Ngày 17/11, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, chia sẻ trên mạng xã hội bài viết của New York Times đặt câu hỏi liệu các dự án xây dựng đập nước của Iran có phục vụ hệ thống hầm ngầm và các cơ sở tên lửa của nước này hay không.
Bài viết làm dấy lên lo ngại rằng các đập nước có thể trở thành mục tiêu nếu xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel tái bùng phát.
Ông Ghalibaf cho rằng bài báo là một dấu hiệu cho thấy Mỹ hoặc Israel đang chuẩn bị cho các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran.
Chủ tịch Quốc hội Iran cảnh báo nước này cũng có thể coi các đập nước, cảng biển và nhà máy điện nằm gần căn cứ quân sự Mỹ hoặc Israel là mục tiêu lưỡng dụng, theo lập luận được đưa ra trong bài báo.
Bài viết của New York Times, do hai nhà báo Sanam Mahoozi và Erika Solomon thực hiện, đặt câu hỏi vì sao Iran tiếp tục mở rộng các dự án đập nước và chuyển nước giữa lúc nước này đang đối mặt với khủng hoảng nguồn nước.
Theo 2 tác giả, một số chuyên gia nhận thấy sự trùng hợp đáng chú ý về vị trí giữa các công trình nước và cơ sở quân sự, làm dấy lên nghi vấn liệu một số dự án có được xây dựng để hỗ trợ hoạt động quân sự của Iran hay không.
Tuy nhiên, các tác giả thừa nhận chưa có bằng chứng mang tính kết luận về mối liên hệ này.
Thông tin trên đã gây tranh luận giữa các chuyên gia về việc suy luận sự liên quan giữa hệ thống đập với các cơ sở quân sự của Iran.
Ông Esfandyar Batmanghelidj, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar, bác bỏ lập luận cho rằng Iran xây dựng hàng trăm đập nước nhằm cung cấp điện cho các cơ sở quân sự.
Theo ông, trong số hơn 500 đập nước lớn của Iran, chưa đến 50 đập được lắp đặt tua-bin phát điện.
“Quan điểm cho rằng Iran xây dựng hàng trăm đập nước để cung cấp điện cho các cơ sở quân sự là không có cơ sở”, ông nói.
Ông Batmanghelidj cho rằng số lượng lớn đập nước tại Iran có thể xuất phát từ lợi ích kinh tế gắn với các dự án hạ tầng, trong đó có những doanh nghiệp xây dựng liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Trong khi đó, chuyên gia an ninh và tình báo Trung Đông Danny Citrinowicz cho rằng Iran đã đầu tư mạnh vào các cơ sở ngầm, hệ thống dự phòng, phân tán lực lượng và có thể cả nguồn cung điện, nước độc lập nhằm duy trì hoạt động tên lửa trong trường hợp hạ tầng dân sự bị gián đoạn.
Theo ông, dù chưa thể xác lập mối liên hệ trực tiếp giữa các dự án đập nước và cơ sở tên lửa ngầm, cách bố trí như vậy vẫn phù hợp với tư duy chiến lược của Iran.
Chưa đủ căn cứ
Một số chuyên gia và nhà quan sát bày tỏ lo ngại rằng việc liên hệ các đập nước với hoạt động quân sự có thể được sử dụng để biện minh cho những cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự Iran.
Ông Mohammad Ali Shabani, biên tập viên của Amwaj Media, cho rằng cách đặt vấn đề trong bài báo có thể bị xem là nhằm tạo sự đồng thuận cho việc ném bom các đập nước và công trình cấp nước dân sự.
Giáo sư Nima Shokri, Chủ nhiệm lĩnh vực Địa tin học thủy văn tại Đại học Công nghệ Hamburg, nhấn mạnh rằng việc một đập nước nằm gần mục tiêu quân sự không chứng minh mục đích xây dựng của công trình đó, cũng không phải căn cứ để biện minh cho việc tấn công.
Ông Sina Toossi, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, cũng cho rằng mối liên hệ giữa các đập nước và cơ sở tên lửa Iran hiện vẫn chỉ là giả thuyết.
Theo ông, cuộc điều tra không chứng minh được rằng những đập nước cụ thể được xây dựng phục vụ mục đích quân sự. Nhiều công trình trong số này cung cấp nước sinh hoạt, nước tưới tiêu và điện năng thiết yếu cho người dân Iran.