Nhọc nhằn mưu sinh dưới đáy sông Nhật Lệ

TPO - Dưới làn nước chảy xiết của sông Nhật Lệ đoạn qua thị trấn Quán Hàu cũ, nay là xã Quảng Ninh (Quảng Trị), những người đàn ông ngậm ống khí, đeo chì nặng gần 20kg, lặn sâu 5–10m để mưu sinh bằng con hàu. Nghề cực nhọc, hiểm nguy, nhưng cũng làm nên một đặc sản trứ danh, gắn với tên đất, tên làng suốt bao đời.

img-1430.jpg
Một buổi sáng đầu tháng 5, chúng tôi theo chân ông Lê Đại Châu (55 tuổi), người có hơn 30 năm lặn hàu, rời bến sông ở thôn Bình Minh. Chiếc thuyền nhỏ chạy chừng 20 phút thì dừng lại phía trên cầu Nhật Lệ 3, nơi dòng sông rộng mở, đáy có nhiều ghềnh đá - “mỏ hàu” tự nhiên của người dân Quán Hàu.
img-1412.jpg
img-1414.jpg
img-1415.jpg
img-1417.jpg
Chuẩn bị xuống nước, ông Châu kiểm tra lại ống dẫn khí, mặc đồ lặn, đeo kính rồi buộc quanh bụng đoạn chì và xích nặng gần 20kg. “Lặn sông khó hơn lặn biển vì nước chảy xiết, không có chì thì không thể đứng yên dưới đáy” - ông nói.
img-1405.jpg
img-1406.jpg
img-1416.jpg
img-1418.jpg
Chỉ ít giây sau, người đàn ông khuất hẳn dưới làn nước. Trên mặt sông, chỉ còn lại sợi ống dẫn khí dập dềnh và những bọt khí nổi lên đều đặn. Dưới đáy sâu 5–10m, hàu bám chặt vào đá. Thợ lặn phải dùng thanh sắt cong hai đầu để cạy từng con.
img-1427.jpg
Mỗi lần lặn kéo dài 20–60 phút, đến khi túi lưới đầy mới nổi lên, đổ hàu vào thuyền rồi lại tiếp tục chu kỳ lặn mới. Công việc tưởng chừng lặp lại đơn giản nhưng luôn tiềm ẩn rủi ro. Vỏ hàu sắc như dao, dù đã mang găng tay, thợ lặn vẫn thường xuyên bị cứa rách tay chân. Dòng nước xiết, tầm nhìn hạn chế cũng khiến mỗi lần xuống đáy sông là một lần đánh cược với sức khỏe.
img-1420.jpg
img-1408.jpg
img-1419.jpg
img-1426.jpg
Không phải ngẫu nhiên vùng đất này mang tên Quán Hàu. Theo người dân địa phương, từ xa xưa, đoạn sông Nhật Lệ chảy qua đây là nơi hàu sinh trưởng dày đặc. Người đi thuyền qua lại thường dừng chân ăn hàu, dần dần hình thành “quán bán hàu”, rồi thành địa danh Quán Hàu. Con hàu ở đây không chỉ nhiều mà còn nổi tiếng ngon. Thịt hàu trắng sữa, béo, thơm, có vị ngọt thanh đặc trưng – thứ vị được cho là kết tinh từ sự giao thoa giữa nước ngọt thượng nguồn và vị mặn từ cửa biển cách đó không xa.
img-1429.jpg
Sau gần 5–6 giờ ngâm mình dưới nước, ông Châu gom được một khoang thuyền hàu lẫn đá. “Chừng này tách ra chắc được khoảng 10kg ruột”, ông ước tính. Với giá bán hiện tại, sau khi trừ chi phí và tiền thuê người tách, mỗi ngày ông thu về khoảng 700.000 đồng.
img-1425.jpg
Ở Quán Hàu hiện chỉ còn khoảng 10 người bám trụ với nghề lặn hàu. Mỗi người một chiếc thuyền, một bộ đồ lặn và chiếc máy cung cấp khí oxy – tài sản vừa là “cần câu cơm”, vừa là “lá chắn” giữa họ với hiểm nguy. “Nghề này cực lắm, phải khỏe, phải lì. Khi trẻ còn chịu được, chứ lớn tuổi rồi thì bệnh tật kéo đến” - ông Lê Văn Thắng chia sẻ.
img-1428.jpg
Nếu như trước đây, cả thôn Bình Minh gần như nhà nào cũng liên quan đến con hàu, thì nay số người theo nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Theo Trưởng thôn Bình Minh, toàn thôn có hơn 1.000 nhân khẩu, nhưng chỉ còn khoảng 40% hộ làm nghề liên quan đến thủy sản, trong đó chưa đến 10 hộ còn lặn hàu.
img-1411.jpg
img-1413-2.jpg
img-1432.jpg
img-1434.jpg
Sau khi khai thác, hàu được ngâm dưới nước một ngày để nhả cát, rồi mới tách ruột. Công đoạn này chủ yếu do phụ nữ đảm nhận. Từng con hàu được tách vỏ bằng dao nhỏ, lấy phần ruột trắng ngà, rửa sạch rồi bán ra thị trường với giá khoảng 120.000 đồng/kg – cao hơn hàu nuôi khoảng 20.000 đồng. Hàu Nhật Lệ từ lâu đã trở thành đặc sản, xuất hiện trong nhiều món ăn như cháo hàu, hàu nướng mỡ hành, gỏi hàu… và là lựa chọn của không ít du khách khi đến vùng đất này.