Siêu El Nino quay lại sau 11 năm: Việt Nam nguy cơ hạn khắc nghiệt

Tương đương với mùa khô 2015-2016

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, giai đoạn tháng 10–12/2026, El Nino gần như chắc chắn duy trì cường độ rất mạnh và có khả năng đạt cực đại, tương đương mùa khô 2015-2016, một trong những mùa khô hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất, khốc liệt nhất từng xảy ra tại Việt Nam.

Dự báo, từ tháng 1-3/2027, El Nino nhiều khả năng vẫn duy trì ở cường độ rất mạnh, mặc dù xác suất và cường độ có xu hướng giảm dần. Đặc biệt, các đài khí tượng thế giới chưa loại trừ khả năng hiện tượng này tiếp tục duy trì đến nửa đầu mùa hè năm 2027.

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, El Nino thường làm gia tăng nguy cơ nền nhiệt cao, nắng nóng, khô hạn và thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt trong mùa khô. Đồng thời, sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển có thể làm biến đổi phân bố mưa cũng như hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới.

Dự báo từ nay đến hết năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như ảnh hưởng đến đất liền nước ta có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, cơ quan khí tượng lưu ý, bão ít không đồng nghĩa với không có bão mạnh, ít mưa trên diện rộng cũng không đồng nghĩa với không xuất hiện mưa cực đoan.

Nhận định về mùa đông 2026-2027, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho rằng, đây sẽ là một mùa đông ấm với nền nhiệt cao hơn, không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn, rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn và ít hơn so với trung bình nhiều năm. Nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 1–2,5°C.

Cùng với đó, đầu năm 2027, nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm trên phạm vi toàn quốc. Trong các tháng mùa hè năm 2027, nắng nóng có khả năng xuất hiện với cường độ mạnh, số ngày nắng nóng nhiều hơn trung bình nhiều năm và nhiều hơn năm 2026, không loại trừ khả năng xuất hiện những giá trị nhiệt độ vượt các giá trị lịch sử.

Đặc biệt, theo cơ quan khí tượng, điều đáng lo ngại nhất trong những năm siêu El Nino là nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn ở mức rất cao.

Lượng mưa từ nay đến cuối năm 2026 có xu thế thiếu hụt trên phần lớn cả nước, rõ nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, với mức thiếu hụt phổ biến khoảng 20–40%. Mùa mưa tại các khu vực này cũng có khả năng kết thúc sớm.

Sang những tháng đầu năm 2027, các khu vực trên tiếp tục có khả năng ít mưa. Trong khi đó, nền nhiệt cao và nắng nóng xuất hiện sớm sẽ làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước và lượng bốc thoát hơi.

Ba khu vực chịu tác động mạnh nhất

Theo ông Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia, tác động El Nino không xuất hiện đồng đều trên cả nước mà có xu hướng rõ hơn tại miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Trong đó, duyên hải miền Trung và Tây Nguyên là những khu vực cần đặc biệt quan tâm bởi ngay từ cuối năm 2026, một số khu vực sẽ có dấu hiệu khô hạn, sau đó nguy cơ hạn và thiếu nước có xu hướng gia tăng trong những tháng đầu năm 2027.

Điều này càng đáng lo ngại trong bối cảnh, khu vực duyên hải Nam Trung Bộ vốn thường xuyên chịu áp lực về nguồn nước trong mùa khô, đặc biệt là tại nơi phụ thuộc vào hồ chứa nhỏ hoặc công trình thủy lợi hạn chế.

Tây Nguyên cũng đáng lưu ý vì đây là vùng sản xuất tập trung nhiều cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, có nhu cầu nước lớn và thời gian sản xuất kéo dài.

Với Nam Bộ, lãnh đạo Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia cho rằng, vấn đề cần nhìn nhận rộng hơn là sự kết hợp giữa hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn. Khi nguồn nước ngọt từ thượng nguồn giảm, kết hợp với triều cường và điều kiện dòng chảy, nước mặn có thể xâm nhập sâu theo các cửa sông.

Ông Khiêm cho hay, theo kịch bản đang được theo dõi, trong những tháng cao điểm của mùa khô, vùng có độ mặn từ 4g/l trở lên có thể ảnh hưởng sâu trong các đợt triều cường, tùy từng thời điểm và từng hệ thống sông.

Điều này có thể tạo áp lực lớn đối với lúa, cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản. Vì vậy, việc theo dõi độ mặn, chủ động lấy nước và trữ nước ngọt trước các đợt triều cường là rất quan trọng.

Về thời gian tác động, theo ông Khiêm, nguy cơ hạn hán và thiếu nước có xu hướng tăng dần từ cuối năm 2026, rõ nét hơn từ tháng 1/2027 và có khả năng đạt mức cao trong khoảng tháng 2-4/2027 tại nhiều khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Trong đó, tháng 2 và tháng 3/2027 có thể xem là giai đoạn đặc biệt đáng lưu ý, khi nhiều khu vực có nguy cơ thiếu nước cao, thậm chí xuất hiện hạn khắc nghiệt.

Sang tháng 4, một số khu vực phía Bắc có dấu hiệu cải thiện nhưng miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ vẫn tiếp tục chịu áp lực về nguồn nước. Đến tháng 5, nguy cơ vẫn còn ở một số khu vực.

Chủ động ứng phó sớm

Trước nguy cơ El Nino kéo dài, theo ông Khiêm, điều quan trọng nhất là không chờ đến khi hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn xảy ra mới ứng phó, mà cần chủ động chuẩn bị ngay từ trước mùa khô.

Trước hết, các địa phương cần rà soát, cân đối và chủ động tích trữ nguồn nước, từ hồ chứa, ao, đập đến hệ thống thủy lợi; đồng thời xác định sớm những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao để có phương án phân bổ nước phù hợp, ưu tiên cho những thời kỳ sản xuất quan trọng.

Thứ hai, cần điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với khả năng nguồn nước thực tế. Những khu vực dự báo thiếu nước nghiêm trọng cần cân nhắc thời điểm xuống giống, diện tích sản xuất và cơ cấu cây trồng, không nên duy trì một lịch sản xuất cứng nhắc khi điều kiện nguồn nước đã thay đổi.

Thứ ba, cần lựa chọn giống và cây trồng phù hợp với điều kiện hạn, đồng thời tăng cường các biện pháp tưới tiết kiệm, giữ ẩm đất và sử dụng nước hiệu quả. Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, cần đặc biệt quan tâm đến phương án bảo đảm nước trong các giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm.

Với ĐBSCL, theo ông Khiêm, cần chủ động đồng thời cả hạn và mặn. Người dân cần theo dõi diễn biến độ mặn, kiểm tra chất lượng nước trước khi lấy vào ruộng, vườn hoặc ao nuôi, đồng thời chủ động trữ nước ngọt và tranh thủ lấy nước khi điều kiện cho phép, nhất là trước các đợt triều cường.

“Khi chúng ta biết trước nguy cơ thiếu nước ở đâu, xảy ra vào thời điểm nào và tác động đến nhóm sản xuất nào thì hoàn toàn có thể điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu sản xuất, kế hoạch tưới và tích trữ nước để giảm thiểu thiệt hại”, ông Khiêm nói.