Không thể giảm lãi suất bằng mọi giá
Sau chỉ đạo của Thủ tướng tại cuộc làm việc với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng ngày 13/8, câu chuyện giảm lãi suất cho vay tiếp tục được đặt ở vị trí trọng tâm. Trong đó, yêu cầu ngân hàng chia sẻ với người dân, doanh nghiệp thông qua giảm chi phí vốn được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
Trao đổi với PV Tiền Phong, TS. Nguyễn Văn Lộc - Giám đốc chương trình đào tạo Kinh doanh thương mại, Đại học Phenikaa - cho rằng, yêu cầu ngân hàng giảm lãi vay là chính đáng nhưng cần nhìn vào cấu trúc chi phí vốn.
“Ngân hàng không thể cho vay rẻ một cách bền vững nếu lãi suất huy động tăng cao, thanh khoản bị căng hoặc rủi ro nợ xấu gia tăng”, ông Lộc nói.
Thực tế hoạt động của các ngân hàng cũng cho thấy bài toán này không đơn giản. Tại Hội nghị trực tuyến cập nhật kết quả kinh doanh quý II mới đây, lãnh đạo VietinBank cho biết biên đang tập trung quản trị chi phí vốn thay vì chạy đua lãi suất huy động, thông qua tăng tỷ trọng tiền gửi thanh toán, kỳ hạn ngắn và ngoại tệ, đồng thời ưu tiên vốn cho nhóm khách hàng nhỏ và vừa và bán lẻ có hiệu quả sinh lời cao.
HDBank cũng nhìn nhận áp lực chi phí vốn trong nửa đầu năm là có thật, song cho rằng chưa cần quá lo ngại khi lãi suất liên ngân hàng đang ở mức thấp và một số ngân hàng đã bắt đầu điều chỉnh lãi suất huy động. Ngân hàng dự báo lãi suất cho vay có thể đi ngang và có khả năng giảm từ nay đến cuối năm.
Theo TS. Nguyễn Văn Lộc, dư địa giảm lãi suất bền vững phải đến từ tái cấu trúc vận hành. Ngân hàng cần số hóa quy trình tín dụng, giảm chi phí giấy tờ và thời gian thẩm định, phát triển chấm điểm tín dụng dựa trên dòng tiền, giảm chi phí quản trị và xử lý nợ xấu hiệu quả. Cùng với đó là hạn chế cạnh tranh huy động bằng lãi suất cao.
Đặc biệt, cách đánh giá doanh nghiệp nhỏ cũng cần thay đổi. Nếu ngân hàng chỉ dựa nhiều vào tài sản thế chấp, không ít doanh nghiệp có đơn hàng, dòng tiền và mô hình kinh doanh tốt vẫn khó tiếp cận vốn với chi phí hợp lý.
“Cần tăng tỷ trọng chấm điểm dựa trên dòng tiền thực, hóa đơn điện tử, lịch sử thuế, hợp đồng đầu ra và năng lực quản trị. Khi định giá rủi ro chính xác hơn, ngân hàng có thể hạ lãi suất cho khách hàng tốt mà không buông lỏng chuẩn an toàn”, ông Lộc phân tích.
Giảm lãi suất phải đến được người vay cuối cùng
Trao đổi với PV Tiền Phong, PGS, TS. Nguyễn Văn Phương - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng điều quan trọng sau chỉ đạo ngày 13/8 là phải thiết lập cơ chế kiểm chứng kết quả.
Theo đó, cơ quan quản lý nên công bố định kỳ lãi suất cho vay bình quân theo từng nhóm khách hàng, kỳ hạn và lĩnh vực ưu tiên; theo dõi tỷ lệ giải ngân thực tế của các gói tín dụng ưu đãi; đồng thời tiếp nhận phản ánh về các khoản phí hoặc điều kiện làm tăng chi phí vốn ngoài lãi suất. “Chính sách cần hướng về người vay cuối cùng”, ông Phương nhấn mạnh.
Theo ông Phương, một chương trình tín dụng có lãi suất thấp nhưng hạn mức nhỏ, thủ tục quá chặt hoặc chủ yếu giải ngân cho những khách hàng vốn đã có chất lượng tín dụng tốt thì tác động lan tỏa sẽ hạn chế.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng không thể chỉ chờ ngân hàng giảm lãi suất. Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc minh bạch hóa báo cáo tài chính, tách bạch tiền cá nhân và tiền doanh nghiệp, chuẩn hóa hóa đơn, chứng từ, xây dựng kế hoạch dòng tiền và chủ động thương lượng cấu trúc khoản vay sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp cận vốn.
Một doanh nghiệp minh bạch, có dòng tiền có thể dự báo và phương án kinh doanh rõ ràng sẽ có vị thế tốt hơn trong đàm phán lãi suất, đồng thời giúp ngân hàng định giá rủi ro chính xác hơn.
"Giảm lãi suất thực chất không đơn thuần là yêu cầu ngân hàng hy sinh một phần lợi nhuận. Đây là bài toán tổng thể về chi phí vốn, thanh khoản, chất lượng tín dụng, hiệu quả vận hành và mức độ minh bạch của thị trường", ông Phương nói.
