Những màn trình diễn từng chỉ có trong khoa học viễn tưởng giờ đã trở thành tiết mục truyền hình. Và đứng phía sau những cỗ máy đó là Unitree Robotics, một công ty robot có trụ sở tại thành phố Hàng Châu, Trung Quốc.
Sản xuất hàng loạt
Người sáng lập Unitree - anh Vương Hưng Hưng, 35 tuổi, trở thành một trong những gương mặt đáng chú ý nhất của ngành robot Trung Quốc.
Đằng sau những màn trình diễn hào nhoáng ấy là một câu chuyện tỉ mẩn: Một kỹ sư bị ám ảnh bởi bài toán chi phí, trực tiếp giám sát và quyết định từng chi tiết kỹ thuật. Cách làm đó giúp Unitree tạo ra những robot bốn chân và robot hình người có mức giá thấp hơn rất nhiều so với đối thủ phương Tây.
Vương bắt đầu con đường chế tạo robot khi đang học thạc sĩ kỹ thuật cơ khí tại Đại học Thượng Hải. Khi đó, anh tạo ra robot bốn chân đặt tên là XDog. Điều khiến XDog gây chú ý không chỉ ở khả năng vận động mà còn là chi phí thấp.
Video về robot này nhanh chóng lan truyền trên Internet. Thành công của XDog giúp anh Vương được ông Doãn Phương Minh - đồng chủ tịch công ty robot giáo dục Roobo chú ý, sau đó đầu tư khoảng 300.000 USD vào dự án.
Năm 2016, sau chỉ khoảng 2 tháng làm việc tại DJI, anh Vương rời công ty và thành lập Unitree tại Hàng Châu. Startup bắt đầu chỉ hoạt động trong văn phòng khoảng 50 m². Nguồn vốn ban đầu là 12.000 USD tiền thưởng từ một cuộc thi robot và khoản đầu tư thiên thần của ông Doãn.
Mục tiêu mà anh Vương đặt ra ngay từ đầu là: Thay vì biến robot có chân thành những cỗ máy cực kỳ đắt tiền dành cho khách hàng công nghiệp, anh muốn sản xuất chúng ở quy mô lớn với mức giá mà nhiều người có thể tiếp cận.
Trong robot có chân, động cơ và bộ truyền động là những bộ phận đắt tiền. Unitree tập trung phát triển các bộ truyền động điện có hiệu suất cao nhưng có thể sản xuất với chi phí thấp ở quy mô lớn. Anh Vương muốn robot được sản xuất giống smartphone: Tối ưu từng linh kiện, giảm giá thành và hướng tới sản xuất hàng loạt.
Kết quả là khoảng cách về giá so với các đối thủ phương Tây trở nên rất lớn.
Robot chó Spot của hãng Boston Dynamics (Mỹ) có giá khoảng 74.500 USD, trong khi Unitree Go2 có giá khởi điểm khoảng 1.600 USD. Mẫu B2 dành cho công nghiệp có giá khoảng 25.000 USD.
Robot hình người cũng được sản xuất theo hướng tương tự. Unitree G1 có giá 13.500 - 16.000 USD, tùy phiên bản và thời điểm, trong khi Unitree R1 hướng tới người tiêu dùng có giá khoảng 4.900 USD. Mức giá này khiến Unitree trở thành một trong những công ty nổi bật nhất trong cuộc đua đưa robot có chân và robot hình người xuống phân khúc giá thấp hơn.
Để đạt được mức giá đó, anh Vương không chỉ đưa ra chiến lược tổng thể mà còn trực tiếp quyết định cả những vấn đề nhỏ.
Theo các cuộc phỏng vấn nhân viên và nhà đầu tư được tạp chí Caijing thực hiện, anh Vương có thể tham gia quyết định từ màu sắc vật liệu cho đến chiều dài của từng con ốc vít, trực tiếp phê duyệt các khoản chi trên 100 nhân dân tệ.
Anh dành phần lớn thời gian tại văn phòng, kể cả cuối tuần, và đôi khi vẫn gửi tin nhắn công việc vào lúc 2 hoặc 3 giờ sáng.
Unitree không còn là một startup vài chục người. Công ty hiện có khoảng 480 - 500 nhân viên và đã xây dựng nhà máy rộng khoảng 10.000 m² gần trụ sở tại Hàng Châu.
Lợi thế về giá của Unitree không phải không có mặt trái. Theo Caijing, trong những năm đầu, robot Unitree có tỷ lệ trả lại để sửa chữa “cực kỳ cao”. Tình hình sau đó dần cải thiện, khi robot có thể vượt qua thời hạn bảo hành 6 tháng hoặc 1 năm mà không gặp sự cố nghiêm trọng.
Nhưng câu chuyện này cho thấy bài toán lớn hơn của ngành robot: giá rẻ và độ tin cậy phải được cân bằng như thế nào khi robot chuyển từ phòng thí nghiệm ra đời sống thực? Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc tạo ra một nguyên mẫu gây ấn tượng trên sân khấu và việc sản xuất hàng trăm nghìn cỗ máy có thể hoạt động ổn định trong thế giới thực.
Unitree ban đầu được biết đến nhiều nhất nhờ những robot chó như Go1 và Go2. Những cỗ máy này có thể chạy, leo địa hình không bằng phẳng, mang cảm biến và thực hiện các động tác khiến chúng nhanh chóng trở thành hiện tượng trên mạng xã hội.
Sau đó, tham vọng của anh Vương đã chuyển mạnh sang robot hình người - lĩnh vực đang trở thành một trong những cuộc đua công nghệ quan trọng nhất giữa các công ty Trung Quốc và phương Tây.
Câu hỏi lớn hơn
Giờ đây, anh Vương đang phải đối mặt với câu hỏi lớn hơn: Robot cần loại AI nào để thực sự trở thành những cỗ máy tự chủ?
Anh từng bày tỏ sự hoài nghi về các mô hình quy mô lớn vì yêu cầu tính toán rất cao. Nhưng trong quá trình Unitree tiến hành đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), anh Vương cho biết công ty đang nghiên cứu việc sử dụng các mô hình AI lớn làm nền tảng cho robot. Mục tiêu là tạo ra một vòng lặp khép kín gồm nhận thức, ra quyết định, thực thi, đánh giá, học hỏi và tiến hóa.
Nếu đạt được điều đó, robot sẽ không chỉ thực hiện những động tác đã được lập trình sẵn. Chúng có thể quan sát môi trường, đưa ra quyết định, thực hiện hành động rồi học từ kết quả. Đó mới là bước chuyển từ một cỗ máy trình diễn thành robot đa năng thực sự.
Các robot của Unitree thường xuất hiện trong những video trình diễn động tác nhào lộn, parkour hay biểu diễn theo nhóm. Những màn trình diễn này vừa cho thấy khả năng kỹ thuật của robot, vừa trở thành hình thức marketing đặc biệt hiệu quả.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc dự kiến nước này có thể sản xuất hơn 100.000 robot hình người trong năm 2026, tăng mạnh so với khoảng 14.000 robot hình người được sản xuất trên toàn thế giới năm 2025.
Nhưng sản xuất được robot không đồng nghĩa với việc đã tìm ra thị trường lớn cho chúng. Tháng 7 vừa qua, Ủy ban Truyền thông liên bang Mỹ đưa các robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài vào danh sách các thiết bị có thể gây rủi ro cho an ninh quốc gia. Quyết định này có thể chặn các mẫu robot mới sản xuất ở nước ngoài vào thị trường Mỹ.
