễn Hải Phong và Võ Trường Giang (học sinh lớp 8, trường THCS Tây Mỗ) cho biết, đây là lần đầu tiên thử sức tranh tài tại sân chơi robotics.
Dù là lần đầu tiên tham gia một đấu trường robot chuyên nghiệp, hai học sinh lớp 8 đã gây ấn tượng mạnh bằng tinh thần quyết tâm, sự khéo léo và khả năng cải tiến kỹ thuật linh hoạt ngay tại sân đấu.
Để chuẩn bị cho cuộc thi, Hải Phong và Trường Giang đã dành hơn một tháng để lắp ráp robot và tranh thủ luyện tập tại phòng STEM của trường. Hải Phong, người trực tiếp điều khiển robot, chia sẻ rằng việc thi đấu thực tế mang lại áp lực rất lớn, khác xa với lúc tập luyện. Đặc biệt, các khối vật liệu trong cuộc thi có kích thước nhỏ hơn so với giáo cụ tại trường, đòi hỏi người điều khiển phải cực kỳ tập trung và tinh tế.
"Theo em, điều quan trọng nhất là sự nhanh nhẹn và khéo léo để xếp các khối với nhau sao cho không bị đổ," Hải Phong nói.
Trong khi Hải Phong giữ vai trò lái chính, Trường Giang đóng vai trò quan sát và hỗ trợ. Sự phân công này dựa trên quá trình tập luyện lâu dài để tìm ra người có kỹ năng lái tốt nhất và người có khả năng quan sát nhạy bén nhất.
Giang chia sẻ, khó khăn nhất là khi phải đưa robot vào các khu vực chỉ định như E1 và E2 vì rất khó căn chỉnh đúng giữa khối gỗ. Khi đó, cậu sẽ đứng ngoài quan sát và đưa ra những lời nhắc nhở kịp thời để Phong điều chỉnh hướng đi chính xác nhất. Chính sự ăn ý này đã giúp đội vượt qua những thời điểm căng thẳng trên sân đấu.
Điểm ấn tượng nhất của cặp đôi đến từ trường THCS Tây Mỗ này là khả năng xử lý tình huống và cải tiến robot. Ngay trong ngày thi đấu, nhận thấy bộ phận "càng" robot dài, dẫn đến việc không gắp được khối tuabin nhỏ nhất, hai bạn đã quyết định sửa chữa ngay lập tức.
"Chúng em đã cải tiến robot ngay trước giờ thi đấu để càng có thể khép chặt và gắp được khối gỗ nhỏ một cách chắc chắn hơn", Trường Giang hào hứng chia sẻ về thay đổi mang tính quyết định của đội.
Dù có những lo lắng ban đầu về kết quả, nhưng sau khi hoàn thành phần thi, cả hai đều cảm thấy nhẹ nhõm và tự hào. Qua từng trận đấu, cả hai cùng nhanh chóng hội ý, rút kinh nghiệm trong việc điểu chỉnh kỹ thuật, cũng như chiến thuật thi đấu. Cặp đội Hải Phong – Trường Giang đặt mục tiêu “chiến thắng cả bốn trận”.
Thí sinh hồi hộp trong phần thi
