Một thành phố, ba khu vực: Làm sao thu hẹp khoảng cách học tiếng Anh?
Sau sáp nhập, TPHCM có chung một hệ thống quản lý giáo dục, nhưng điều kiện dạy và học tiếng Anh tại từng địa bàn vẫn có những khác biệt. Có nơi việc cho trẻ làm quen tiếng Anh đã được triển khai rộng, trong khi ở không ít trường, nhất là những cơ sở còn thiếu giáo viên và điều kiện tổ chức, cơ hội tiếp cận của học sinh vẫn hạn chế.
Các số liệu về việc triển khai tiếng Anh ở bậc mầm non cho thấy sự khác biệt giữa các khu vực, nhưng đồng thời cũng cho thấy khoảng cách không đơn thuần chạy theo ranh giới của ba địa phương trước sáp nhập.
Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM có hơn 110.000 giáo viên, trở thành địa phương có quy mô đội ngũ giáo dục lớn nhất cả nước.
Số liệu đến hết năm học 2024-2025 cho thấy tỷ lệ trường công lập tổ chức cho trẻ mẫu giáo làm quen tiếng Anh tại Bình Dương cũ đạt 100%, TPHCM cũ 92,1% và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ 80,3%. Trong khi đó, trên toàn thành phố sau sáp nhập, chỉ 858 trong tổng số 3.093 nhóm lớp độc lập có hoạt động cho trẻ làm quen tiếng Anh.
Những con số này mới phản ánh mức độ triển khai, nhưng cho thấy bức tranh không đồng đều giữa các loại hình trường và từng địa bàn. Khoảng cách ấy cũng không chỉ được nhìn qua số lớp hoặc số trường có hoạt động tiếng Anh. Điều quan trọng hơn là học sinh có được tiếp cận với giáo viên đủ năng lực, có môi trường sử dụng tiếng Anh và có những điều kiện học tập tương xứng hay không.
Từ tháng 5, Sở GD&ĐT TPHCM yêu cầu các cơ sở giáo dục trên địa bàn rà soát năng lực tiếng Anh của giáo viên không dạy môn tiếng Anh, đồng thời khảo sát nhu cầu bồi dưỡng. Đây được xem là cơ sở dữ liệu để xây dựng lộ trình tổ chức các hoạt động giáo dục, tiến tới dạy một số nội dung bằng tiếng Anh.
Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội mới đây, Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM Nguyễn Tấn Phát cho biết, khó khăn lớn nhất trong quá trình thực hiện Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học hiện nay là nguồn nhân lực.
Theo ông Phát, đội ngũ giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh chưa đáp ứng đủ cả về số lượng và chất lượng. Trong khi đó, năng lực tiếng Anh của cán bộ quản lý và giáo viên không chuyên ngữ nhìn chung còn hạn chế. Đây là một trong những rào cản khi thành phố muốn mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh trong nhà trường.
Bên cạnh nhân lực, điều kiện triển khai cũng chưa đồng đều. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, môi trường sử dụng tiếng Anh và khả năng huy động nguồn lực giữa các khu vực còn chênh lệch. Ở bậc mầm non, hoạt động cho trẻ làm quen tiếng Anh chủ yếu theo hình thức xã hội hóa, trong khi nhiều cơ sở mầm non công lập chưa có giáo viên tiếng Anh chuyên trách. Các cơ chế, chính sách về tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ giáo viên ngoại ngữ, giáo viên dạy bằng tiếng Anh cũng chưa hoàn thiện.
Triển khai theo lộ trình
Năm 2024, Hà Nội có hơn 21.500 học sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi ngoại ngữ, con số này tăng hơn 5.500 em so với năm trước đó.
Năm 2026, Hà Nội không công bố số lượng học sinh sử dụng chứng chỉ để xét tuyển nhưng điểm trung bình tiếng Anh thi tốt nghiệp THPT đạt 5,54 đứng thứ nhất toàn quốc. Hà Nội cũng là địa phương có số lượng bài thi điểm 10 nhiều nhất.
Ông Phạm Quốc Toản, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, ngoài đội ngũ 6.500 giáo viên được nâng chuẩn IELTS trong thời gian qua, thành phố sẽ tiếp tục rà soát nhu cầu, tuyển dụng thêm để bảo đảm đủ đội ngũ, đồng thời tăng cường bồi dưỡng chuyên sâu và xây dựng giáo viên cốt cán.
Từ năm học này Thủ đô sẽ nâng cao chất lượng các phòng học ngoại ngữ, thư viện và học liệu số, câu lạc bộ tiếng Anh, các hoạt động trải nghiệm, STEM, văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giới thiệu lịch sử, văn hóa, di sản Thủ đô bằng tiếng Anh. Chọn 20 trường triển khai thí điểm đề án từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai. Các trường có điều kiện tốt hơn triển khai ở mức cao hơn và phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt và các trường còn khó khăn được hỗ trợ để từng bước nâng cao điều kiện dạy học.
Ở Quảng Trị, bà Lê Thị Hương, Giám đốc Sở GD&ĐT cho biết, địa phương cũng đã có đề án để thúc đẩy việc học tiếng Anh mạnh mẽ trong các nhà trường. Toàn tỉnh hiện có gần 12.000 giáo viên các môn học cần tiếp tục được bồi dưỡng để từng bước có khả năng dạy học bằng tiếng Anh và có hơn 90 trường có thể thí điểm một số môn học hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh.
Theo bà Hương, việc đưa tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là chủ trương lớn, có tính chiến lược và lâu dài, tạo nền tảng để học sinh tự tin hội nhập.
Không có điều kiện thuận lợi như các thành phố nên các trường học triển khai dần từng bước theo lộ trình. Điều này đồng nghĩa với việc, từng bước tạo môi trường để tiếng Anh được sử dụng thường xuyên, một cách tự nhiên. Học sinh sử dụng tiếng Anh không chỉ trong giờ học mà còn ở các hoạt động trải nghiệm, giao tiếp, hoạt động khác. Còn với những nơi có đủ điều kiện, tiếng Anh sẽ từng bước được sử dụng trong một số nội dung của các môn học và hoạt động giáo dục.
Lãnh đạo Sở GD&ĐT Quảng Trị cũng cho rằng, với vùng khó khăn, việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 yêu cầu đội ngũ phải vừa vững chuyên môn vừa giỏi ngoại ngữ, có phương pháp dạy học tích hợp nhưng thực tế cũng còn nhiều khó khăn, thách thức. Điều kiện giữa các trường cũng không đồng đều về cơ sở vật chất, đội ngũ, năng lực tiếng Anh của học sinh, do đó lộ trình triển khai phải phù hợp từng cơ sở.
Bồi dưỡng đúng người, đầu tư đúng chỗ
Đề xuất về các phương án, một nhà quản lý giáo dục tại TPHCM, thành phố cần xây dựng “bản đồ” cho từng trường, gồm đội ngũ giáo viên, năng lực tiếng Anh, cơ sở vật chất và mức độ tiếp cận của học sinh. Từ đó, việc bồi dưỡng có thể phân theo từng nhóm: giáo viên tiếng Anh nâng năng lực chuyên môn, giáo viên các môn khác được bồi dưỡng tiếng Anh phù hợp với nhiệm vụ, cán bộ quản lý được trang bị năng lực tổ chức chương trình.
Việc bồi dưỡng cần gắn với thực hành và hỗ trợ sau khóa học, thay vì chỉ dừng ở chứng chỉ. Cùng với đó, nguồn lực nên ưu tiên cho những trường thiếu giáo viên, thiết bị và điều kiện triển khai, các trường có điều kiện hơn có thể chia sẻ học liệu, kinh nghiệm.
Theo định hướng của TPHCM, việc thực hiện Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai sẽ được triển khai theo điều kiện từng địa bàn. Khu vực thuận lợi có thể thí điểm trước, trong khi xã đảo và nơi còn khó khăn có lộ trình riêng. Ở mầm non, việc cho trẻ làm quen tiếng Anh cần phù hợp độ tuổi và sự tự nguyện của gia đình, ở phổ thông, chỉ mở rộng dạy nội dung bằng tiếng Anh khi bảo đảm điều kiện giáo viên và khả năng theo học của học sinh.
