Liệu cơm gắp mắm
Những ngày này, trên khắp các cánh đồng hành, tỏi và các loại hoa màu khác ở đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi), không khí sản xuất trở nên khẩn trương hơn bao giờ hết. Dưới cái nắng gay gắt, người dân tất bật kéo ống, vận hành máy bơm, tận dụng từng mạch nước ngầm để cứu cây trồng.
Gia đình ông Lê Thanh Tiễn (trú ở thôn Đông An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn) cho biết, gia đình vừa thu hoạch xong vụ tỏi cuối tháng 3 đã nhanh chóng xuống giống vụ hành mới trên diện tích hơn 5 sào. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài, thiếu nước tưới khiến việc chăm sóc gặp nhiều khó khăn. Cây hành trong giai đoạn sinh trưởng cần được tưới nước liên tục, nếu thiếu nước sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
Điều đáng nói, khu vực sản xuất của gia đình ông Tiễn nằm gần giếng Ông Lý, một trong những nguồn nước ngầm lớn trên đảo. Đây cũng là nơi hàng chục hộ dân cùng đặt máy bơm để phục vụ tưới tiêu.
“Dù giếng này chưa từng cạn nước nhưng vào cao điểm sản xuất, áp lực khai thác rất lớn. Nhiều hộ dân phải kéo đường ống dài từ vài trăm mét đến cả cây số để dẫn nước về ruộng. Việc sử dụng nước vì thế buộc phải tiết kiệm tối đa”, ông Tiễn nói.
Không riêng gia đình ông Tiễn, nhiều nông dân trên đảo cũng đang phải “liệu cơm gắp mắm” trong sản xuất. Theo kinh nghiệm của một số người dân, hành có thể trồng 3 vụ mỗi năm, trong khi tỏi chỉ trồng 1 vụ. Những năm hạn nặng, người dân chủ động giảm diện tích hoặc chuyển sang các loại cây ít tưới nước hơn nhằm giảm áp lực lên nguồn nước ngầm.
Bên cạnh đó, một giải pháp truyền thống khác nhưng vẫn phát huy hiệu quả là phủ cát trắng lên bề mặt ruộng. Lớp cát không chỉ tạo nên hương vị đặc trưng cho hành, tỏi Lý Sơn mà còn giúp giữ ẩm, giảm nhiệt cho đất, từ đó tiết kiệm lượng nước tưới đáng kể.
Ông Nguyễn Thành Dũng (trú ở thôn Đông An Vĩnh) chia sẻ, sản xuất nông nghiệp trên đảo phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước. Gia đình ông hiện canh tác hơn 1 ha hành, tỏi, nhưng nắng hạn kéo dài, buộc phải điều chỉnh quy mô sản xuất.
“Không thể làm đại trà như trước, giờ phải chia nhỏ diện tích, ưu tiên những vùng có điều kiện tưới tốt. Mỗi lần tưới chỉ khoảng 20 phút, luân phiên giữa các ruộng để giữ ẩm cho đất và thường tưới vào buổi tối hoặc sáng sớm để hạn chế thất thoát nước”, ông Dũng chia sẻ.
Trông chờ nhà máy khử nước biển thành nước ngọt
Theo thống kê, diện tích cây màu, rau, quả trồng hằng năm ở đặc khu Lý Sơn khoảng hơn 300 ha. Toàn đảo hiện có một hồ chứa nước là hồ Thới Lới, 2 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung và hơn 2.000 giếng, trong đó gần một nửa là giếng đào. Việc người dân ồ ạt đào giếng khiến nguồn nước ngầm cạn kiệt, nhiều vị trí bị xâm nhập mặn khá nặng. Năm 2016, tỉnh Quảng Ngãi cấm đào, khoan giếng mới để bảo vệ túi nước ngọt trên đảo Lý Sơn.
Không chỉ nước tưới cho cây trồng, người dân Lý Sơn còn phải lo lắng cho nguồn nước sinh hoạt hằng ngày. Tại một số khu vực như thôn An Vĩnh hay Bến Đình, người dân gặp khó khăn về nước sinh hoạt, phải sử dụng nước nhiễm mặn để tắm rồi tráng lại bằng nước ngọt.
“Làm nông thì có thể tự xoay xở cắt bớt, nhưng nước sinh hoạt thì không thể thiếu. Hồ Thới Lới không nên mở cho bà con tưới tiêu, mà phải để phục vụ đời sống dân sinh”, ông Dũng đề xuất.
Tại khu vực đảo Bé, người dân đã chủ động xây dựng các bể ngầm trữ nước mưa. Chính quyền địa phương cũng tăng cường sử dụng các bể chứa nước tập trung, tích trữ nguồn nước từ sớm nhằm đảm bảo cung cấp ổn định cho người dân.
Ông Nguyễn Văn Huy - Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết, trước mắt địa phương đang triển khai xây dựng thêm hai bể chứa nước mưa quy mô lớn, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đồng thời, dự án hệ thống bể chứa nước mưa với tổng vốn khoảng 75 tỷ đồng cũng đang được tái khởi động sau thời gian tạm dừng.
“Về lâu dài, theo quy hoạch phát triển du lịch đã được phê duyệt, Lý Sơn sẽ đầu tư nhà máy khử nước biển thành nước ngọt. Đây là giải pháp căn cơ để đáp ứng nhu cầu nước khi lượng khách du lịch ngày càng tăng”, ông Huy thông tin.
Liên quan đến nguồn nước ngầm, ông Huy cho biết, chất lượng nước đang có dấu hiệu suy giảm do tác động của sản xuất nông nghiệp và yếu tố môi trường. Trước thực trạng này, từ ngày 1/7/2025, Lý Sơn đã siết chặt quản lý, chấm dứt tình trạng khoan giếng tràn lan. Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân trong việc sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, khuyến khích áp dụng các mô hình tưới tiên tiến nhằm giảm thất thoát nước.
.
