Kiểm soát đồ nhựa trước giờ xuất bến
Tại Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, những thông điệp hạn chế đồ nhựa dùng một lần được bố trí ở các vị trí dễ quan sát. Du khách trước khi xuống tàu được tuyên truyền không mang theo túi nilon, cốc nhựa, chai nước nhựa dùng một lần. Trong các đợt tuyên truyền vào tháng 6/2026, lực lượng chức năng còn phát túi vải không dệt để du khách thay thế túi nilon.
Những thay đổi này là một phần của chương trình giảm thiểu rác thải nhựa trên vịnh Hạ Long được triển khai từ tháng 9/2019. Theo đó, các doanh nghiệp kinh doanh tàu du lịch, dịch vụ trên vịnh phải cam kết không sử dụng, mua bán sản phẩm nhựa dùng một lần, đồng thời hướng dẫn du khách sử dụng các vật dụng thân thiện với môi trường.
Thay vì những chai nước nhựa, cốc và ống hút dùng một lần, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng vật dụng có thể tái sử dụng hoặc sản phẩm thay thế. Việc giảm rác thải nhựa dần trở thành một phần trong quy trình phục vụ khách, từ khâu chuẩn bị đồ dùng trên tàu đến tổ chức các hoạt động tham quan.
Đáng chú ý, việc thực hiện không chỉ dừng ở tuyên truyền. Tháng 5/2025, tàu du lịch Thịnh An 88 bị tạm dừng hợp đồng neo đậu, hoạt động trên vịnh Hạ Long trong 7 ngày do để khách mang theo và sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần khó phân hủy. Vụ việc cho thấy trách nhiệm bảo vệ môi trường đã được gắn trực tiếp với hoạt động kinh doanh của các chủ phương tiện.
Theo Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, đến tháng 9/2026, 100% doanh nghiệp, hộ kinh doanh tàu du lịch và dịch vụ du lịch trong vùng lõi di sản đã ký cam kết thực hiện chương trình. Lượng rác nhựa dùng một lần phát sinh từ hoạt động dịch vụ du lịch tại các điểm tham quan được báo cáo giảm trên 90%.
Không chỉ vịnh Hạ Long, các địa bàn du lịch biển đảo khác của Quảng Ninh cũng đang tìm cách giảm rác ngay từ khi du khách bắt đầu hành trình.
Tại đặc khu Cô Tô, Đề án 175 về hạn chế rác thải nhựa trong hoạt động du lịch được triển khai từ năm 2022. Các cơ sở lưu trú, nhà hàng và đơn vị lữ hành được vận động thay thế chai nhựa, túi nilon, đồ dùng một lần bằng những sản phẩm có thể sử dụng nhiều lần.
Cô Tô còn triển khai mô hình đánh giá, gắn nhãn các cơ sở kinh doanh dịch vụ thực hiện tốt tiêu chí du lịch xanh. Thay vì chỉ vận động chung chung, cách làm này hướng tới việc đưa bảo vệ môi trường thành một tiêu chí trong chất lượng dịch vụ du lịch.
Theo định hướng, đặc khu Cô Tô đặt mục tiêu loại bỏ đồ nhựa dùng một lần tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng, bãi tắm; đồng thời phấn đấu thu gom, xử lý kịp thời toàn bộ rác thải đại dương tại các bãi tắm và điểm tham quan.
Tại đặc khu Vân Đồn, mô hình giảm rác thải nhựa cũng được triển khai từ năm 2024 tại các địa bàn đảo Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Thắng Lợi và Bản Sen trước đây. Ở Cảng Ao Tiên, hệ thống biển tuyên truyền và loa phát thanh hướng dẫn du khách hạn chế mang đồ nhựa dùng một lần ra đảo.
Giảm rác từ nguồn
Dù đạt những kết quả tích cực trong kiểm soát đồ nhựa dùng một lần, vịnh Hạ Long vẫn thường xuyên phải đối mặt với rác trôi nổi từ nhiều nguồn khác nhau.
Ngày 16/1/2026, lực lượng quản lý di sản thu gom khoảng 30m³ rác các loại tại khu vực vụng Dầm Bắc. Hai ngày sau, hơn 6m³ rác tiếp tục được thu gom tại nhiều khu vực trên vịnh, chủ yếu là tre, bè mảng, phao xốp, dây thừng và những vật liệu bị sóng đánh dạt vào chân đảo.
Trong tháng 5 và 6/2026, nhiều chương trình làm sạch vịnh tiếp tục được tổ chức. Riêng chương trình Clean the Bay 2026 tại khu vực đền Bà Men đã thu gom hơn 600kg rác thải các loại.
Theo cơ quan quản lý di sản, phần lớn rác trên vịnh Hạ Long có nguồn gốc từ các hoạt động kinh tế - xã hội ven bờ, nuôi trồng thủy sản và sinh hoạt của cộng đồng dân cư; ngoài ra còn có rác phát sinh từ dịch vụ du lịch.
Một trong những giải pháp đang được triển khai là thay thế phao xốp tại các công trình nổi. Đến tháng 9/2026, theo cơ quan quản lý di sản, 99% phao xốp ở các công trình nổi trong vùng lõi vịnh Hạ Long đã được thay bằng vật liệu bền vững hơn. Đây là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ phao xốp hư hỏng, vỡ vụn và trôi nổi trên biển.
Tuy nhiên, để giảm rác thải nhựa bền vững, cần hình thành quy trình quản lý khép kín, từ hạn chế phát sinh, phân loại, thu gom đến vận chuyển và xử lý. Tại các cảng du lịch, việc bố trí điểm tiếp nhận rác phân loại, đặc biệt là rác nhựa có thể tái chế, cần được thực hiện đồng bộ với hoạt động của doanh nghiệp vận tải và các cơ sở dịch vụ.
Trên tàu du lịch và tại khách sạn, những giải pháp như sử dụng bình nước có thể nạp lại, thay chai nhựa nhỏ bằng chai thủy tinh, dùng vật dụng nhiều lần, hạn chế bao bì thực phẩm cũng có thể góp phần giảm lượng rác phát sinh mỗi ngày. Điều quan trọng là phải tạo điều kiện thuận tiện cho du khách thực hiện, thay vì chỉ đưa ra yêu cầu hạn chế sử dụng.
Ở các đảo, việc giảm rác nhựa còn phải tính đến năng lực thu gom, lưu giữ và vận chuyển rác về nơi xử lý. Nếu chỉ thay đổi thói quen sử dụng mà thiếu hệ thống tiếp nhận và xử lý phù hợp, hiệu quả bảo vệ môi trường sẽ khó duy trì lâu dài.
