Những đứa trẻ chờ cơ hội sống
Ở tuổi lên 2, bé Nghiêm Bảo V. đã có thể chạy nhảy, vui đùa như những đứa trẻ cùng trang lứa. Ít ai biết rằng chỉ vài tháng trước, sự sống của em từng bị đe dọa bởi tình trạng suy gan giai đoạn cuối.
Bé V. mắc teo đường mật bẩm sinh, được phát hiện khi mới hơn một tháng tuổi. Dù đã phẫu thuật khi hơn 2 tháng tuổi, tình trạng sức khỏe của bé vẫn không cải thiện đáng kể. Những cơn ngứa dai dẳng, tình trạng mệt mỏi khiến em thường xuyên quấy khóc, gần như không ngủ được vào ban đêm và liên tục phải đến bệnh viện.
Khi bé được 17 tháng tuổi, bệnh tiến triển nặng, suy gan bước vào giai đoạn cuối. Để giành lại sự sống cho con, gia đình không còn lựa chọn nào khác ngoài ghép gan.
May mắn, dì ruột của bé đã hiến một phần gan để cứu cháu. Ca ghép thành công, mở ra bước ngoặt trong cuộc đời đứa trẻ. Ba tháng sau phẫu thuật, bé V. đã hồi phục tốt, hết ngứa, ăn ngủ bình thường và các chỉ số sức khỏe trở về mức bình thường. Người dì hiến gan cũng xuất viện sau một tuần và hiện sinh hoạt khỏe mạnh. “Cuộc sống của cháu đã hoàn toàn được tái sinh. Cả gia đình tôi đều hạnh phúc”, chị Nghiêm Thùy T., mẹ bé V., xúc động chia sẻ.
Với gia đình bé V., ca ghép gan đã mang lại điều tưởng chừng không thể. Nhưng không phải bệnh nhi nào cũng may mắn tìm được người hiến tạng phù hợp khi bệnh tình chuyển nặng.
Tháng 1/2025 bệnh nhi đầu tiên được ghép thận từ người cho chết não tại Bệnh viện Nhi Trung ương đã hồi phục sức khỏe và bắt đầu một cuộc sống mới, khỏe mạnh. Ca phẫu thuật được thực hiện từ nguồn tạng của một người hiến đã chết não tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Dương. Thành công của ca ghép thận này là sự phối hợp giữa hai bệnh viện, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia và sự hỗ trợ của nhiều đơn vị có liên quan, nhằm nhanh chóng cứu sống bé gái (12 tuổi, ở Bắc Giang) suy thận mạn giai đoạn cuối.
Hiện nay, tại Bệnh viện Nhi Trung ương, có rất nhiều các em nhỏ chờ ghép thận. Trước đó, Bệnh viện chỉ thực hiện ghép từ người cho sống cùng huyết thống, do nguồn tạng hiến rất hiếm hoi. Đây là một trong những rào cản rất lớn để thực hiện nhiều ca ghép thận nói riêng và ghép tạng nói chung.
Trung ương xúc động nắm chặt tay nhau trong ngày ra viện.
GS.TS Trần Minh Điển cho biết số liệu cập nhật mới nhất tới 25/10 là 60 bệnh nhi chờ ghép. Trong đó có 25 bệnh nhân rất nặng cần ghép sớm trong 3-6 tháng tới; 30 bệnh nhân cần ghép trong 6 tháng đến 1 năm tới và 5 bệnh nhân có thể chờ lâu hơn.
Tuy nhiên, đây là số liệu có thể thay đổi tuỳ vào các diễn biến bất lợi, ví dụ xuất huyết tiêu hóa tái diễn nhiều lần, xuất hiện thêm các biến chứng nặng như hội chứng gan phổi hoặc tăng áp cửa phổi diễn biến tăng nặng nhanh.
Thực tế, ghép tạng ở trẻ em không chỉ khó khăn bởi nguồn hiến khan hiếm mà còn bởi sự khác biệt về kích thước cơ thể giữa người cho và người nhận. Một lá gan có thể phù hợp với người trưởng thành chưa chắc đã thích hợp để ghép cho một em bé chỉ nặng vài kilôgam.
Ghép gan cho trẻ nhỏ: Cuộc chạy đua với thời gian
Trong ghép gan trẻ em, việc tìm được nguồn tạng mới chỉ là bước đầu. Các bác sĩ còn phải tính toán để mảnh gan tương thích với thể trạng của bệnh nhi, đồng thời bảo đảm khả năng kết nối mạch máu và đường mật.
Theo PGS.TS Phạm Duy Hiền, một nguồn tạng hiến có thể đem lại cơ hội sống cho cả người lớn và trẻ em. Trong những trường hợp phù hợp, gan của người hiến chết não có thể được chia thành các phần để ghép cho hai người nhận, trong đó một phần gan trái có thể dành cho trẻ em.
Thách thức còn nằm ở thời gian. Theo PGS.TS Phạm Duy Hiền, bệnh viện thường tiếp nhận nguồn tạng vào buổi chiều hoặc tối, vì vậy các ca ghép phải được triển khai ngay trong đêm. Nhân lực và trang thiết bị được huy động để bảo đảm quá trình lấy, ghép tạng diễn ra kịp thời. Có thời điểm, các bác sĩ thực hiện hai ca ghép gan chỉ trong một tuần.
Bệnh viện Nhi Trung ương từng ghép gan thành công cho bệnh nhi mới 6 tháng tuổi, nặng 6,1 kg. Hiện sức khỏe của trẻ rất tốt.
Những trường hợp như vậy cho thấy năng lực ghép gan trẻ em tại Việt Nam đã có bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, khi số bệnh nhi cần ghép vẫn còn lớn, việc mở rộng nguồn tạng hiến và tìm được mảnh ghép phù hợp tiếp tục là bài toán cấp thiết.
Chương trình ghép gan trẻ em tại Bệnh viện Nhi Trung ương bắt đầu từ năm 2005. Những ca ghép đầu tiên được thực hiện trong điều kiện còn nhiều khó khăn về nhân lực, trang thiết bị và kinh nghiệm.
Năm 2021, Bệnh viện Nhi Trung ương được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật lấy và ghép gan từ người hiến sống cũng như người hiến chết não. Bệnh viện đồng thời nhận được sự phối hợp chuyên môn từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, đặc biệt trong các ca ghép phức tạp.
Đến nay, bệnh viện đã thực hiện thành công 100 ca ghép gan trẻ em, làm chủ các khâu từ đánh giá trước ghép, phẫu thuật, gây mê hồi sức đến theo dõi và chăm sóc lâu dài sau ghép.
Theo GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, thành quả này là kết quả của quá trình tích lũy kinh nghiệm, sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa và nỗ lực của các thế hệ cán bộ y tế.
Trong quá trình phát triển, các bác sĩ đã thực hiện thành công nhiều trường hợp khó, gồm ghép gan cấp cứu, ghép gan bất đồng nhóm máu, ghép cho trẻ có cân nặng thấp, bệnh nhi mắc bệnh chuyển hóa di truyền và ghép gan từ người hiến chết não.
Đáng chú ý, bệnh viện là đơn vị đầu tiên tại châu Á ghép gan thành công cho bệnh nhi mắc xơ gan do đột biến gen gây rối loạn chuyển hóa axit mật.
Tháng 11/2025, bệnh viện tiếp tục ghi dấu mốc khi lần đầu tiên thực hiện thành công ca ghép gan từ người cho chết não. Thành công này mở thêm hướng tiếp cận nguồn tạng, bên cạnh phương pháp ghép gan từ người hiến sống.
Với 100 ca ghép gan thành công, tỷ lệ sống sau 5 năm đạt 92,5%, theo PGS.TS Phạm Duy Hiền. Kết quả này tương đương các trung tâm ghép tạng lớn trên thế giới.
GS.TS Trần Minh Điển cho rằng cột mốc 100 ca ghép gan phản ánh sự trưởng thành về chuyên môn của đội ngũ ghép gan trẻ em, giúp người bệnh hạn chế gánh nặng phải ra nước ngoài chữa bệnh với chi phí cao.
Cần mở rộng nguồn tạng hiến cho trẻ em
Dù kỹ thuật ghép gan đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, nguồn tạng vẫn là yếu tố quyết định cơ hội sống của nhiều bệnh nhi. Với những trẻ suy gan giai đoạn cuối, việc tìm được mảnh ghép phù hợp trong thời gian cần thiết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Khó khăn càng lớn khi tạng hiến phải đáp ứng yêu cầu về kích thước, trọng lượng và khả năng tương thích với cơ thể trẻ. Vì vậy, không phải mọi nguồn tạng đều có thể sử dụng cho tất cả bệnh nhi đang chờ ghép.
Để giải quyết bài toán này, bên cạnh việc tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, vận động hiến mô, tạng được xem là nhiệm vụ cần thiết nhằm tăng cơ hội tiếp cận điều trị cho người bệnh.
PGS.TS Phạm Duy Hiền cho rằng cần có sự vào cuộc của Chính phủ, Bộ Y tế và các tổ chức xã hội trong việc thúc đẩy hoạt động hiến mô, tạng để cứu sống những người bệnh đang chờ đợi.
Về lâu dài, Bệnh viện Nhi Trung ương định hướng tiếp tục phát triển chương trình ghép tạng theo hướng chuyên sâu, hiện đại và bền vững; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực chất lượng cao và mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới xây dựng trung tâm ghép tạng nhi khoa hàng đầu khu vực.
Những tiến bộ trong hơn hai thập kỷ qua đã giúp nhiều trẻ em mắc bệnh gan hiểm nghèo có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường. Tuy nhiên, khi 65 bệnh nhi vẫn chờ ghép gan, trong đó 25 trẻ rất nặng, việc mở rộng nguồn tạng hiến vẫn là yêu cầu cấp thiết để những cơ hội sống không bị giới hạn bởi sự khan hiếm nguồn cho.
