Khi lời lẽ thiếu văn hóa thành 'ngôn ngữ' của giới trẻ

TP - Nói tục, chửi thề đang trở thành thói quen giao tiếp của một bộ phận giới trẻ, xuất hiện phổ biến trong trường học và đời sống thường ngày. Đáng chú ý, không chỉ nam sinh mà cả nữ sinh cũng văng tục, thậm chí xem những lời lẽ thiếu chuẩn mực như cách biểu đạt cảm xúc tự nhiên, thói quen giao tiếp hằng ngày, bất kể vui hay buồn.

NGƯT. TS Nguyễn Thanh Sơn, nguyên

Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Ban Khoa giáo Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội.

Choáng khi nghe trẻ nói chuyện

Một buổi chiều, tại sân bóng của một khu dân cư Hà Nội, phóng viên Tiền Phong chứng kiến một nhóm học sinh cấp 2 tụ tập trò chuyện sau khi kết thúc trận bóng đá. Điều đáng chú ý không nằm ở những câu chuyện về pha bóng thắng thua mà ở cách các em giao tiếp với nhau.

Tiếng nói chuyện xen lẫn những câu chửi thề, văng tục liên tiếp, thậm chí xuất hiện với tần suất dày đặc đến mức người ngoài cuộc không khỏi giật mình. “Hôm nay thằng H. đá hay vl”; “Nhưng đ.m thằng Quân óc ch. đá ngu vl.” Những câu nói thô tục cứ thế nối tiếp nhau, xuất hiện cả khi bực tức lẫn lúc vui vẻ, khen ngợi hay trêu đùa. Cả nhóm đang nói chuyện thì có tiếng chửi thề vang lên: “Thằng đ. nào lục tiền tao rồi? Đ.m, lại con ch. nào lục tiền tao, vl...”. Một nam sinh lớn tiếng khi phát hiện tiền trong túi bị xáo trộn. Cả nhóm xúm lại, văng tục, chửi thề xuất hiện với tần suất dày đặc hơn, phản cảm hơn.

Điều khiến người chứng kiến băn khoăn là dường như các em không hề cảm thấy ngại ngùng hay cần phải điều chỉnh lời ăn tiếng nói. Những từ ngữ vốn được xem là thiếu văn hóa lại được sử dụng một cách tự nhiên, như những từ đệm không thể thiếu trong mỗi câu chuyện. Đáng nói, đây không phải một cuộc cãi vã hay xung đột mà đơn thuần chỉ là cuộc trò chuyện giữa những người bạn sau giờ chơi thể thao.

Không chỉ xuất hiện ngoài sân trường hay trong các nhóm bạn, thói quen nói tục, chửi thề còn theo các em về tận nhà. Chị Nguyễn Thu H. (Hoàng Liệt, Hà Nội) kể: Vợ chồng chị từng rất sốc khi phát hiện con trai đang học lớp 9 thường xuyên văng tục, chửi thề với cả em trai, ngay cả trong những cuộc trò chuyện bình thường. Những từ đệm, từ lóng thô tục được con sử dụng liên tục, dường như đã trở thành phản xạ trong giao tiếp.

“Vợ chồng tôi không có thói quen sử dụng những lời lẽ như vậy. Vì thế, khi nghe con nói vậy chúng tôi rất sốc, nóng mặt với con. Khi được hỏi, con giải thích rằng bạn bè xung quanh đều nói chuyện như thế. Nếu cứ xưng hô “cậu”, “tớ”, nói năng lịch sự mà không văng tục thì bị coi là lạc hậu, không hòa đồng, thậm chí trở nên lạc lõng trong nhóm”, chị H. kể.

Từ đó, chị H. luôn phải để ý, nhắc nhở con. Cứ nghe thấy con buột miệng nói tục là chị chấn chỉnh ngay, phân tích để con hiểu lời nói thiếu chuẩn mực có thể khiến người khác tổn thương. Thậm chí, chị còn dùng hình phạt bắt con rửa bát, làm việc nhà... nếu văng tục. Thế nhưng, việc thay đổi không dễ dàng. Dù được bố mẹ nhắc nhở nhiều lần, nhưng thi thoảng con trai chị H. vẫn theo phản xạ buột miệng những từ đệm bị cấm kỵ trong nhà.

Tiềm ẩn nguy cơ kích động mâu thuẫn

Trao đổi về vấn đề này, NGƯT. TS Nguyễn Thanh Sơn - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Ban Khoa giáo Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội cho rằng, cần nhìn nhận nghiêm túc hiện tượng nói tục, chửi thề trong giới trẻ hiện nay. “Đằng sau những lời nói tưởng chừng vô thưởng, vô phạt là những vấn đề liên quan đến nhận thức, môi trường giáo dục và quá trình hình thành nhân cách của các em”, ông Sơn nói.

Theo ông Sơn, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Trước hết là tâm lý buông thả, thiếu ý thức tôn trọng người khác. Một số học sinh không quan tâm lời nói của mình có thể khiến người nghe khó chịu, cũng không ý thức được những từ ngữ sử dụng có phù hợp với chuẩn mực văn hóa hay không.

Bên cạnh đó, môi trường mạng xã hội tác động không nhỏ đến hành vi của giới trẻ. Việc thường xuyên tiếp xúc với các video, nội dung giải trí thiếu lành mạnh, sử dụng ngôn từ phản cảm khiến các em dễ bắt chước. Do tâm lý tò mò, nhiều học sinh dành sự quan tâm cho những nội dung lệch chuẩn hơn là các sản phẩm mang tính giáo dục, định hướng tích cực.

a2.jpg
Nhà trường có thể lồng ghép giáo dục văn hóa giao tiếp vào các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể để giáo dục học sinh nói lời hay, ý đẹp. Ảnh minh họa: CTV

Một nguyên nhân khác xuất phát từ chính gia đình và môi trường xã hội. Người lớn đôi khi vẫn tùy tiện văng tục, chửi bậy trong giao tiếp, thậm chí trước mặt con trẻ. Điều này vô tình khiến các em xem những lời nói thiếu chuẩn mực là bình thường.

Theo ông Sơn, điều đáng lo ngại là nói tục, chửi thề đang trở thành “câu cửa miệng” của một bộ phận học sinh. Nhiều em sử dụng những từ ngữ thô tục như từ đệm trong giao tiếp, kể cả khi không có mâu thuẫn hay xung đột. Thói quen này không chỉ tạo ra môi trường giao tiếp thiếu văn minh, gây khó chịu cho người nghe mà còn tiềm ẩn nguy cơ kích động mâu thuẫn. Những lời nói tưởng như vô tình có thể khiến người khác cảm thấy bị xúc phạm, dẫn đến tranh cãi, thậm chí ẩu đả, bạo lực. Việc lạm dụng ngôn từ thô tục cũng ảnh hưởng đến sự trong sáng, tinh tế của tiếng Việt.

Để khắc phục, chuyên gia cho rằng, cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Nhà trường không nên xem nhẹ hành vi nói tục, chửi thề, kể cả khi hiện tượng này diễn ra ngoài lớp học. Nhà trường có thể lồng ghép giáo dục văn hóa giao tiếp vào các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể; tổ chức những chuyên đề thiết thực như “Quản trị cảm xúc”, “Lời hay ý đẹp”, “Nghệ thuật giao tiếp”, giúp học sinh biết cách thưa gửi, trình bày nguyện vọng, giải quyết bất đồng và kiểm soát sự nóng giận.

Đối với môi trường mạng, ông cho rằng, cần tăng cường rà soát, kiểm duyệt, kịp thời xử lý những video, nội dung chứa ngôn từ độc hại, phản cảm, không phù hợp với thuần phong mỹ tục và mục tiêu giáo dục. “Nếu buông lỏng quản lý, những nội dung lệch chuẩn có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của giới trẻ, thậm chí “dần dần cướp đi thế hệ trẻ”, ông Sơn cảnh báo.

Gia đình và nhà trường làm gương trong văn hóa giao tiếp

Nhìn từ góc độ tâm lý học, TS Nguyễn Tuấn Anh - giảng viên Trường Đại học Công đoàn bày tỏ, điều đáng lo ngại không chỉ là việc một bộ phận học sinh, giới trẻ sử dụng ngôn từ thiếu chuẩn mực mà còn ở chỗ các em dần xem đó là cách giao tiếp bình thường, thậm chí dùng để thể hiện cá tính, sự thân thiết hoặc hòa nhập với bạn bè.

Ở lứa tuổi vị thành niên, nhu cầu được bạn bè thừa nhận và thuộc về một nhóm rất lớn. Vì vậy, các em dễ quan sát, bắt chước cách nói chuyện, hành vi của những người xung quanh. Bên cạnh đó, mạng xã hội với nhiều nội dung giải trí sử dụng ngôn ngữ thô tục để gây cười, thu hút sự chú ý cũng khiến người trẻ dần giảm sự nhạy cảm với những cách diễn đạt thiếu chuẩn mực.

“Người lớn phải là tấm gương trong lời ăn tiếng nói hằng ngày. Muốn trẻ thay đổi, trước hết cha mẹ, thầy cô và những người xung quanh cần điều chỉnh cách giao tiếp của chính mình, đồng thời thường xuyên nhắc nhở, định hướng các em sử dụng ngôn từ văn minh, tôn trọng người khác. Xây dựng văn hóa giao tiếp cho giới trẻ không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà cần bắt đầu từ mỗi gia đình và toàn xã hội”.

NGƯT. TS Nguyễn Thanh Sơn - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Ban Khoa giáo Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội.

“Tuy nhiên, không nên đồng nhất một học sinh nói tục với việc em đó có nhân cách xấu hay thiếu giáo dục. Có em bắt chước bạn bè, có em muốn thể hiện bản thân, cũng có em chưa biết lựa chọn ngôn ngữ phù hợp với từng hoàn cảnh. Điều quan trọng là giúp các em nhận thức được ranh giới giữa hài hước và xúc phạm, giữa biểu đạt cảm xúc và lời nói gây tổn thương người khác”, TS Tuấn Anh nhấn mạnh.

a1.jpg
Nhóm học sinh ở Cầu Giấy, Hà Nội, tụ tập sau giờ học nói chuyện văng tục, hút thuốc.
 Ảnh: Lưu Trinh

Ông cho rằng, gia đình và nhà trường trước hết phải làm gương trong văn hóa giao tiếp. Người lớn không thể yêu cầu trẻ nói năng lịch sự nếu chính mình thường xuyên sử dụng lời lẽ thô tục. Bên cạnh đó, cần giúp học sinh hiểu tác động của ngôn từ, trang bị kỹ năng quản lý cảm xúc và cách diễn đạt phù hợp thay vì chỉ cấm đoán, nhắc nhở.

Nhà trường cũng nên phát huy ảnh hưởng tích cực của nhóm bạn, khuyến khích học sinh cùng xây dựng quy tắc giao tiếp văn minh. Trên không gian mạng, gia đình và thầy cô cần hướng dẫn các em biết chọn lọc nội dung, phân biệt ngôn ngữ giải trí với cách ứng xử trong đời sống thực tế.

TS Nguyễn Tuấn Anh cũng nhấn mạnh vai trò của những người có ảnh hưởng, nhà sáng tạo nội dung hướng đến giới trẻ phải có trách nhiệm hơn với ngôn từ sử dụng.

Cùng chuyên mục

Cô gái Ê đê chắt chiu tiền lương, nuôi ước mơ với thổ cẩm

Cô gái Ê đê chắt chiu tiền lương, nuôi ước mơ với thổ cẩm

TPO - Tình yêu thổ cẩm của cô gái Ê đê bắt đầu từ những ngày thơ bé ngồi bên khung cửi, say mê ngắm nhìn bà ngoại dệt vải. Nhiều năm sau, từ những đồng tiền lương chắt chiu, cô gái ấy đã hiện thực hóa ước mơ kinh doanh trang phục truyền thống, vừa tạo sinh kế, vừa đưa bản sắc văn hóa dân tộc đến gần hơn với giới trẻ.

500 thí sinh tranh tài Vua Tiếng Việt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

500 thí sinh tranh tài Vua Tiếng Việt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

TPO - Tại sự kiện “Hành trình lan tỏa tình yêu tiếng Việt” ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hàng trăm bạn trẻ, khách mời đã hòa mình vào cuộc thi Vua Tiếng Việt cùng chuỗi trải nghiệm ý nghĩa. Ở đó, tình yêu tiếng mẹ đẻ được khơi dậy tự nhiên qua từng vần thơ, câu đố và lan tỏa mạnh mẽ như dòng chảy bất tận của văn hóa Việt.

Thầy giáo vùng biên có biệt danh ‘camera giấu kín’

Thầy giáo vùng biên có biệt danh ‘camera giấu kín’

TPO - Gần 10 năm gắn bó với công tác Đội tại vùng biên Nghệ An, thầy Nguyễn Trọng Hưng (giáo viên kiêm Tổng phụ trách Đội Trường Tiểu học và THCS Thanh Thủy) không chỉ sát sao với học trò mà còn bền bỉ kết nối nguồn lực, tiếp sức cho những em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong học tập.

Đôi bàn tay cô giáo

Đôi bàn tay cô giáo

Các bạn! Mỗi lần tôi ghé sát mắt vào trang giấy hay màn hình điện thoại để mượn những con chữ trải lòng cùng bạn đọc là một lần tôi nhớ về cô, nhớ về đôi bàn tay dịu dàng, ấm áp đã giúp tôi viết nên trang mới của cuộc đời. Có lẽ suốt những năm tháng tuổi thơ, hiện tại và cả sau này tôi vẫn sẽ không quên được cái ngày đó - một dấu mốc quan trọng trong hành trình thay đổi số phận của tôi.

Tuổi trẻ VNPT sẻ chia 'giọt hồng' vì cộng đồng

Tuổi trẻ VNPT sẻ chia 'giọt hồng' vì cộng đồng

TPO - Ngày 19/11, Đoàn Thanh niên Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) tổ chức Chương trình “Hiến máu tình nguyện 2026” với thông điệp “Sắc xanh kết nối – Giọt hồng sẻ chia”, thu hút gần 400 cán bộ, đoàn viên, thanh niên và người lao động trong toàn tập đoàn tham gia, tiếp nhận 352 đơn vị máu.

Thanh niên Thủ đô kiến nghị tháo gỡ rào cản chính sách nhà ở, thi tuyển chức danh lãnh đạo

Thanh niên Thủ đô kiến nghị tháo gỡ rào cản chính sách nhà ở, thi tuyển chức danh lãnh đạo

TPO - Tại hội nghị đối thoại với thanh niên Thủ đô, thanh niên đã nêu những vấn đề sát sườn như: Tháo gỡ rào cản nhà ở và chi phí sinh hoạt cho người trẻ; chính sách hỗ trợ ổn định nơi ở, việc làm, học tập khi giải phóng mặt bằng, tái định cư. Đặc biệt, đề xuất mở rộng thi tuyển cạnh tranh chức danh lãnh đạo, quản lý...

Cộng đồng mạng xôn xao trước cái chết đột ngột của thủ khoa luật Hàn Quốc

Cộng đồng mạng xôn xao trước cái chết đột ngột của thủ khoa luật Hàn Quốc

TPO - Lee Jin Woo, sinh viên Trường Nha khoa thuộc Đại học Quốc gia Seoul (SNU), qua đời ở tuổi 32 sau khi mất liên lạc và vắng mặt tại buổi kiểm chứng năng lực. Cảnh sát tìm thấy mẩu giấy nghi là thư tuyệt mệnh. Cái chết của anh khiến dư luận Hàn Quốc chia rẽ giữa những lời tiếc thương và yêu cầu tiếp tục làm rõ nghi vấn gian lận chưa được xác minh.

Học trò Trường Sa vẽ tranh tặng thầy cô dịp 20/11

Học trò Trường Sa vẽ tranh tặng thầy cô dịp 20/11

TPO - Thầy cô, bạn bè, mái trường và người lính Hải quân là những hình ảnh học sinh ở Đặc khu Trường Sa chọn đưa vào tranh. Các em vẽ tranh tại hội thi của Trường Tiểu học Trường Sa trước thềm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Bí thư thường trực T.Ư Đoàn chúc mừng Bộ GD&ĐT ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

Bí thư thường trực T.Ư Đoàn chúc mừng Bộ GD&ĐT ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

TPO - Chúc mừng Bộ Giáo dục và Đào tạo dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), anh Nguyễn Minh Triết - Ủy viên dự khuyết T.Ư Đảng, Bí thư thường trực T.Ư Đoàn mong muốn, Bộ GD&ĐT tiếp tục quan tâm, ủng hộ và tạo điều kiện để T.Ư Đoàn phối hợp, triển khai hiệu quả các chương trình, hoạt động dành cho đoàn viên, thanh thiếu nhi, góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ.

Đưa 35 'quái xế' đi dọn vệ sinh, thắp hương nghĩa trang liệt sĩ

Đưa 35 'quái xế' đi dọn vệ sinh, thắp hương nghĩa trang liệt sĩ

TPO - Nhằm giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và nâng cao trách nhiệm của thanh thiếu niên, Công an tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức cho 35 thanh niên có hành vi đua xe, gây rối trật tự công cộng và cổ vũ đua xe trái phép tham gia dọn vệ sinh, thắp hương tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Cà Đú.

Phát huy vai trò thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội

Phát huy vai trò thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội

TPO - Sáng 19/11, tại Thái Nguyên, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị giao ban công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi Cụm hoạt động số 1 năm 2026, nhằm đánh giá kết quả hoạt động, chia sẻ kinh nghiệm và đề ra giải pháp nâng cao chất lượng công tác Đoàn trong thời gian tới.