Ngày 26/10, Ả-rập Xê-út lần đầu trực tiếp tham gia hoạt động ngoại giao với Iran. Bộ trưởng Quốc phòng Ả-rập Xê-út, Hoàng tử Khalid bin Salman, được cử tới Tehran để hội đàm với quan chức an ninh hàng đầu Iran Mohsen Razaee, cùng các quan chức khác.
Cùng đi với ông Khalid là các tư lệnh quân đội, người đứng đầu cơ quan tình báo của Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ - hai đối tác trong Hiệp ước phòng thủ chung Mecca. Cuộc tiếp xúc đã thống nhất nguyên tắc tiếp tục đối thoại.
Giới quan sát hoan nghênh bước đi này, nhưng nghi ngờ khả năng có thể ngăn các đợt không kích của Iran nếu cuộc chiến với Mỹ tái diễn.
Theo ông Hussein Ibish, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện các Quốc gia vùng Vịnh Ả-rập, cuộc hội đàm tại Tehran khó có thể là “nhân tố quyết định” trong việc ngăn chặn một đợt leo thang lớn khác, nhất là khi điều đó đòi hỏi Iran phải từ bỏ một số lập trường then chốt của họ.
Ông Ali Alfoneh, tác giả cuốn Political Succession in the Islamic Republic of Iran (Kế vị chính trị tại Cộng hòa Hồi giáo Iran), đánh giá rằng Ả-rập Xê-út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan “không có khả năng” ngăn Israel và Mỹ tấn công Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vào tuần tới.
Ngược lại, Tehran “có đủ lý do để phát đi tín hiệu về hành động đáp trả quyết liệt” nhằm vào hạ tầng năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh, để ngăn Mỹ tấn công.
Qatar và Oman vừa nhắc lại lời kêu gọi xây dựng khuôn khổ an ninh thông qua đàm phán, bao gồm hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau giữa các quốc gia Ả-rập vùng Vịnh và Iran.
Tại buổi họp báo ở Doha ngày 27/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Ibrahim Al-Hashemi nhấn mạnh sự cần thiết của khuôn khổ an ninh khu vực mới với các thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), “trên cơ sở tôn trọng chủ quyền quốc gia và không xâm phạm lẫn nhau”.
Phát biểu tại buổi diễn thuyết ở Đại học Oxford, Ngoại trưởng Oman Badr Al-Busaidi nhận xét rằng các nước vùng Vịnh đang phải “trả giá chính trị dài hạn” do dựa vào phương Tây trong vấn đề an ninh.
Ông Al-Busaidi cho rằng các nước vùng Vịnh không thể tiếp tục trông cậy vào quan hệ hợp tác với bên ngoài, và những đối tác này cũng không thể đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống an ninh khu vực nữa. Thay vào đó, mục tiêu cần hướng tới là một hiệp ước không xâm phạm giữa Iran và các nước láng giềng Ả-rập.
Bà Barbara Slavin, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Stimson, nhận định việc Mỹ “tái cấu trúc” hệ thống căn cứ tại các nước GCC là điều hiển nhiên, sau những thiệt hại lớn do các đòn đáp trả của Iran gây ra. Tuy nhiên, quá trình này sẽ không dẫn đến việc Mỹ rút hoàn toàn hay các nước vùng Vịnh từ bỏ liên minh lâu năm, vì “có quá nhiều mối liên hệ”.
Bà cũng cho rằng rất khó có khả năng các thỏa thuận an ninh khu vực mới sẽ buộc Iran nhượng bộ trong vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz và kiềm chế lực lượng Houthi tấn công Ả-rập Xê-út.
