Muhammad Yunus là nhà kinh tế học người Bangladesh, người sáng lập Grameen Bank và một trong những người tiên phong trong lĩnh vực tài chính vi mô. Năm 2006, ông cùng Grameen Bank được trao Giải Nobel Hòa bình “vì những nỗ lực tạo ra sự phát triển kinh tế và xã hội từ bên dưới”. Kinh nghiệm làm việc trực tiếp với người nghèo và quá trình xây dựng các doanh nghiệp xã hội trở thành nền tảng cho nhiều quan điểm được ông trình bày trong Thế giới ba không (A World of Three Zeros: The New Economics of Zero Poverty, Zero Unemployment, and Zero Net Carbon Emissions), xuất bản lần đầu năm 2017.
Không nghèo đói. Không thất nghiệp. Không thải thêm carbon. Đây là ba mục tiêu xuyên suốt cuốn sách, gắn với những vấn đề về kinh tế, con người và môi trường. Yunus bàn về cách cơ hội và nguồn lực được phân bổ trong nền kinh tế hiện đại, đồng thời cho rằng tăng trưởng và việc tạo ra của cải chưa đủ để giải quyết những vấn đề xã hội. Một bộ phận dân cư vẫn khó tiếp cận các cơ hội kinh tế, trong khi môi trường ngày càng chịu nhiều sức ép.
Doanh nghiệp xã hội là một trọng tâm khác của cuốn sách. Yunus giới thiệu một mô hình trong đó doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu giải quyết các vấn đề xã hội bên cạnh hoạt động kinh doanh. Người trẻ, công nghệ, nguồn vốn và chính sách cũng được tác giả đề cập trong mối liên hệ với sự phát triển của mô hình này.
Nghèo đói, thất nghiệp và môi trường
Với mục tiêu không nghèo đói, Yunus nhấn mạnh khả năng tiếp cận các nguồn lực kinh tế, đặc biệt là vốn. Kinh nghiệm xây dựng Grameen Bank cho thấy nhiều người có thu nhập thấp có khả năng tự tạo sinh kế nhưng gặp khó khăn khi vay vốn và tiếp cận các dịch vụ tài chính. Tài chính vi mô được ông xem là một công cụ giúp họ có nguồn vốn để bắt đầu hoặc duy trì công việc. Với Yunus, người nghèo không chỉ là đối tượng nhận hỗ trợ mà còn có khả năng tham gia vào hoạt động kinh tế, tạo ra giá trị nếu có cơ hội phù hợp.
Về vấn đề việc làm, Yunus cho rằng con người không nhất thiết đóng vai trò người tìm việc. Nhiều người có thể tự tạo việc làm hoặc khởi sự một hoạt động kinh doanh nếu có cơ hội và nguồn lực phù hợp. Điều này được ông nhấn mạnh khi viết về người trẻ. Thay vì chỉ chuẩn bị để gia nhập thị trường lao động, họ có thể tự tạo ra sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh. Tín dụng vi mô và doanh nghiệp xã hội cũng được Yunus đề cập như những phương thức giúp một người bắt đầu công việc, đồng thời tạo thêm việc làm cho người khác.
Với môi trường, tác giả tập trung vào ảnh hưởng của sản xuất và tiêu dùng đối với tài nguyên tự nhiên. Hoạt động kinh doanh đang tạo sức ép lên môi trường, vì vậy những tác động này cần được tính đến ngay từ khi sản phẩm và dịch vụ được hình thành. Năng lượng tái tạo, công nghệ thân thiện với môi trường và quản lý chất thải là những nội dung được Yunus đề cập. Doanh nghiệp, theo ông, có thể tham gia trực tiếp vào việc giải quyết các vấn đề môi trường.
Ba mục tiêu trong cuốn sách không được Yunus xem là những vấn đề tách rời. Nghèo đói và thất nghiệp liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận cơ hội kinh tế, trong khi sản xuất và tiêu dùng tác động đến môi trường. Từ mối liên hệ này, ông đặt câu hỏi về cách doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị kinh tế đồng thời góp phần giải quyết các vấn đề xã hội.
Khi kinh doanh gắn với mục tiêu xã hội
Doanh nghiệp xã hội vẫn là một doanh nghiệp. Nó sản xuất, bán hàng, cung cấp dịch vụ, tạo doanh thu và kiểm soát chi phí. Khác biệt nằm ở mục đích sử dụng lợi nhuận. Theo Yunus, nhà đầu tư được hoàn lại khoản vốn ban đầu. Phần lợi nhuận còn lại được giữ lại để tiếp tục phục vụ mục tiêu xã hội của doanh nghiệp, thay vì phân chia dưới dạng cổ tức.
Mô hình này khác với hoạt động từ thiện. Một khoản quyên góp có thể được sử dụng cho một chương trình hoặc một lần hỗ trợ. Với doanh nghiệp xã hội, vốn được đưa vào hoạt động kinh doanh, tạo doanh thu rồi tiếp tục tái đầu tư.
Các trường hợp thực tế được Yunus đưa vào sách giúp mô hình này trở nên cụ thể hơn. Grameen Danone, dự án hợp tác giữa Grameen và Danone, sản xuất thực phẩm dinh dưỡng hướng tới người có thu nhập thấp tại Bangladesh. Trong khi đó, Grameen Shakti phát triển các giải pháp năng lượng cho khu vực nông thôn, trong đó có hệ thống điện mặt trời dành cho những cộng đồng còn hạn chế về khả năng tiếp cận nguồn điện.
Từ những mô hình này, Yunus bàn đến các điều kiện để doanh nghiệp xã hội hình thành và phát triển. Người trẻ cần có cơ hội khởi nghiệp và tạo việc làm. Công nghệ có thể giúp giảm chi phí, đưa sản phẩm và dịch vụ đến nhiều người hơn. Nguồn vốn quyết định khả năng triển khai và duy trì một ý tưởng. Chính sách và môi trường pháp lý cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp xã hội.
Thế giới ba không phù hợp với độc giả quan tâm đến các vấn đề nghèo đói, việc làm, môi trường và những mô hình kinh doanh hướng tới cộng đồng. Người đang tìm hiểu về doanh nghiệp xã hội, khởi nghiệp, tài chính vi mô hoặc vai trò của người trẻ trong việc giải quyết các vấn đề xã hội cũng có thể tìm thấy nhiều trường hợp thực tế trong cuốn sách. Câu chuyện cá nhân, kinh nghiệm với Grameen Bank cùng những mô hình đã được triển khai giúp làm rõ hơn quan điểm Yunus trình bày về doanh nghiệp xã hội và ba mục tiêu của Thế giới ba không.
Thế giới ba không là một trong những tác phẩm được Nhà sáng lập - Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ tâm huyết tuyển chọn vào Tủ sách Nền tảng Đổi đời – Tủ sách gồm 12 lĩnh vực nền tảng của đời sống, hướng đến việc tiếp cận và ứng dụng những tinh hoa tri thức nhân loại.
TRI THỨC LÀ ÁNH SÁNG!
TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH CỦA DÂN TỘC!
(Đón đọc kỳ sau: Chúng ta quyết định như thế nào?)
