Cần xác minh toàn diện, không căn cứ trình bày của người tham gia
Liên quan đến vụ việc, ngày 9/11, UBND xã Lý Nhân đã tổ chức làm việc với 6 người trúng đấu giá 11 lô đất có mức giá cao bất thường để ghi nhận thông tin, làm rõ nguyên nhân và tiếp nhận kiến nghị.
Một trong những trường hợp đáng chú ý là bà H.T.N.L. (SN 1984, trú tại phường Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình). Bà L. cho biết tham gia đấu giá hai lô đất tại phiên đấu giá ngày 7/11 và được xác định trúng đấu giá với mức giá lần lượt 1,468 tỷ đồng và 1 tỷ đồng/m². Người phụ nữ này cho rằng đã nhầm lẫn giữa tổng giá trị cả thửa đất với giá tính trên mỗi mét vuông và đề nghị được hoàn trả gần 600 triệu đồng tiền đặt trước.
Theo báo cáo của UBND xã Lý Nhân, phiên đấu giá có 38 lô thành công, 30 lô không thành. Tổng số tiền trúng đấu giá được báo cáo là 1.498,738 tỷ đồng, cao hơn giá khởi điểm 1.457,748 tỷ đồng. Đáng chú ý, riêng 11 lô có mức trả giá bất thường đã đạt tổng giá trị 1.447,840 tỷ đồng, bình quân hơn 131 tỷ đồng/lô. Trong khi đó, 27 lô còn lại dự kiến thu về khoảng 50,896 tỷ đồng.
Dưới góc độ pháp lý, Tiến sĩ Luật Ngô Ngọc Diễm cho rằng đây là vụ việc có tính chất đặc biệt bất thường, cần được cơ quan chức năng xác minh kỹ lưỡng. Không nên vội vàng chấp nhận lời giải thích nhầm lẫn của người tham gia, nhưng cũng không thể chỉ căn cứ vào mức giá cao bất thường để kết luận họ có hành vi cố tình phá hoại hoạt động đấu giá.
Theo ông Diễm, trước hết cần kiểm tra toàn bộ quy chế đấu giá, phương thức trả giá, cách xác định giá khởi điểm, bước giá và quy trình phổ biến thông tin của tổ chức hành nghề đấu giá. Đặc biệt, phải làm rõ người tham gia đã được hướng dẫn đầy đủ, rõ ràng về cách thức trả giá theo đơn vị mét vuông hay chưa; phiếu trả giá có được thiết kế khoa học, dễ hiểu, hạn chế tối đa khả năng nhầm lẫn hay không.
Một vấn đề khác cần được xác minh là mối quan hệ giữa những người cùng đưa ra mức giá cao bất thường. Cơ quan chức năng cần làm rõ họ có quen biết, bàn bạc, trao đổi hoặc thống nhất phương án trả giá từ trước hay không; có dấu hiệu phối hợp, sử dụng chung một phương thức nhằm tạo ra kết quả bất thường hay không. Bên cạnh đó, cần kiểm tra năng lực tài chính, mục đích tham gia đấu giá và khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán của từng người. Việc một người đưa ra mức giá lên tới hàng tỷ đồng cho mỗi mét vuông đất ở nông thôn nhưng sau đó lại cho rằng không có ý định mua tài sản với mức giá đó là tình tiết cần được đánh giá thận trọng.
Tiến sĩ Ngô Ngọc Diễm cho rằng, quyền tự do tham gia đấu giá và quyền đưa ra mức giá theo nhu cầu, khả năng của mỗi người phải được pháp luật bảo vệ. Không thể chỉ vì mức giá cao hơn nhiều lần so với mặt bằng thị trường mà quy kết người trả giá vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, quyền tự do trả giá không đồng nghĩa với việc được phép cố tình đưa ra mức giá giả tạo, thông đồng hoặc lợi dụng hoạt động đấu giá để làm sai lệch kết quả, gây thiệt hại cho người khác.
Ông Diễm nhấn mạnh, nếu người tham gia thực sự tính toán sai, nhầm lẫn hoặc thay đổi ý định sau khi trúng đấu giá thì trước hết phải xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật về đấu giá tài sản và đất đai. Chỉ khi có đủ căn cứ chứng minh hành vi vi phạm và các dấu hiệu cấu thành tội phạm mới đặt ra trách nhiệm hình sự.
Bỏ cọc có thể mất tiền, "thổi giá" có thể bị xử lý hình sự
Trong khi đó, Luật sư Nguyễn Thị Sâm (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, theo Điều 39 Luật Đấu giá tài sản năm 2016, sửa đổi, bổ sung năm 2024 và khoản 9 Điều 55 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, tiền đặt trước của người trúng đấu giá được chuyển thành tiền đặt cọc để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Theo quy định đã được sửa đổi tại Nghị định 226/2025/NĐ-CP, nếu người trúng đấu giá không nộp hoặc không nộp đủ tiền theo thời hạn trong phương án đấu giá được phê duyệt, kết quả trúng đấu giá có thể bị hủy và người trúng đấu giá không được nhận lại tiền đặt cọc.
Tuy nhiên, luật sư Sâm nhấn mạnh, việc bỏ cọc không mặc nhiên cấu thành tội phạm. Chỉ khi có căn cứ chứng minh hành vi thông đồng nâng giá hoặc dìm giá, đồng thời đáp ứng các điều kiện về thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại theo Điều 218 Bộ luật Hình sự, người liên quan mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo đó, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Trường hợp có tình tiết định khung tăng nặng, mức phạt tù có thể lên đến 5 năm.
Đối với hành vi thông đồng, móc nối nâng giá, dìm giá hoặc làm sai lệch kết quả đấu giá nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm còn có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP.
Các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là phải làm rõ bản chất của việc trả giá bất thường. Nếu chỉ là nhầm lẫn thực sự, cần giải quyết theo quy định pháp luật về đấu giá tài sản và đất đai. Ngược lại, nếu có sự thông đồng nhằm cố tình nâng giá, làm sai lệch kết quả đấu giá, các cá nhân liên quan phải chịu trách nhiệm tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm.
