Thói quen xanh từ những việc nhỏ
Mỗi ngày đến trường, trẻ mầm non không chỉ học chữ, học hát hay vui chơi mà còn được làm quen với những việc rất giản dị: bỏ rác đúng nơi quy định, nhận biết rác có thể tái chế, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần và tận dụng những thứ tưởng như bỏ đi.
Đó là cách 17 trường mẫu giáo, mầm non tại các phường Điện Bàn, Điện Bàn Đông và Sơn Trà triển khai mô hình “Trường mầm non không rác thải nhựa”, trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy giảm nhựa và quản lý rác có sự tham gia”, do Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương tài trợ, Trung tâm Nghiên cứu Xây dựng Năng lực Thích ứng (CAB) triển khai từ tháng 3/2026.
Tại Trường Mẫu giáo Điện Nam Đông (phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng), những chiếc túi nilon đựng đồ ăn vặt, chai nhựa đựng nước mang theo đến lớp từng khá quen thuộc. Sau hơn hai tháng tham gia mô hình, những vật dụng dùng một lần này đang dần được thay thế bằng các sản phẩm có thể sử dụng nhiều lần.
Lãnh đạo nhà trường cho biết, để mô hình đi vào thực chất, nhà trường tổ chức tập huấn cho cán bộ, giáo viên, nhân viên; đồng thời lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.
Trẻ được hướng dẫn nhận biết túi nilon, ly nhựa, cốc nhựa dùng một lần; biết cách làm sạch hộp sữa để thu gom, tái chế; đồng thời hiểu tác hại của rác thải nhựa đối với môi trường và sức khỏe.
Nhà trường cũng đẩy mạnh tuyên truyền tới phụ huynh qua nhóm Zalo, các kênh thông tin của trường và hoạt động trực tiếp. Mục tiêu là tạo sự thay đổi đồng bộ giữa nhà trường và gia đình.
Để kiểm soát nguồn rác, trường thành lập ban, đội để khảo sát các nguồn phát sinh rác thải nhựa tại lớp học, sân trường, văn phòng, bếp ăn. Từng khu vực được phân công theo dõi, nhận diện những loại nhựa dùng một lần có thể cắt giảm.
Không chỉ dừng ở việc phân loại, các trường còn tìm cách tái sử dụng và tận dụng rác. Tại Trường Mẫu giáo Điện Minh (phường Điện Bàn), nhà trường vốn đã triển khai phân loại rác tại nguồn. Sau khi tham gia chương trình, giáo viên được trang bị thêm kiến thức và phương pháp thực hiện bài bản hơn.
Cô Lê Thị Công, giáo viên nhà trường cho biết, chỉ sau khoảng hai tháng áp dụng các nội dung tập huấn, lượng rác thải nhựa dùng một lần đã giảm từ 85 - 90%.
Một trong những thay đổi rõ nhất là việc xử lý vỏ hộp sữa. Thay vì bỏ trực tiếp vào thùng rác, học sinh được hướng dẫn làm xẹp hộp. Giáo viên sau đó vệ sinh, phơi khô và chuyển đến các điểm thu gom tái chế.
Với các lớp mẫu giáo bé, giáo viên vẫn phải hỗ trợ phần lớn công đoạn do trẻ còn nhỏ. Công việc vì thế mất thêm thời gian, nhưng việc lặp lại mỗi ngày giúp trẻ dần hình thành phản xạ phân loại, thu gom rác đúng cách.
"Đại sứ nhí" lan tỏa thông điệp xanh
Chị Nguyễn Vi, phụ huynh có con theo học tại trường Mẫu giáo Điện Nam Đôn cho biết, sự thay đổi bắt đầu từ những câu chuyện của con sau mỗi ngày đến lớp.
“Các cô giáo thường xuyên hướng dẫn các cháu về bảo vệ môi trường, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Tối về, con lại kể cho gia đình nghe những điều được học trên lớp. Từ đó, bản thân tôi cũng thay đổi dần nhiều thói quen trong sinh hoạt hằng ngày”, chị Vi chia sẻ.
Những chai nhựa đựng nước cam, chanh... dần biến mất khỏi chiếc cặp học sinh. Thay vào đó là bình giữ nhiệt hoặc chai thủy tinh. Trái cây, đồ ăn nhẹ cũng được đựng trong hộp chuyên dụng, thay cho túi nilon.
Theo nhiều phụ huynh, tác động đáng kể nhất của chương trình không nằm ở việc thay đổi một vài vật dụng, mà ở chỗ trẻ bắt đầu hình thành ý thức về môi trường và chủ động nhắc nhở người lớn cùng thực hiện.
Những hoạt động tưởng như rất nhỏ đang trở thành những bài học trực quan về trách nhiệm với môi trường. Trẻ được nhìn thấy rác phát sinh ở đâu, được tự tay phân loại, thu gom và hiểu rằng, một chiếc hộp sữa hay chai nhựa không nhất thiết phải kết thúc trong thùng rác.
Tại hội thảo về mô hình “Trường mầm non không rác thải nhựa” diễn ra tại Đà Nẵng mới đây, bà Đặng Thị Cẩm Tú - Trưởng phòng Giáo dục mầm non, Sở GD&ĐT TP Đà Nẵng, đánh giá, dự án đạt nhiều kết quả tích cực. Các trường chủ động phân loại rác tại nguồn, giảm túi nilon và đồ nhựa dùng một lần. Đồng thời, tăng cường sử dụng các vật dụng thân thiện với môi trường. Thông qua truyền thông và giáo dục trực quan, thông điệp “Nói không với rác thải nhựa” từng bước lan tỏa đến cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và trẻ mầm non.
Đặc biệt, những bài học từ lớp học được trẻ mang về nhà. Một lời nhắc “Mẹ đừng lấy túi nilon”, một yêu cầu dùng bình nước cá nhân, hay việc tự tay bỏ rác đúng chỗ đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho sự thay đổi trong mỗi gia đình. Từ một hành động ở lớp học, thói quen xanh có thể lan sang gia đình, rồi cộng đồng.
Trong năm học 2026 - 2027, ngành giáo dục thành phố sẽ nghiên cứu nhân rộng mô hình tại các cơ sở giáo dục mầm non trên địa bàn, đồng thời tiếp tục phối hợp triển khai các hoạt động giáo dục môi trường, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Bà Quách Thị Xuân - Giám đốc quốc gia Việt Nam của Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương, cho rằng, những kết quả bước đầu là cơ sở để Đà Nẵng từng bước nhân rộng mô hình giảm rác thải nhựa ở các cấp học, hướng tới môi trường giáo dục xanh, sạch, an toàn và thân thiện.
