Hoa Học Trò: 35 mùa hoa vẫn vẹn nguyên tinh khôi tuổi mới lớn

* Bài viết của Nhà báo Bùi Hữu Lộc - Nguyên Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Xuất bản của báo Sinh Viên Việt Nam - Hoa Học Trò (nay thuộc báo Tiền Phong)

35 năm, với một đời người thì đã bước vào giai đoạn “tam thập nhi lập”. Trải qua 1.491 kỳ báo, Hoa Học Trò cũng đã đi từ những trang báo khổ nhỏ (đủ giấu trong hộc bàn) phủ đầy văn thơ lãng mạn trong veo thời kỳ đầu đến giai đoạn in màu rực rỡ với ngồn ngộn thông tin như một “siêu thị” đời sống học đường - giải trí cho tuổi teen và giờ đây đã hiện diện cả trên smartphone… Không hiểu sao, trong tháng 10 đầy kỷ niệm này, tôi luôn đặt cho mình câu hỏi:

“Hoa Học Trò trong tôi là gì, sau khi đã gắn bó trọn vẹn tuổi hoa niên tươi đẹp nhất?”

Có những vật phẩm gắn liền với cả một thế hệ. Có những tinh thần dù bao nhiêu năm trôi qua vẫn cháy trong tim những con người, dù còn tiếp tục hay đã rời xa nghề báo. Hẳn nhiều bạn 7X, 8X vẫn còn nhớ cái cảm giác háo hức chạy ra sạp báo mỗi sáng thứ Hai, cầm trên tay tờ báo khổ nhỏ rất lạ, là sung sướng hít hà mùi giấy mới, mùi mực in thơm thơm. Thế rồi chuyền tay nhau đọc, mê mẩn từ những dòng Trò chuyện đầu tuần trang 3 tới những lời giải đáp dí dỏm của anh Chánh Văn trang cuối, từ những áng tản văn lãng đãng đến những mẩu chuyện cười “nhất quỷ nhì ma”…

Những cột mốc đầu tiên

Có thể nói, Hoa Học Trò nằm trong top đầu ấn phẩm báo chí dành cho tuổi mới lớn thành công nhất. Đơn giản là vì Hoa Học Trò chạm đúng những bỡ ngỡ, những háo hức, những suy tư của lứa tuổi dậy thì. Là tờ báo đầu tiên dành cho tuổi mới lớn ra mắt đầu thập niên 1990, Hoa Học Trò dám "vượt rào" để tiếp cận với những đề tài về giới tính, tâm tư tình cảm tuổi học trò và cả tiếng nói phản biện với người lớn, với xã hội… - những đề tài mà giới trẻ rất có nhu cầu tiếp cận nhưng chưa có tờ báo nào khai thác.

Ngày phát hành số đầu báo đầu tiên, tôi vẫn nhớ: 15/10/1991. Giá bán ban đầu là 600 đồng/tờ, báo dày 20 trang (cả bìa), in trên khổ giấy 19 x 27 cm.

Gương mặt trang bìa đầu tiên là Lan Hương - đại biểu Cháu ngoan Bác Hồ tỉnh Tuyên Quang, qua ống kính của nhiếp ảnh gia Hoài Linh. Tên tờ báo - Hoa Học Trò - được lấy cảm hứng từ bài thơ Hoa Học Trò của bạn Ngô Hồng Phước (học sinh lớp 11 ở Tây Ninh) gửi về cho tòa soạn khi ấy, và cũng gợi nhớ đến bài văn xuôi cùng tên nổi tiếng của thi sĩ Xuân Diệu. Từ sự gặp gỡ thú vị giữa cảm hứng văn chương và tiếng lòng học trò, cái tên ấy được lựa chọn: vừa thơ ngây, lãng mạn, vừa gắn bó tự nhiên với tuổi học đường.

Trong số báo đầu tiên, bài mở đầu trang 2 có tên "Hoa Học Trò đơm nụ đầu" với câu kết mang tính biểu tượng: "HOA HỌC TRÒ đơm nụ đầu tiên vì bạn, cho bạn - HOA HỌC TRÒ là chính bạn". Chuyên mục văn học nổi tiếng "Hương Đầu Mùa" cũng ra mắt ngay trong số báo đầu tiên này… Đã 35 năm trôi qua mà vẫn hoài nhớ về những cột mốc “đầu tiên”, không biết có ai cảm thấy tôi kỳ lạ. Nhưng với những người trực tiếp gắn bó với tờ báo, khoảng thời gian ấy như vừa mới đây thôi.

Cơn sốt ảnh ảo 3D đầu tiên của làng báo bắt nguồn từ Hoa Học Trò vào năm 1994. Sáng kiến đăng ảnh 3D được anh Phạm Công Luận đề xuất, sau khi được một người bạn cho xem một cuốn sách mang từ Canada về, bên trong có rất nhiều hình 3D độc lạ. Cơn sốt này sau đó lan ra cả nước và kéo dài nhiều năm. Nhờ đó, nhiều độc giả trẻ phía Nam quan tâm và thích thú tờ báo nhiều hơn.

Thuật ngữ “8X” giờ đây trở nên phổ biến, ít ai biết, cũng khởi đầu từ Hoa Học Trò. Năm 2003, nhà văn Hoàng Anh Tú khi ấy mong muốn gọi tên một thế hệ “của những người trẻ sinh sau những năm đổi mới đầy tự tin, hiểu biết và tôn trọng bản thân”. Anh chàng từng đạt kỷ lục gửi liên tiếp 36 truyện ngắn thuở ban đầu cho báo Hoa mà không được đăng ấy, sau này đã xuất bản hơn chục tập truyện ngắn không thể kể hết tên, đồng thời là Trưởng ban Chuyên đề 2!.

Hoa Học Trò cũng là nơi ươm mầm nhiều tài năng văn chương. Từ nhóm bút Hương Đầu Mùa có "chi nhánh" ở khắp các tỉnh thành của đất nước, các cây bút học trò sinh hoạt nơi đây sau này đã trở thành các nhà văn nhà thơ như Trang Hạ, Phan Hồn Nhiên, Dương Thụy, Nguyễn Vĩnh Tiến, Hải Miên… và nhiều cây bút khác nữa.

Nơi tình yêu bắt đầu

Từ ấn phẩm đầu tiên phát hành mỗi tháng một kỳ với số lượng vài nghìn bản, thời kỳ đỉnh cao, Hoa Học Trò phát hành hằng tuần với số lượng gần 200.000 bản. Từ mái nhà ấy, nhiều ấn phẩm khác lần lượt ra đời, tạo thành một "hệ sinh thái" các ấn phẩm báo chí dành cho học sinh - sinh viên: Sinh viên Việt Nam (tuần/kỳ); Chuyên đề 2! (2 tuần/kỳ); 2! ĐẸP (tháng/kỳ); Trà sữa cho tâm hồn (tháng/kỳ); Thiên thần nhỏ (2 tuần/kỳ)… và cả 2 chuyên trang điện tử Sinh Viên Việt Nam và Hoa Học Trò.

Đội ngũ thực hiện Hoa Học Trò từ xưa đến nay luôn hoạt động theo mô hình vừa sản xuất tin bài vừa tìm kiếm, đào tạo cộng tác viên thành những cây bút, chủ yếu là chính các em học sinh. Chỉ mấy tháng sau khi báo Hoa ra đời, thư từ bài vở bắt đầu ùn ùn gửi đến, chính các bạn học trò làm nên tinh thần và diện mạo cho tờ báo. Cả tòa soạn háo hức phân loại, chọn lựa, biên tập, thậm chí đánh máy, dàn trang..., nhiều khi làm đến tận tối muộn, cuối tuần cũng tới cơ quan, không khí lúc nào cũng vui vẻ, rộn ràng như một gia đình.

Hoa Học Trò còn là “nơi tình yêu bắt đầu” khi thần tượng đời đầu của nhiều bạn trẻ đến từ những tấm poster hay bìa báo. Những số báo đặc biệt đính kèm đĩa CD, DVD với những ca khúc, MV độc quyền, poster khổ lớn… thời ấy thật táo bạo và cũng thật hợp thời.

Có lẽ không ít người hôm nay vẫn nhớ một gương mặt từng khiến mình mê mẩn, một tấm poster từng dán bên bàn học, hay cảm giác hồi hộp khi chờ số báo mới. Những điều ấy nghe thật nhỏ, nhưng chính những rung động đầu đời như thế đã làm nên một phần ký ức thanh xuân không thể nào quên.

Những chặng đường ta qua

Mới đây thôi, tôi đã dừng lại rất lâu trước một bài đăng “bán lại” những xấp Hoa Học Trò cũ. Những tờ báo được giữ gìn cẩn thận, chắc chắn đã từng được nâng niu xếp ngay ngắn trên giá sách của một gia đình nào đó. Những tờ báo cũng có thể từng là một bộ sưu tập được một bạn đọc nào đó coi như kho báu, lâu lâu lật giở vài trang để tủm tỉm cười một mình. Hôm nay, vì một lý do nào đó, họ muốn trao lại chúng cho người khác.

Nhưng thật may, bên dưới bài đăng có rất nhiều phản hồi. Có người khoe bộ sưu tập báo Hoa họ vẫn còn giữ, có người ngỏ ý mua lại, có người thả vài câu vu vơ nuối tiếc… Tôi chợt nhận ra, có những giá trị không mất đi khi một tờ báo được cất vào ngăn tủ, cũng không biến mất khi người đọc đã trưởng thành.

Chỉ cần Hoa Học Trò còn sống trong ký ức thanh xuân thì tờ báo vẫn luôn hiện diện. Chỉ cần thương hiệu Hoa Học Trò luôn phát triển, chỉ cần những người đã - đang làm báo Hoa đôi lúc gặp nhau vẫn tay bắt mặt mừng: “Chúng ta…khi ấy… ngày xưa…”

Đứng trước "cơn lốc" thời cuộc, Hoa Học Trò cũng phải không ngừng làm mới mình để tiếp tục đồng hành cùng những thế hệ học trò mới. Những gương mặt trang bìa là thế hệ thần tượng mới - những Anh Trai, Anh Tài khiến các fan tuổi teen không thể ngừng "nhung nhớ". Những "Bí mật trong hộc bàn" giờ đây "rủ rỉ" những từ ngữ mới của thế hệ Alpha; một cây bút học trò "soi" dự thảo sửa đổi quy chế thi, chỉ ra những điểm chưa thật thấu đáo trong mục "Kính lúp" hay "Những trái tim đang lớn" gọi tên một trạng thái cảm xúc thật khó nắm bắt nhưng lại khiến mình khắc khoải, day dứt, chẳng thể tập trung cho việc gì.

Nhưng dù thay đổi thế nào, tờ báo vẫn luôn giữ tinh thần đồng hành, khích lệ. Không đứng ở vị trí người lớn để phán xét, Hoa Học Trò là người bạn cùng tuổi, kiên nhẫn cùng độc giả gọi tên và phân tích những vấn đề mới trong đời sống, học đường để từ đó thấu hiểu và có cách tiếp cận tích cực.

Từng trang báo vẫn mang theo ước mơ và tinh thần cống hiến. Từng chuyên mục vẫn là một người bạn “hợp gu” của lứa tuổi học trò, vẫn vui tươi và phơi phới sức trẻ… Bởi sau tất cả, Hoa Học Trò không chỉ là một tờ báo. Đó còn là nơi những ước mơ đầu đời được gọi tên, những bối rối tuổi mới lớn được lắng nghe, những tình bạn và rung động đầu tiên có chỗ để nảy mầm. Tờ báo đã từng đơm nụ vì bạn, cho bạn và qua bao mùa hoa, vẫn mang trong mình lời hẹn ước ấy.

Hoa Học Trò, trong tim tôi, vẫn luôn là chặng đường rực rỡ.