Xương sống cho nền kinh tế tự chủ
Trao đổi với phóng viên, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, nguyên Trưởng Khoa Tài chính Quốc tế - Học viện Tài chính nhấn mạnh, lịch sử phát triển kinh tế của Việt Nam từng ghi nhận những nhà tư sản dân tộc tiêu biểu như Bạch Thái Bưởi, Trịnh Văn Bô. Đây là những ví dụ rõ nét về tài năng kinh doanh của nhà tư sản dân tộc, đã đóng góp nguồn lực to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và dựng xây đất nước.
Kể từ khi đất nước bước vào quá trình đổi mới, các doanh nhân Việt đã xoay xở và có những bước phát triển mạnh mẽ. Nhiều công trình, dự án hàng đầu được đầu tư xây dựng bởi những doanh nghiệp nội địa.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, theo ông, yêu cầu đặt ra là phải hình thành những doanh nghiệp dân tộc thực sự mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất. “Nếu chúng ta xây dựng, phát triển được các doanh nghiệp dân tộc thực sự lớn, chúng ta sẽ giải quyết được rất nhiều bài toán của đất nước”, ông Thịnh nói.
Ông Thịnh phân tích, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, mặc dù khối doanh nghiệp FDI có những đóng góp nhất định, nhưng một nguồn lợi thu được chảy ra nước ngoài, trong khi mức độ đóng góp vào ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước còn hạn chế. Do đó, cần phát triển các doanh nghiệp sản xuất trong nước - những doanh nghiệp trực tiếp tạo ra sản phẩm và giá trị cho nền kinh tế.
Theo ông Thịnh, nếu không có các doanh nghiệp trong nước đủ mạnh, sẽ khó xây dựng được một nền kinh tế tự chủ, mà “mãi mãi chỉ đi làm thuê”. Vì vậy, phát triển doanh nghiệp trong nước phải được xem là một động lực quan trọng của nền kinh tế. “Chúng ta không thể làm thuê trên chính sân nhà của mình”, ông Thịnh nói.
Từ yêu cầu xây dựng lực lượng doanh nghiệp tư nhân trong nước đủ mạnh, luật sư Trần Hữu Huỳnh, nguyên Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho hay, có nhiều quan điểm về thế nào là doanh nghiệp dân tộc. Tuy nhiên, nên tiếp cận trước hết từ góc độ sở hữu.
Theo đó, doanh nghiệp dân tộc chủ yếu là những doanh nghiệp có vốn tư nhân trong nước, do người Việt Nam làm chủ, chứ không phải những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm phần lớn.
Nhưng sở hữu không phải tiêu chí duy nhất, ông Huỳnh cho rằng, cần xem xét cả lực lượng lao động, nguyên liệu trong nước, mức độ đóng góp vào nền kinh tế quốc dân, thương hiệu gắn với quốc gia và khả năng giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài.
“Như vậy, sức mạnh của doanh nghiệp dân tộc không chỉ nằm ở quy mô hay số vốn, mà còn ở mức độ doanh nghiệp tạo ra giá trị trong nước và gắn kết với nền kinh tế…”, ông Trần Hữu Huỳnh nói.
Không mạnh ai nấy làm
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cũng cho rằng, doanh nghiệp dân tộc cần đặt sự phát triển của mình trong vị thế chung của dân tộc, đất nước, phục vụ cho các mục tiêu phát triển quốc gia.
“Điểm cốt lõi của một doanh nghiệp dân tộc chân chính nằm ở sự hài hòa giữa lợi ích doanh nghiệp và cộng đồng. Họ không chỉ đơn thuần làm giàu cho bản thân mà luôn chú trọng nghĩ đến trách nhiệm xã hội và sự phát triển chung của đất nước”, ông Thịnh nói.
“Nếu chúng ta phát triển được các doanh nghiệp dân tộc thực sự lớn, chúng ta sẽ giải quyết được rất nhiều bài toán của đất nước… Chúng ta không thể làm thuê trên chính sân nhà của mình”. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh
Từ yêu cầu nội lực cho doanh nghiệp Việt, luật sư Trần Hữu Huỳnh cho rằng, cần tạo thêm “lực đẩy” thông qua chính sách hỗ trợ của Nhà nước về tài chính, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng hệ sinh thái nội địa mạnh và khuyến khích người tiêu dùng trong nước.
Cùng với đó, thúc đẩy công nghiệp hóa gắn với gia tăng giá trị nội địa, đổi mới công nghệ và tự động hóa; đa dạng hóa hàng hóa xuất khẩu, phát triển thương mại quốc tế, giảm phụ thuộc vào một số thị trường chính; cải thiện môi trường đầu tư, thu hút FDI và bảo đảm phát triển bền vững.
Trong các FTA, theo ông Huỳnh cần khai thác tối đa những cam kết và dư địa chính sách về trợ cấp “vàng”, “xanh” để dành nguồn lực phù hợp cho doanh nghiệp dân tộc.
“Sức mạnh của doanh nghiệp dân tộc không chỉ nằm ở quy mô hay số vốn, mà còn ở mức độ doanh nghiệp tạo ra giá trị trong nước và gắn kết với nền kinh tế…”. Luật sư Trần Hữu Huỳnh
Chắp cánh cho khối doanh nghiệp dân tộc vươn tầm, theo ông Thịnh, Nhà nước cần đảm bảo tính cạnh tranh công bằng, bình đẳng, đồng thời xây dựng các cơ chế ưu tiên rõ ràng cho doanh nghiệp trong nước khi sử dụng nguồn lực, nguyên vật liệu nội địa. Bên cạnh đó, bản thân các doanh nghiệp cũng phải thay đổi cách thức hợp tác.
Ông Thịnh dẫn kinh nghiệm ở một số nước, nơi các doanh nghiệp của họ gắn kết rất chặt chẽ với nhau tạo thành chuỗi giá trị, chia sẻ lợi ích dựa trên chữ tín trong kinh doanh. Trong khi đó, nhìn chung, các doanh nghiệp trong nước vẫn chưa chú trọng kết nối, chia sẻ lợi ích để cùng lớn lên.
Để khắc phục tình trạng manh mún này, theo ông, các doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng sự tin tưởng lẫn nhau, tính minh bạch, thậm chí chấp nhận chia sẻ lợi ích ngắn hạn vì mục tiêu dài hạn. “Đây là con đường bắt buộc để tạo nên một hệ sinh thái sản xuất nội địa vững chắc”, ông Thịnh nói.
Từ thể chế, chính sách đến sự liên kết của doanh nghiệp, theo Luật sư Trần Hữu Huỳnh, trọng tâm lúc này là triển khai quyết liệt các nghị quyết chiến lược đã có.
“Khi chính sách về doanh nghiệp dân tộc đã ngày càng rõ hơn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện chính sách, mà quan trọng hơn là đưa chính sách vào thực tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tích lũy nguồn lực, nâng cao năng lực và giảm dần sự phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài”, ông Huỳnh nói.
