Năng lực thiết kế đáp ứng 45%, thực tế mới đạt khoảng 20%
Tại Tọa đàm “E10 - Nền tảng cho thị trường nhiên liệu sinh học phát triển bền vững” do Báo Xây dựng tổ chức chiều 13/7, ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam - cho biết, với việc triển khai xăng E10 trên phạm vi toàn quốc, nhu cầu ethanol để phối trộn xăng sinh học hiện vào khoảng 90.000 - 100.000 m3/tháng.
Theo ông Tuấn, nếu tính theo công suất thiết kế, các nhà máy ethanol hiện có và sẵn sàng vận hành tại Việt Nam có thể đáp ứng khoảng 45% nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, trên thực tế, sản lượng ethanol sản xuất trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu. Phần còn lại vẫn phải dựa vào nguồn nhập khẩu.
"Khoảng cách lớn giữa công suất thiết kế và sản lượng thực tế cho thấy ngành ethanol trong nước vẫn chưa tận dụng được hết năng lực hiện có, dù lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học đã được đặt ra từ nhiều năm trước", ông Tuấn nói.
Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho rằng, nguyên nhân không nằm ở việc doanh nghiệp không muốn đầu tư mà chủ yếu do thị trường chưa hình thành được các điều kiện đủ ổn định để doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng sản xuất. Theo ông Tuấn, điều quan trọng nhất đối với ngành ethanol vẫn là chính sách. Chính sách phải ổn định và có tính dự báo thì doanh nghiệp mới dám bỏ vốn đầu tư.
Cũng theo ông Tuấn, việc E10 chính thức trở thành mặt hàng xăng sinh học chủ lực trên thị trường đang mở ra cơ hội mới cho các nhà máy ethanol từng gặp khó khăn trong nhiều năm qua. Nếu không có lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học, nhiều dự án ethanol đã đầu tư trước đây gần như không có cơ hội hoạt động trở lại. Tuy nhiên, khi nhu cầu ethanol gia tăng cùng với việc mở rộng tiêu thụ E10, một số nhà máy đang có điều kiện thuận lợi hơn để tái vận hành.
Trong đó, Nhà máy Ethanol Dung Quất đã có cơ hội phục hồi. Nhà máy Ethanol Bình Phước cũng đang được chuẩn bị để khôi phục hoạt động. Một số cơ sở sản xuất khác như Nhà máy Ethanol Đức Giang đã được các nhà đầu tư thực hiện tái cơ cấu.
Dù vậy, không phải dự án nào cũng có khả năng hồi sinh. Điển hình như Nhà máy Ethanol Phú Thọ là trường hợp rất khó phục hồi do bất lợi về vị trí địa lý và chi phí logistics.
Hướng tới đáp ứng 50-70% nhu cầu thị trường
Tại tọa đàm, ông Đặng Tất Thành - Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương - cho biết, quan điểm của cơ quan quản lý là trước mắt vẫn duy trì sự kết hợp hài hòa giữa nguồn cung trong nước và nhập khẩu nhằm bảo đảm đủ ethanol cho hoạt động phối trộn.
Tuy nhiên, về dài hạn, việc nâng cao năng lực sản xuất trong nước được xác định là ưu tiên hàng đầu.
Theo ông Thành, cần tái khởi động các nhà máy hiện có, mở rộng công suất và đầu tư thêm các dự án mới nhằm nâng khả năng đáp ứng nhu cầu ethanol trong nước lên khoảng 50-70%.
Song song với đó là phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới công nghệ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nhiên liệu sinh học.
Đại diện Bộ Công Thương cũng cho rằng việc phát triển ethanol không chỉ dừng ở nguồn nguyên liệu truyền thống như sắn, ngô mà cần tiến tới các công nghệ thế hệ mới sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, bã mía, rơm rạ hoặc các nguồn nguyên liệu sinh học khác nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh.
Bà Trần Thị Bích Ngọc - Trưởng phòng Thuế Xuất nhập khẩu, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, Bộ Tài chính - cho biết, hiện Việt Nam vẫn phải nhập khẩu ethanol để phục vụ nhu cầu phối trộn xăng sinh học. Vì vậy, việc xây dựng chính sách thuế phải hài hòa nhiều mục tiêu, vừa bảo đảm nguồn cung cho thị trường, vừa hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất trong nước, đồng thời tuân thủ các cam kết quốc tế.
Theo bà Ngọc, năm 2025 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 73, giảm thuế suất nhập khẩu ethanol từ 10% xuống còn 5%.
Đối với thuế tiêu thụ đặc biệt, xăng sinh học hiện được áp dụng mức thuế suất 7%, thấp hơn mức 10% đối với xăng khoáng nhằm tạo lợi thế về giá và khuyến khích người dân sử dụng nhiên liệu sinh học.
Ngoài ra, các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này còn được hưởng các cơ chế hỗ trợ liên quan đến thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và một số chính sách về thuế bảo vệ môi trường.
Đại diện Bộ Tài chính cho biết cơ quan này sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để rà soát và hoàn thiện chính sách thuế đối với xăng sinh học trong thời gian tới.
