Cần Thơ đang lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Điểm đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất di dời trung tâm hành chính TP. Cần Thơ về Ngã Bảy, xem xét vị trí xây thêm sân bay mới.
Xây sân bay mới: Chưa có cơ sở thuyết phục
Liên quan đến đề xuất mở thêm sân bay tại Cần Thơ, kiến trúc sư Châu Minh Khải - Giảng viên Đại học Cần Thơ - nêu quan điểm, đề xuất này hiện chưa có cơ sở thuyết phục. Thực tế, năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ phục vụ khoảng 1,1 triệu hành khách, mới khai thác được 37% công suất thiết kế (3 triệu khách/năm). Sân bay hiện nay cũng chưa có đường bay quốc tế thường lệ, ổn định.
Ông Khải dẫn quy hoạch ngành hàng không xác định sân bay Cần Thơ đạt khoảng 7 triệu hành khách/năm đến năm 2030 và 12 triệu đến năm 2050. Trong khi đó, tư vấn đưa ra sân bay đạt 18-20 triệu hành khách vào năm 2050, nhưng chưa chứng minh bằng dự báo thị trường, mạng đường bay, nguồn vốn và phân kỳ đầu tư.
Danh mục quy hoạch cảng hàng không quốc gia hiện cũng chưa xác lập Cảng hàng không Trần Đề. Vì vậy, cần ưu tiên khai thác hiệu quả và nâng cấp sân bay Cần Thơ hiện hữu, thay vì phân tán nguồn lực cho một sân bay mới.
Sân bay Cần Thơ hiện mới khai thác hơn 1/3 công suất thiết kế, là sân bay quốc tế nhưng nhiều năm nay không có đường bay quốc tế thường lệ nào được khai thác.
Về vị trí xem xét quy hoạch sân bay mới ở Trần Đề, ông Châu Minh Khải cho rằng, khu vực Trần Đề gần cảng biển nhưng chi phí xây dựng, kết nối và bảo trì đặc biệt lớn, còn đối mặt rủi ro nước biển dâng, mưa bão, an toàn hàng không... Do vậy, chỉ nên xem là ý tưởng dài hạn.
Với phương án sân bay ở xã Vĩnh Tường, gần cao tốc nhưng chỉ cách sân bay Cần Thơ hiện nay khoảng 30km, dễ chồng lấn vùng trời, thị trường và phạm vi phục vụ. Không nên ưu tiên.
Với phương án sân bay phía Nam Sóc Trăng cũ, thuận lợi hơn về kết nối cao tốc, cảng Trần Đề và logistics biển - hàng không. Đây là phương án có thể nghiên cứu sâu hơn, nhưng vẫn phải kiểm chứng nền đất, ngập, xâm nhập mặn, thị trường và hiệu quả tài chính.
Theo vị chuyên gia, lựa chọn sân bay phải đánh giá đồng thời vùng trời, nhu cầu thị trường, kết nối mặt đất, các yếu tố an toàn bay, môi trường, không thể chỉ dựa vào quỹ đất hoặc mục tiêu tạo động lực phát triển. Chỉ xem xét sân bay mới khi có nhu cầu thực tế, dự báo độc lập, phương án tài chính khả thi, đánh giá môi trường đầy đủ và được bổ sung vào quy hoạch ngành của quốc gia.
Cần chứng minh tính hợp lý khi dời trung tâm hành chính
Góp ý cho đề xuất dời trung tâm hành chính của Cần Thơ, kiến trúc sư Châu Minh Khải cho rằng việc mở rộng địa giới sau sáp nhập không đồng nghĩa phải di dời trung tâm hành chính. Khu vực trung tâm Cần Thơ hiện tập trung hệ thống cơ quan, nhân lực, sân bay, trường đại học, bệnh viện và dịch vụ đô thị.
Theo ông Khải, di dời trung tâm hành chính chỉ hợp lý khi chứng minh được vị trí hiện nay không còn đáp ứng yêu cầu quản trị; lợi ích mang lại lớn hơn toàn bộ chi phí xây dựng, vận hành, di chuyển cán bộ, xử lý tài sản công và tác động xã hội.
Một góc Ninh Kiều nơi đặt trung tâm hành chính Cần Thơ hiện nay.
Ông Khải đề xuất, trước mắt nên giữ trung tâm hành chính tại khu vực như hiện nay; tổ chức các điểm phục vụ hành chính tại Vị Thanh, Sóc Trăng, Ngã Bảy và những địa bàn xa; phát triển chính quyền số và dịch vụ công phi địa giới.
Về khu vực Ngã Bảy (thuộc Hậu Giang cũ) đơn vị tư vấn lập quy hoạch đề xuất chọn làm trung tâm hành chính mới của Cần Thơ, ông Khải cho rằng, Ngã Bảy có vị trí tương đối trung tâm về vị trí địa lý của thành phố. Vị trí này tiếp cận quốc lộ 1 và hành lang giao thông dự kiến đi Trần Đề.
Tuy nhiên, theo ông Khải, Ngã Bảy vẫn chưa đủ căn cứ xác định là vị trí tối ưu đặt trung tâm hành chính, bởi hạ tầng hành chính, giao thông công cộng, y tế, giáo dục và dịch vụ cấp thành phố chưa hoàn chỉnh. Khu vực này có nhiều sông rạch, cần đánh giá ngập, sụt lún, địa chất và chi phí xử lý nền. Chi phí xây dựng, vận hành, di dời và đầu tư đồng bộ nhà ở, giao thông, trường học, bệnh viện có thể rất lớn.
Một góc Ngã Bảy, nơi đơn vị tư vấn đề xuất quy hoạch thành trung tâm hành chính mới cho Cần Thơ.
Theo ông Khải, trung tâm về địa lý chưa chắc là trung tâm về khả năng tiếp cận của dân cư. Việc di dời có thể làm giảm hiệu quả của hệ thống cơ quan và dịch vụ đang tập trung hiện nay. Do đó, Ngã Bảy chỉ nên được xác định là khu vực dự trữ nghiên cứu dài hạn, chưa sử dụng để quy hoạch làm căn cứ thu hồi đất, phê duyệt dự án hoặc phát triển bất động sản.
"Trung tâm hành chính và sân bay mới là những công trình có chi phí lớn, ảnh hưởng hàng trăm năm. Mọi quyết định phải dựa trên dữ liệu kiểm chứng, hiệu quả kinh tế - xã hội, an toàn môi trường và lợi ích lâu dài của người dân", kiến trúc sư Châu Minh Khải nêu quan điểm.
