Sự chặt chẽ tại World Cup
"Nếu bàn thắng đó bị coi là phạm luật thì Arsenal sẽ chẳng bao giờ có cơ hội trở thành nhà vô địch nước Anh" - Đó là lời nhận xét đầy mỉa mai của cựu HLV Liverpool, Jurgen Klopp, sau khi chứng kiến đội tuyển Đức bị khước từ một bàn thắng ở vòng 1/16. Bàn thắng này được Đức ghi theo bài gây sức ép lên thủ môn, giống cách Arsenal đã và đang triển khai.
Khoảnh khắc đó diễn ra trong hiệp phụ, trung vệ Jonathan Tah đã ăn mừng cuồng nhiệt khi nghĩ rằng cú dứt điểm của anh đã mang về lợi thế dẫn trước 2-1 cho "Cỗ xe tăng". Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Tổ trọng tài phòng VAR đã can thiệp ngay lập tức.
Sau khi xem xét lại băng hình, trọng tài xác định Waldemar Anton của Đức đã có hành vi cố tình cản đường, phong tỏa tầm nhìn và khả năng di chuyển của thủ môn Orlando Gill bên phía Paraguay. Bàn thắng bị tước bỏ trong sự ngỡ ngàng của nhiều người, nhưng lại là một lời khẳng định cho một xu hướng điều hành trận đấu hoàn toàn mới.
Thực tế, tình huống cản bóng của Anton không có gì xa lạ với những người thường xuyên theo dõi bóng đá Anh. Nó gợi nhớ một cách mạnh mẽ đến thứ "vũ khí bí mật" đã được Arsenal sử dụng một cách thành thạo ở mùa giải trước. Dưới sự chỉ đạo của HLV chuyên trách tình huống cố định Nicolas Jover, chiến thuật tạo ra "bức tường người" nhằm cô lập thủ môn đối phương đã giúp Pháo thủ ghi được kỷ lục 19 bàn thắng từ chấm phạt góc, qua đó lên ngôi vô địch Premier League.
"Arsenal đã ghi tới 60% số bàn thắng của mình theo cách đó đấy", Klopp bình luận về đội bóng thành London. Dù đây rõ ràng là một cách nói phóng đại nhằm nhấn mạnh vấn đề, nhưng vị chiến lược gia người Đức đã chỉ ra một sự thật không thể chối cãi: Đang có một sự khác biệt trong cách các trọng tài xử lý những quả phạt góc ở Premier League so với đấu trường World Cup.
Vào giai đoạn cuối mùa giải trước tại giải Ngoại hạng Anh, tình trạng lộn xộn trong vòng cấm dường như đã trở thành một "đặc sản" khó bỏ. Mỗi khi có một quả phạt góc, khung cảnh khu vực 5m50 không khác gì sàn đấu vật tự do. Các cầu thủ không ngần ngại xô đẩy, kéo áo, thậm chí vật nhau ngã ra sân. Có những thời điểm, người ta đếm được có tới 16 cầu thủ từ cả hai đội chen chúc trong không gian chật hẹp quanh khu vực cấm địa, bao vây và gần như tước đi mọi không gian hoạt động của thủ môn.
Theo BBC Sport, Hội đồng trọng tài Anh đã bắt đầu cảm thấy lo ngại. Họ nhận định rằng các quả phạt góc ở Anh đang dần biến chất, trở thành những "cảnh quay hành động bạo lực" thay vì là một phần của môn thể thao vua. Họ gọi đó là "thứ bóng đá không đích thực" và cần phải được chấn chỉnh.
Tuy nhiên, khi bước ra sân chơi lớn nhất hành tinh là World Cup, các tình huống tương tự đã không xuất hiện nhiều. Sự thay đổi này không tự nhiên mà có. Nó là kết quả của một chiến dịch đã được lên kế hoạch tỉ mỉ. Vậy FIFA đã làm gì để ngăn chặn vấn nạn này, và liệu những thay đổi triệt để này có tạo ra một cơn chấn động, buộc Premier League phải thay đổi luật chơi vào mùa giải tới?
Trước khi World Cup khởi tranh, những thông điệp được phát đi từ Pierluigi Collina - người đứng đầu Hội đồng trọng tài của FIFA - là rất rõ ràng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Trọng tài sẽ giám sát cực kỳ chặt chẽ mọi hành vi cản người không bóng và kéo áo. Họ sẵn sàng thổi còi mà không cần bận tâm đến áp lực từ các khán đài hay danh tiếng của cầu thủ.
FIFA tuyên bố áp dụng chính sách "không khoan nhượng" đối với bất kỳ hành vi di chuyển không bóng nào có chủ đích ngăn cản đối phương tiếp cận quả bóng và dẫn đến bàn thắng. Tất nhiên, Collina và các cộng sự hiểu rằng bóng đá là một môn thể thao đối kháng. Việc kéo áo, tì đè nhẹ sẽ vẫn xảy ra và không thể bị xóa bỏ hoàn toàn. Nhưng vấn đề nằm ở mức độ. Các trọng tài được yêu cầu phải dừng trận đấu trước khi quả phạt góc được thực hiện để nhắc nhở, thậm chí cảnh cáo những cầu thủ đang có ý định ôm vật nhau.
Đặc biệt, Collina dường như muốn thiết lập một "vùng cấm xâm phạm" tuyệt đối ngay trong khu vực 5m50 dành cho thủ môn. Bất kỳ cầu thủ tấn công nào cố tình đứng chắn mặt, không có ý định chơi bóng mà chỉ nhằm mục đích làm chướng ngại vật cho thủ môn đều sẽ bị trừng phạt.
Sự can thiệp của VAR để từ chối bàn thắng của đội tuyển Đức có thể bị coi là “quá vụn vặt" đối với những người hâm mộ đã quen với nhịp độ va chạm nảy lửa tại Premier League. Thế nhưng, đối với Collina, đó lại là một ví dụ mẫu mực, một bài test hoàn hảo cho những gì ông đã dày công huấn luyện các cộng sự của mình.
Anton đã đứng ở một vị trí mà thủ môn Paraguay buộc phải lao vào anh ta nếu muốn cản phá. Cầu thủ người Đức không hề có ý định di chuyển theo bóng, anh chỉ đứng im để "đổ bê tông" vị trí của mình - một chiến thuật cản người có chủ ý rõ ràng.
Đội tuyển Tây Ban Nha cũng từng chịu chung số phận khi một bàn thắng bị khước từ theo kịch bản tương tự. Cầu thủ trẻ Pau Cubarsi đã bị thổi phạt vì lỗi cản người trái phép đối với thủ môn Alexander Schlager của đội tuyển Áo.
Giá trị của quả phạt góc giảm sút?
Liệu sự thay đổi trong cách điều hành của trọng tài có làm giảm đi giá trị và sự nguy hiểm của các quả phạt góc? Các số liệu thống kê đã đưa ra câu trả lời.
Trong mùa giải Premier League năm ngoái, trung bình mỗi trận đấu có 0,49 bàn thắng được ghi từ các quả phạt góc - tức là gần như cứ 2 trận thì có một bàn thắng xuất phát từ chấm đá phạt ở góc sân. Bundesliga và Champions League cũng bám sát ngay phía sau với con số 0,46.
Tuy nhiên, tại kỳ World Cup lần này, con số đó đã tụt xuống chỉ còn 0,34. Tỷ lệ này ngang bằng với mức trung bình của các giải đấu trong Tốp 5 giải VĐQG hàng đầu châu Âu (những giải đấu cũng bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn can thiệp thấp hơn trong vòng cấm).
Dù vậy, cần lưu ý rằng con số 0,34 này vẫn cao hơn so với mức 0,20 ảm đạm tại kỳ World Cup ở Qatar cách đây 4 năm. Điều này cho thấy, dù các đội bóng đã cải thiện khả năng thiết kế các bài đá phạt, nhưng sự can thiệp gắt gao của trọng tài đã triệt tiêu đáng kể những bàn thắng mang tính chất "tiểu xảo".
Trọng tài nhờ AI dẫn đường
Để đạt được sự nhất quán đáng kinh ngạc này, sự chú ý đến từng chi tiết của Collina tại kỳ World Cup lần này là vô cùng đồ sộ và cặn kẽ. Tổng cộng 51 trọng tài chính và 88 trợ lý trọng tài đã được tập trung tại một khu liên hợp huấn luyện hiện đại bậc nhất ở Miami, Florida.
Điều làm nên sự khác biệt trong khâu chuẩn bị của FIFA là việc họ đã thuê một nhóm lớn các cầu thủ bán chuyên nghiệp. Những cầu thủ này không chỉ đến để đá tập. Họ được giao nhiệm vụ học thuộc lòng các mảng miếng, các bài di chuyển chiến thuật và đặc biệt là các thói quen dàn xếp đá phạt cố định của từng đội tuyển quốc gia tham dự giải đấu.
Hãy lấy ví dụ về trận tứ kết nảy lửa giữa Pháp và Morocco. Trước khi bước ra sân, trọng tài chính Facundo Tello cùng tổ trợ lý của mình sẽ di chuyển đến trung tâm huấn luyện. Tại đây, họ sẽ điều khiển một trận đấu mô phỏng giữa hai đội hình 11 người. Các cầu thủ bán chuyên này sẽ tái hiện chính xác phong cách chơi bóng, cách thức dàn xếp đội hình, và những pha dàn xếp đá phạt góc y hệt như những gì Pháp và Morocco thường làm.
Các đội sẽ đặt cầu thủ của mình ở vị trí nào trong các tình huống cố định? Ai sẽ là người băng cắt cắt mặt? Ai là người được giao nhiệm vụ đứng làm "tường" cản đường đối phương? Trọng tài Tello sẽ phải đưa ra quyết định ngay trong các tình huống giả lập đó. Sau đó, họ sẽ được phân tích, nhận phản hồi từ các chuyên gia thông qua băng hình để rút kinh nghiệm và mang những bài học thực tế đó vào trận đấu chính thức.
Rõ ràng, phương pháp này dễ dàng thực hiện hơn đối với FIFA trong khuôn khổ một giải đấu tập trung ngắn ngày, nơi các trọng tài sinh hoạt trong một môi trường được kiểm soát và cường độ cao. Đây cũng là một yêu cầu bắt buộc, bởi không thể kỳ vọng các trọng tài nắm rõ tường tận thói quen chiến thuật của toàn bộ 48 đội tuyển quốc gia.
Đối với Collina, việc đưa trọng tài vào những tình huống mô phỏng thực tế mang lại giá trị to lớn hơn gấp nhiều lần so với việc chỉ đọc những tập hồ sơ khô khan hay nhìn vào sơ đồ chiến thuật trên giấy. Nó mang lại cho những người cầm cân nảy mực một "cảm giác không gian" chân thực về cách một tình huống bóng có thể diễn ra.
Tất nhiên, các trọng tài tại Premier League cũng được cung cấp những phân tích chi tiết về lối chơi của các đội. Nhưng khác với môi trường World Cup, họ chứng kiến các cầu thủ này thi đấu hàng tuần, từ năm này qua năm khác, trực tiếp trên sân hoặc qua truyền hình. Sự quen thuộc đôi khi lại tạo ra những "vùng xám" trong các quyết định thổi phạt.
Premier League sẽ học theo World Cup?
Vào tháng Hai năm ngoái, sau một trận đấu căng thẳng và nhuốm màu bạo lực trước Man United, HLV David Moyes của Everton đã phàn nàn rằng: "Các trọng tài thực sự không muốn can thiệp vào bất cứ tình huống xô xát nào trong vòng cấm".
Đó tất nhiên là câu chuyện của hai phía. Các HLV và bản thân cầu thủ phải chịu trách nhiệm chính về hành vi cũng như những chiến thuật mà họ lựa chọn triển khai. Vậy Premier League, tổ chức quyền lực nhất của bóng đá Anh, có thể làm gì để giải quyết vấn đề này?
Họ đã đưa ra lời hứa hẹn về việc "tăng cường nhận diện và xử lý các hành vi kéo người rõ ràng". Thế nhưng, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu những tiêu chuẩn khắt khe tại World Cup có đang tạo ra những kỳ vọng phi thực tế cho bóng đá cấp CLB?
Theo BBC Sport, hội đồng trọng tài Premier League (PGMOL) sẽ không áp dụng cách tiếp cận cứng rắn như Collina. Nếu những pha bóng dẫn đến bàn thắng của Đức hay Tây Ban Nha bị từ chối ở World Cup diễn ra tại giải Ngoại hạng Anh, chúng vẫn sẽ được công nhận là hợp lệ.
Bóng đá Anh vốn nổi tiếng và được yêu thích bởi yếu tố thể lực, sự va chạm và tính chiến đấu mãnh liệt. Dù vậy, giới chức cầm còi cũng thống nhất một quan điểm rằng: Tình trạng hỗn loạn, xô đẩy vượt mức kiểm soát như mùa giải trước không thể tiếp diễn.
Cựu đội trưởng Chelsea, Cesar Azpilicueta, chia sẻ một góc nhìn rất thực tế trên BBC One: "Luôn có một ranh giới ở giữa, nơi các trọng tài có thể quản lý trận đấu tốt hơn một chút. Đặc biệt là ở Anh, bạn phải chấp nhận va chạm nhiều hơn - bạn buộc phải làm quen với điều đó. Nhưng cần có một điểm cân bằng ở giữa để tất cả các bên đều cảm thấy thoải mái và công bằng hơn".
Người hâm mộ từ lâu đã luôn giữ thái độ hoài nghi trước bất kỳ "luật lệ mới" nào được ban hành vào đầu mùa giải. Họ cho rằng các trọng tài sẽ chỉ làm gắt trong vài tuần đầu tiên, sau đó mọi thứ sẽ lại đâu vào đấy.
Do vậy, nhiệm vụ của các trọng tài tại Premier League mùa giải tới không phải là triệt tiêu hoàn toàn tính đối kháng, mà là tìm ra một quyết định hợp lý - một giải pháp vừa dẹp bỏ được những thủ đoạn phi thể thao, vừa tôn trọng được bản sắc thể lực và tốc độ vốn đã làm nên thương hiệu của giải vô địch quốc gia hấp dẫn nhất hành tinh.
Và rõ ràng, đó chưa bao giờ là một bài toán dễ dàng.
