Một trong những lỗi phổ biến nhất là ăn quá nhiều thực phẩm giàu tinh bột và đường trong cùng một bữa. Bánh chưng, bánh tét, mứt, kẹo, chè… đều có chỉ số đường huyết cao khiến đường máu tăng nhanh sau ăn. Nhiều người không ý thức được, chỉ một chiếc bánh chưng lớn đã tương đương khoảng 5–7 tô phở gà về năng lượng. Khi ăn liên tục trong nhiều bữa, cộng với việc ít vận động, đường huyết rất dễ vượt ngưỡng kiểm soát.
Sai lầm thứ hai là lạm dụng các món ăn mặn và chế biến sẵn như dưa muối, củ kiệu, lạp xưởng... Đây là nhóm thực phẩm chứa nhiều muối và chất bảo quản, không chỉ làm tăng huyết áp mà còn khiến nguy cơ biến chứng tim mạch – thận cao hơn ở người bệnh đái tháo đường. Bên cạnh đó, các món chiên rán, thịt mỡ, da heo giàu chất béo bão hòa cũng khiến mỡ máu tăng, làm việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn.
Nhiều người bệnh có tâm lý “kiêng tuyệt đối trước Tết, ăn bù trong Tết”, dẫn đến tình trạng mất kiểm soát khẩu phần. Ngược lại, một số người lại kiêng khem quá mức, ăn uống thiếu chất khiến cơ thể mệt mỏi, hạ đường huyết. Theo BS Nguyễn Thu Hà, dinh dưỡng cho người đái tháo đường không phải là loại bỏ hoàn toàn món ăn yêu thích mà là biết cách lựa chọn và kiểm soát lượng ăn.
Một sai lầm khác là không tuân thủ nguyên tắc phân chia khẩu phần. Thay vì cân đối, nhiều người ăn quá nhiều tinh bột và đạm, trong khi lại thiếu rau xanh. Phương pháp “đĩa thức ăn” được khuyến nghị như một công cụ đơn giản giúp kiểm soát bữa ăn. Với một đĩa đường kính khoảng 20–25 cm, một nửa nên là rau xanh giàu chất xơ, một phần tư là đạm nạc như cá, thịt gà bỏ da, đậu phụ và một phần tư còn lại là tinh bột có chỉ số đường huyết thấp như gạo lứt hoặc bánh chưng nếp than. Với thói quen ăn bằng chén của người Việt, có thể ước lượng phần đạm và tinh bột ngang nhau, rau xanh gấp đôi.
Thứ tự ăn trong bữa cũng ảnh hưởng rõ rệt đến đường huyết nhưng thường bị bỏ qua. Người bệnh nên bắt đầu bằng một cốc nước lọc, sau đó ăn rau, tiếp đến là đạm và cuối cùng mới ăn tinh bột. Cách này giúp làm chậm hấp thu đường vào máu và hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau ăn.
Đồ uống ngày Tết cũng là yếu tố nguy cơ. Rượu bia có thể gây hạ hoặc tăng đường huyết khó lường, đặc biệt khi uống lúc đói. Nước ngọt có ga và nước trái cây đóng hộp chứa nhiều đường hấp thu nhanh, khiến đường huyết tăng đột ngột. Nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày nữ giới không quá 1 đơn vị (Một đơn vị rượu là 10g cồn tương đương 3/4 lon bia 330 ml; 135 ml rượu vang; 30 ml rượu whisky) và tuyệt đối không uống khi chưa ăn.
Cách chế biến món ăn cũng góp phần quan trọng trong kiểm soát bệnh. Việc giảm muối xuống dưới 2.300 mg mỗi ngày và hạn chế đường dưới 25 g giúp giảm nguy cơ biến chứng. Có thể dùng các loại gia vị tự nhiên như quế, hồi, gừng, tỏi để tăng hương vị thay cho muối và đường. Với các món chiên rán, nồi chiên không dầu là lựa chọn phù hợp hơn. Người bệnh cũng nên ưu tiên chất béo tốt từ cá hồi, dầu ô liu, dầu đậu nành.
Không ít trường hợp nhập viện sau Tết vì quên uống thuốc, bỏ qua việc theo dõi đường huyết do bận rộn du xuân hoặc tâm lý chủ quan khi thấy cơ thể vẫn khỏe. BS. Nguyễn Thu Hà nhấn mạnh người bệnh cần tuân thủ lịch dùng thuốc, kiểm tra đường huyết và huyết áp thường xuyên. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt nhiều, khát nước liên tục, tiểu nhiều, đau ngực, khó thở hoặc nôn ói, cần đến cơ sở y tế ngay.
Theo BS Thu Hà, Tết không phải là “vùng cấm” đối với người đái tháo đường. Chỉ cần kiểm soát khẩu phần, lựa chọn thực phẩm hợp lý, duy trì thói quen vận động nhẹ và tuân thủ điều trị, người bệnh vẫn có thể tận hưởng trọn vẹn không khí sum vầy mà không phải đối mặt với nguy cơ nhập viện. Đây chính là "chìa khóa vàng" để đón một mùa xuân an toàn và khỏe mạnh.
