Những nguyện vọng chưa thành
PGS-BS Dương Đức Hùng- Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, kể tại họp báo ngày 27/10 của Bộ Y tế về một bệnh nhi 17 tuổi chết não. Gia đình đồng ý hiến tạng nhưng các bác sĩ không thể thực hiện được do quy định hiện hành, cho thấy một vướng mắc mà các bác sĩ làm chuyên môn đã gặp trong thực tế.
Ở phía người chờ ghép, khó khăn không dừng lại ở việc có nguồn hiến hay không mà theo ông, làm sao tạng còn phải phù hợp với cơ thể người nhận. Cũng tại cuộc họp này, GS-TS-BS Nguyễn Hoàng Định-Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, phân tích rằng trái tim của người trưởng thành có thể quá lớn đối với lồng ngực trẻ nhỏ nếu được ghép. Vì thế, có nguồn hiến cũng chưa chắc sử dụng được cho bệnh nhi đang khi cần.
Câu chuyện về một bệnh nhi suy tim giai đoạn cuối vẫn cứ ngóng chờ phép màu trong tuyệt vọng được nhắc đến trong họp báo khiến nhiều người suy ngẫm. Trong khi một gia đình có người thân chết não, mong hiến tặng để cứu người khác, cũng cần một hành lang pháp lý rõ ràng để nguyện vọng được xem xét. Những nghịch lý, vướng mắc ấy là cơ sở để nhìn dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác bằng cả hiểu biết y khoa lẫn sự thận trọng pháp lý.
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế việc sửa luật nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tế, tăng cơ hội điều trị và kiểm soát hành vi mua bán, trục lợi. Với trẻ em, nguyên tắc xuyên suốt là bảo vệ lợi ích tốt nhất của các em. Thực tế, dự thảo đặt mục tiêu nhân văn lên trên hết nhưng để hoàn thiện cần được thảo luận, phản biện và chỉnh lý.
Tuy nhiên, thay vì góp ý để luật chặt chẽ hơn, các đối tượng, các trang mạng phản động đã cắt bỏ điều kiện, ghép nối thông tin rồi quy kết một chính sách cứu người thành công cụ gây hại?!
Luật Ghép tạng tại Đức quy định, thanh thiếu niên từ đủ 16 tuổi được tự quyết định hiến tạng không cần cha mẹ, và từ đủ 14 tuổi có quyền từ chối. Trong khi ở Anh cơ chế đồng thuận mặc định không áp dụng cho trẻ dưới 18 tuổi. Scotland cho phép trẻ từ đủ 12 tuổi tự đăng ký, các vùng khác cần sự đồng ý từ người chịu trách nhiệm pháp lý.
Trên các diễn đàn chống phá của thế lực thù địch với lượng người theo dõi lớn như “Bàn tròn chính trị…”, các thế lực đã biến việc lấy ý kiến trẻ em về dự thảo luật thành lấy “giấy đồng ý hiến tạng”.Trong khi đó, đăng ký nguyện vọng hiến là một thủ tục khác. Theo các chuyên gia, thực hiện hiến mô, tạng đòi hỏi những điều kiện pháp lý và chuyên môn riêng, chặt chẽ không thể xóa bỏ ranh giới giữa việc này để khiến phụ huynh tin rằng một câu trả lời của con ở trường có thể trở thành quyền lấy tạng của bệnh viện được.
Ngay cả đăng ký nguyện vọng hiến cũng không phải là việc dễ dàng. Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã làm rõ điểm này tại họp báo ngày 27/10. Theo ông, điều kiện phải được đánh giá tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể, đề xuất đăng ký đối với người dưới 18 tuổi còn đòi hỏi sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp.
Vậy nhưng, thực tế thì sao?. Trên một trang mạng xã hội, hàng nghìn bình luận bắt đầu suy diễn theo kiểu “trẻ trả lời đồng ý khảo sát thì có thể bị lấy tạng”. Những quan điểm không chỉ thiếu căn cứ mà còn đánh tráo hệ quả pháp lý bắt đầu lan truyền. Những đối tượng chuyên “cào bàn phím” đã dùng một hoạt động tham vấn để gán cho cơ sở y tế một quyền mà hoạt động ấy không bao giờ tạo ra để làm méo mó dự luật đang được lấy ý kiến.
Một chuyên gia y tế ở TPHCM chia sẻ, ông đã “sốc” khi đọc những bài viết trên mạng xã hội. “Khi nội dung liên quan đến trẻ em, sự đánh tráo này có thể tác động rất lớn. Phụ huynh có thể chưa kịp đọc dự thảo nhưng sẽ lập tức lo lắng khi nghe con mình có nguy cơ bị xâm hại. Nỗi lo bảo vệ con là chính đáng,khai thác nỗi lo ấy bằng thông tin sai lệch lại là điều phải bác bỏ”- chuyên gia này nói.
Đánh lận câu chữ để hù doạ
Tại nhiều diễn đàn được các thế lực thù địch tạo ra trên mạng xã hội, không ít thành phần đã đánh tráo khái niệm, nhập nhằng “mô tái sinh” với các bộ phận tạng như thận, gan, tim, phổi. Đồng thời, một số người còn dùng những ngôn từ gây hoảng loạn như hiến khi còn sống với hiến sau khi qua đời.
Thông tin Bộ Y tế công bố ngày 23/10 phân biệt rõ hai trường hợp. Với người dưới 18 tuổi còn sống, đề xuất chỉ đặt ra đối với mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu, trong trường hợp đặc biệt, kèm các điều kiện bảo vệ. Dự thảo không cho phép lấy thận, gan, tim, phổi của người dưới 18 tuổi đang sống.
TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, trong cuộc họp báo hôm 27/10 nhấn mạnh yêu cầu cung cấp thông tin phù hợp độ tuổi, bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, tư vấn và đánh giá độc lập để tránh sức ép gia đình, ép buộc hay thương mại hóa. Ông Angela Pratt cho rằng cứu một đứa trẻ không thể bằng cách bỏ qua quyền của một đứa trẻ khác, vì vậy phải hài hoà đồng thời hai yêu cầu ấy.
Thế nhưng, một số đối tượng đã bỏ hai chữ “tái sinh”, bỏ điều kiện về người nhận, sức khỏe, tư vấn và sự đồng ý rồi diễn giải thành việc cho phép lấy nội tạng trẻ sống để làm thay đổi bản chất đề xuất, gây hoang mang trong người dân.
Với hiến sau khi qua đời, Bộ Y tế cũng nêu yêu cầu rất rõ rằng, khi xác định chết não hoặc chết tuần hoàn bởi hội đồng chuyên môn độc lập, cùng điều kiện về nguyện vọng hiến và sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ mới được thực hiện hiến tạng. Thậm chí, đăng ký cũng có thể được thay đổi hoặc hủy bỏ khi cha mẹ hoặc người giám hộ không đồng ý.
Những điều kiện rõ ràng như thế nhưng không hiểu sao các thế lực này lại gạt bỏ rồi dựng nên viễn cảnh bệnh viện tùy tiện lấy tạng trẻ gặp tai nạn?. "Chúng tạo những tình huống đáng sợ như vậy nhằm đánh vào tâm lý sợ hãi kèm sự thiếu hiểu của người dân”- Một chuyên gia y tế nhìn nhận khi được hỏi.
Không để thông tin sai chiếm chỗ
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan xác định, dự thảo luật phải vừa mở cơ hội cứu người, vừa chặt về điều kiện và hành vi bị cấm. Bà cũng thừa nhận những nội dung chưa rõ cần tiếp tục hoàn thiện, những băn khoăn của người dân phải được lắng nghe và giải thích.
Tinh thần đó cần được thể hiện bằng việc công khai bản dự thảo cập nhật, giải trình từng vấn đề và sửa những cách triển khai không phù hợp. Ngày 27/10, Bộ Y tế cho biết đang nghiên cứu thu hẹp phạm vi người nhận mô tái sinh từ trẻ theo hướng chỉ giới hạn trong quan hệ anh, chị, em ruột. Đây là bằng chứng cho thấy phương án còn được tiếp thu, chỉnh lý, không phải một quyết định đã đóng lại trước ý kiến xã hội.
TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng, trong những trường hợp này, việc nghiên cứu cơ chế hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não, chết tuần hoàn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật và chuyên môn, có thể mở ra thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.
Ông nói, mọi người cần nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, từ quy định pháp luật đến thực tiễn điều trị. “Nếu có thể xây dựng được quy định phù hợp, đây sẽ là vấn đề mang ý nghĩa nhân văn, không chỉ đối với người bệnh mà còn với hạnh phúc của các gia đình" - ông Quang cho biết.
Các nước áp dụng Luật Hiến tạng ra sao?
Câu chuyện về lấy ý kiến dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể…trẻ dưới 18 tuổi còn mới mẻ ở Việt Nam nhưng trên thế giới các nước đã áp dụng và triển khai từ hàng chục năm qua.
Ở Mỹ, cơ quan chức năng cho phép đăng ký hiến tạng từ tuổi thiếu niên nhưng bắt buộc phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ khi trẻ qua đời. Trẻ sơ sinh cũng có thể hiến tạng nếu có sự cho phép của phụ huynh.
Trong khi đó, tại một số nước châu Âu như ở Hà Lan, trẻ dưới 12 tuổi không được đăng ký mà độ tuổi từ đủ 12–15 tuổi mới được tự đăng ký nhưng cha mẹ có quyền phủ quyết cho đến khi trẻ đủ 16 tuổi.
