Hơn 68% hộ lo gặp rủi ro bị xử phạt
Tại báo cáo kinh tế tư nhân Việt Nam công bố mới đây, VCCI dành dung lượng tương đối cho khu vực hộ kinh doanh. Theo VCCI, hộ kinh doanh không phải là khu vực bên lề, mà là một cấu phần quan trọng của kinh tế tư nhân và của nền kinh tế nói chung.
Ước tính sơ bộ, đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động. Số thu từ hộ kinh doanh năm 2025 đạt 32,8 nghìn tỷ đồng, trong tổng số 484,7 nghìn tỷ đồng thu ngân sách từ khu vực ngoài quốc doanh.
Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI - cho biết, đây là lần đầu tiên VCCI thực hiện khảo sát riêng đối với khu vực hộ kinh doanh. Kết quả khảo sát cho thấy bức tranh còn nhiều khó khăn, khi có tới 81,5% hộ cho biết doanh thu giảm. Trong khi đó, 73,7% hộ cho biết chỉ lãi ít; 12,9% hộ hòa vốn; 9,3% lỗ ít và 2,2% lỗ lớn.
Đáng chú ý, chỉ 1,9% hộ kinh doanh cho biết đạt mức “lãi như kỳ vọng” trong năm 2025. Có 60,8% hộ dự kiến duy trì quy mô hiện tại trong 2 năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp, 4,4% tính tới giải thể và chỉ 1,8% muốn mở rộng
Theo VCCI, cơ cấu này cho thấy phần lớn hộ kinh doanh vẫn duy trì được hoạt động, song biên lợi nhuận rất mỏng, dư địa tích lũy để tái đầu tư hoặc chống chịu các cú sốc mới còn hạn chế.
“Đây không chỉ là vấn đề sinh kế của hộ kinh doanh mà còn ảnh hưởng tới bán lẻ, tiêu dùng và cả chuỗi cung ứng của doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.
Khảo sát của VCCI ghi nhận nhiều lo ngại trong quá trình tuân thủ chính sách thuế. Cụ thể, tỷ lệ lo ngại tương đối cao đối với thủ tục phức tạp (71,2%); rủi ro bị xử phạt (68,3%); không cập nhật kịp thời (63,5%); chi phí tuân thủ cao (63,5%); thiếu kỹ năng công nghệ (59,4%); thiếu hướng dẫn cụ thể (54,9%)...
Khi được hỏi về mức đóng thuế hiện nay so với khả năng kinh doanh, 49,1% hộ cho rằng ở mức “tương đối cao”, 22% đánh giá “quá cao”, trong khi chỉ 10,8% cho là phù hợp.
Theo VCCI, tâm lý thận trọng đang khiến nhiều hộ ưu tiên duy trì hoạt động ổn định thay vì mở rộng kinh doanh. Khi việc mở rộng quy mô đi kèm thêm áp lực về kế toán, thuế và quản trị, động lực đầu tư cũng chậm lại.
Hóa đơn điện tử là một trong những khâu khiến nhiều hộ gặp khó khăn nhất. Có tới 54,8% hộ cho biết, không biết cách sửa hóa đơn khi sai sót; 35,3% gặp khó khi xử lý lỗi kỹ thuật và 31,1% thiếu thiết bị hoặc internet để thực hiện.
Đáng chú ý, gánh nặng tuân thủ không giảm khi hộ kinh doanh lớn lên mà có xu hướng tăng theo quy mô doanh thu. Theo VCCI, điều này cho thấy cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để hộ kinh doanh có thể chuyển đổi thuận lợi, thay vì cảm thấy chi phí tăng nhanh hơn khả năng thích ứng.
Cần chính sách đơn giản
Khảo sát của VCCI cũng cho thấy, khoảng 68% hộ kinh doanh cho biết, sẽ giữ nguyên quy mô hiện tại thay vì mở rộng. Tỷ lệ hộ có kế hoạch phát triển lớn hơn còn khá thấp. Theo ông Đậu Anh Tuấn, điều này cho thấy chính quyền địa phương cần quan tâm nhiều hơn tới khu vực hộ kinh doanh, không chỉ tập trung vào doanh nghiệp lớn hay khu vực FDI.
“Một môi trường kinh doanh tốt không chỉ có các tập đoàn lớn hay doanh nghiệp FDI hiện đại, mà còn cần khu vực doanh nghiệp nhỏ và đặc biệt là hộ kinh doanh phát triển thuận lợi để tạo hệ sinh thái hỗ trợ lẫn nhau”, ông nhấn mạnh.
Với mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp, đại diện VCCI cho rằng, điều này đồng nghĩa với việc phải có thêm hàng triệu hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Tuấn, nhiều hộ hiện chưa muốn chuyển đổi không phải vì thiếu động lực kinh doanh mà chủ yếu do e ngại thủ tục hành chính, quy định pháp lý và gánh nặng tuân thủ.
Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam - cho rằng, điều quan trọng với khu vực hộ kinh doanh không phải là miễn nghĩa vụ thuế, mà là phải tìm ra cách để họ thực hiện nghĩa vụ đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với khả năng thực tế.
Khi xây dựng chính sách cho hộ kinh doanh, cần xuất phát từ thực tế đời sống và đặc điểm rất khác biệt của nhóm này, thay vì áp dụng tư duy quản lý giống doanh nghiệp một cách máy móc.
Theo ông Nam, cơ quan quản lý cũng đã nhìn ra những bất cập trong quá trình triển khai chính sách với hộ kinh doanh và thời gian qua cũng có những điều chỉnh nhất định. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải thiết kế được một hình thức quản lý và thu thuế phù hợp, đơn giản, dễ thực hiện với nhóm đối tượng này.
“Có những người học hành rất đơn giản, cả đời chỉ làm một nghề. Nếu bây giờ bảo không làm được sổ sách thì không được bán nữa, khác gì chặn kế sinh nhai của họ”, ông Nam nói.
