Món ăn bình dân thành “hàng hiếm”
Trưa 3/11, dạo qua nhiều hàng quán ở TPHCM, PV Tiền Phong ghi nhận giá bán gần như không thay đổi so với tháng 3, tháng 4 khi giá xăng từng vượt mốc 30.000 đồng/lít. Thời điểm ấy, xăng vừa tăng giá hôm trước, hôm sau nhiều hàng ăn đã thông báo tăng thêm 5.000-10.000 đồng/phần. Nhưng đến nay, khi giá nhiên liệu giảm sâu, giá bán của hầu hết hàng ăn vẫn “án binh bất động”.
Trên đường An Dương Vương (phường An Lạc) bảng thông báo tăng giá tại một số quán cơm vẫn còn. Những lời giải thích về chi phí nhiên liệu từng được đưa ra để lý giải việc tăng giá, nhưng khi giá xăng, điện đã giảm, người ăn vẫn chưa thấy một sự điều chỉnh tương ứng.
Trong con hẻm nhỏ trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (phường Xuân Hòa), tô bún bò từ mức 35.000 đồng đã tăng qua hai lần điều chỉnh lên 50.000 đồng. Mức giá ấy vẫn đứng yên đến hiện tại.
“Trước đây chủ quán nói rằng do nấu ăn bằng điện, điện tăng giá nên món ăn theo. Lần tăng sau thì đổ cho xăng, gas nhưng thực chất quán chỉ dùng điện. Hiện nay, các nhiên liệu trên đã giảm giá sâu nhưng quán ăn vẫn không giảm dù chỉ 1.000 đồng”, một khách hàng bày tỏ.
Vừa mua ổ bánh mì ăn sáng, ông Kiệt (ngụ phường An Nhơn Hội) cho biết, trước đây ông chỉ phải trả 15.000 đồng/ổ, nay giá đã lên 25.000 đồng.
“Giờ không còn món gì là bình dân nữa, gói xôi, ổ bánh mì rẻ nhất cũng đã 25.000-30.000 đồng hết rồi. Tôi hy vọng khi xăng, điện giảm giá thì các mặt hàng khác cũng phải giảm theo trong thời gian tới”, ông Kiệt nói.
Với ông Tuấn (57 tuổi, một nhân viên bảo vệ ở TPHCM), việc ăn ngoài đã trở thành khoản chi phải cân nhắc từng ngày. Làm bảo vệ với mức lương chỉ hơn 6 triệu đồng/tháng, ông Tuấn chọn cách nấu cơm ở nhà rồi mang theo để tiết kiệm.
“Tôi làm bảo vệ, lương chỉ hơn 6 triệu đồng, trong khi hộp cơm hàng rong cũng đã 30.000-40.000 đồng rồi. Món nào cũng tăng giá. Nếu mình ăn ngoài suốt thì không còn tiền mang về nhà nữa”, ông Tuấn chia sẻ.
Ở chiều ngược lại, các chủ hàng ăn cũng có những nỗi lo riêng. Bà Nguyễn Thị Dậu - chủ quán cơm gà trên đường Điện Biên Phủ, phường Thạnh Mỹ Tây - cho biết, dù rất muốn giảm giá cho khách nhưng chi phí đầu vào vẫn còn cao.
“Giá các loại bao bì tăng hơn 40% từ hai tháng trước đến giờ vẫn không giảm. Đây lại là thời điểm cận Tết, các loại dầu ăn, trứng gà, đường, nước mắm… cũng vừa tăng giá nên dù rất muốn giảm giá, chúng tôi vẫn chưa thể làm ngay được”, bà Dậu bộc bạch.
Tăng nhanh, giảm chậm
Các doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống (F&B) cho rằng, việc giá xăng giảm không đồng nghĩa giá hàng quán sẽ lập tức giảm theo. Khi nhiên liệu tăng mạnh, chi phí logistics bị tác động, kéo theo giá nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là hàng nhập khẩu. Nhiều nhà cung cấp đã nhập lượng lớn hàng hóa ở mức giá cao để dự trữ và hiện vẫn phải xử lý lượng hàng tồn kho này.
Trong ngành F&B, việc tăng giá thường dễ hơn giảm giá. Nếu hôm nay giảm giá, vài tuần sau giá nhiên liệu tăng trở lại, doanh nghiệp lại phải tăng giá, trải nghiệm của khách hàng sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, nhiều cơ sở kinh doanh chờ mặt bằng giá ổn định hơn mới tính đến việc điều chỉnh.
Thực tế, chi phí nguyên liệu hiện chiếm khoảng 35-42% giá bán tại các doanh nghiệp F&B. Chi phí nhân sự dao động 15-25%, tiền thuê mặt bằng chiếm khoảng 10-18% doanh thu, thậm chí cao hơn ở những vị trí kinh doanh thuận lợi. Ngoài ra còn có tiền điện, nước, gas, thuế, phí, bao bì, hao hụt trong chế biến và chiết khấu cho các nền tảng giao đồ ăn. Những khoản chi này cộng lại tạo áp lực lớn, khiến nhiều hàng quán chưa thể giảm giá bán theo đà giảm của xăng dầu.
Theo ông Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, việc giá xăng dầu liên tục giảm nhưng giá bán tại nhiều quán ăn, cửa hàng thực phẩm và dịch vụ vẫn gần như “đứng yên” là hiện tượng khá phổ biến.
Ông Thuận cho rằng, bên cạnh tâm lý “neo giá” của một số cơ sở kinh doanh, Việt Nam hiện vẫn chưa có cơ chế quản lý giá dựa trên chi phí thực tế. Vì vậy, khi giá xăng dầu tăng, nhiều mặt hàng lập tức điều chỉnh với lý do chi phí đầu vào tăng. Ngược lại, khi giá xăng dầu giảm, không ít cơ sở kinh doanh vẫn giữ nguyên giá bán.
Theo nhiều chuyên gia kinh tế, thực phẩm và hàng ăn tại Việt Nam phần lớn được cung cấp qua chợ truyền thống và các hộ kinh doanh cá thể, khu vực rất khó kiểm soát giá.
Các tiểu thương tại chợ điều chỉnh giá dựa trên tâm lý thị trường và sự thỏa thuận ngầm. Khi một quầy hàng không giảm, các quầy hàng khác cũng giữ nguyên để tối đa hóa lợi nhuận. Bên cạnh đó, việc xử phạt hành vi "không giảm giá ăn uống theo giá xăng" là rất khó về mặt pháp lý vì các hộ kinh doanh có quyền tự quyết định giá bán hàng hóa.
Từ ngày 1/11, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh giảm 2%, xuống còn hơn 2.159 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Cùng thời điểm, Chính phủ quyết định đưa thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, áp dụng đến hết ngày 31/3/2027.
