Chiều 28/8, tại hội thảo “Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng - Thực thi hiệu quả” báo Tuổi Trẻ tổ chức, diễn ra tại TPHCM, ông Đỗ Tiến Đoàn, Phó trưởng phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ NN&MT cho biết, theo thống kê năm 2025, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên cả nước lên tới 72.341 tấn/ngày. Trong đó, khu vực đô thị chiếm khoảng 54%, nông thôn khoảng 46%.
Tại các đô thị, chất thải rắn sinh hoạt chủ yếu được thu gom và vận chuyển bởi các công ty môi trường đô thị hoặc công ty công trình đô thị. Tuy nhiên, ở khu vực nông thôn, việc thu gom vẫn còn nhiều bất cập. Các tổ tự quản hoặc hội phụ nữ thường đảm nhận việc thu gom định kỳ rồi đưa rác về các điểm tập kết.
Theo ông Đoàn, đây là vấn đề đáng quan tâm khi hạ tầng tại nhiều điểm tập kết chưa đáp ứng yêu cầu. Rác tồn đọng kéo dài có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm. Không chỉ thiếu điểm tập kết, phương tiện thu gom và vận chuyển tại nhiều địa phương còn manh mún, thiếu đồng bộ. Một số nơi vẫn sử dụng xe ba gác, xe kéo tay để thu gom rác. Trong khi đó, phương tiện được thiết kế chuyên biệt để thu gom rác đã phân loại gần như chưa đáp ứng được yêu cầu.
Hạ tầng tại các điểm tập kết và trạm trung chuyển cũng chưa đạt chuẩn. Quá trình sáp nhập các địa phương thời gian qua khiến việc quy hoạch lại mạng lưới thu gom, trạm trung chuyển còn lúng túng. Một số điểm tập kết nằm cách xa bãi rác hoặc trạm trung chuyển, làm tăng chi phí vận chuyển và ảnh hưởng đến môi trường.
Tại TPHCM, theo các chuyên gia, không ít người dân đã sẵn sàng phân loại rác tại nguồn. Tuy nhiên, khi hạ tầng phía sau chưa đáp ứng, việc phân loại dễ rơi vào tình trạng kém hiệu quả.
Nhiều địa phương chưa có phương tiện thu gom, vận chuyển riêng cho từng loại rác; các điểm tập kết cũng chưa đạt chuẩn. Sự thiếu đồng bộ này không chỉ làm giảm động lực của người dân mà còn tạo điểm nghẽn trong toàn bộ chuỗi quản lý chất thải đô thị.
Chưa xác định được đầu ra kinh tế cho rác thải
Ở khâu xử lý, số liệu đến cuối năm 2025 cho thấy, gần 60% chất thải rắn sinh hoạt vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, trong khi tỷ lệ đốt rác phát điện mới khoảng 15%.
Theo ông Đoàn, hiện nhiều địa phương đang tích cực lập dự án, kêu gọi đầu tư xây dựng các nhà máy đốt rác phát điện. Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay vẫn là hạ tầng thu gom và xử lý rác sau phân loại chưa đáp ứng.
Ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ NN&MT cho rằng, một trong những nút thắt quan trọng là chưa xác định được “đầu ra” kinh tế cho rác thải.
Để việc phân loại rác tại nguồn thực sự đi vào cuộc sống, quy định mới yêu cầu tính phí dịch vụ thu gom rác dựa trên khối lượng hoặc thể tích. Theo ông Trung, cơ chế “xả nhiều trả nhiều” sẽ tạo động lực để người dân giảm lượng rác phát sinh, đồng thời tích cực phân loại nhằm giảm chi phí.
Cùng với đó, hệ thống quản lý rác thải sẽ được thiết kế theo hướng minh bạch hơn. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử được kỳ vọng giúp các địa phương theo dõi chặt chẽ, chính xác dòng dịch chuyển của rác thải trên địa bàn.
báo Tuổi Trẻ phối hợp Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức Sự kiện trong khuôn khổ dự án Việt Nam Xanh 2026.
