Đề xuất thí điểm trước khi áp dụng rộng
Bộ Tài chính đề xuất áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng. Mức thuế này cao gần 7 lần so với mức thuế suất 0,03% đang áp dụng đối với đất ở trong hạn mức.
Đề xuất này được kỳ vọng tạo thêm động lực để người sử dụng đưa đất vào khai thác, hạn chế tình trạng găm giữ, bỏ hoang đất đai.
Trao đổi với Phóng viên Tiền Phong, kinh tế Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, mức thuế 0,2% cao hơn đáng kể so với mức 0,03% đối với đất ở trong hạn mức, qua đó tạo ra sự phân biệt cần thiết giữa đất được sử dụng bình thường và đất bị bỏ hoang hoặc chậm đưa vào sử dụng.
Theo ông Huy, 0,2% có thể là mức khởi đầu tương đối hợp lý, nhưng không nên coi đây là “đích đến”. Hiệu quả của chính sách phụ thuộc nhiều hơn vào cách thiết kế lộ trình.
"Có thể áp dụng mức ban đầu đủ để tạo nhận thức và động lực thay đổi. Sau một khoảng thời gian đánh giá, trường hợp tiếp tục cố tình để đất không được sử dụng có thể chịu mức nghĩa vụ cao hơn theo từng giai đoạn. Ngược lại, những trường hợp chậm triển khai do nguyên nhân khách quan cần được xem xét phù hợp. Chính sách càng phân định rõ trách nhiệm, càng tạo được sự đồng thuận", ông Huy nói.
Vị chuyên gia cho rằng, với một chính sách có tác động rộng tới người dân, doanh nghiệp và thị trường bất động sản, việc thí điểm trước khi áp dụng trên diện rộng là cách tiếp cận đáng cân nhắc.
Theo đó, có thể lựa chọn một số địa phương, khu vực có dữ liệu đất đai tương đối đầy đủ và tình trạng đất chậm đưa vào sử dụng đã rõ, để triển khai trong giai đoạn đầu.
"Trong quá trình đó, cần theo dõi không chỉ số thu ngân sách, mà quan trọng hơn là phải nắm được bao nhiêu diện tích đất được đưa vào sử dụng; bao nhiêu dự án được đẩy nhanh tiến độ; người dân và doanh nghiệp thay đổi hành vi ra sao; thị trường có phát sinh những tác động ngoài dự kiến?", ông Huy phân tích.
Theo ông Huy, thí điểm không phải là trì hoãn cải cách, mà là cách cải cách có trách nhiệm, giúp chính sách được kiểm chứng bằng thực tiễn trước khi nhân rộng.
Không chỉ để “phạt”, mà phải tạo động lực sử dụng đất
Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, một chính sách tốt không chỉ khiến người dân “sợ phải nộp thuế”, mà quan trọng hơn là giúp thị trường hiểu vì sao cần sử dụng đất hiệu quả.
Do đó, ngay từ giai đoạn đầu cần đặc biệt coi trọng công tác truyền thông và hướng dẫn. Người dân, doanh nghiệp cần được biết rõ tiêu chí thế nào là đất bỏ hoang, trường hợp nào được xem xét do nguyên nhân khách quan, thời gian chuyển tiếp ra sao và nghĩa vụ tài chính được xác định như thế nào.
Khi thông tin minh bạch, thị trường sẽ có thời gian chủ động điều chỉnh kế hoạch đầu tư và sử dụng đất. Chính sách vì thế sẽ chuyển từ “biện pháp xử lý” thành cơ chế khuyến khích sử dụng nguồn lực hiệu quả.
Nếu thực hiện hợp lý, thuế đối với đất bỏ hoang có thể tạo ra quá trình tái phân bổ nguồn lực tự nhiên. Chủ đất có thể lựa chọn đưa đất vào khai thác, hợp tác đầu tư hoặc chuyển nhượng cho chủ thể có năng lực sử dụng hiệu quả hơn.
Về dài hạn, nguồn cung thực có thể được cải thiện, trong khi động lực đầu cơ dựa đơn thuần vào việc nắm giữ đất chờ tăng giá có thể giảm.
"Chính sách cũng cần tránh tạo ra áp lực quá lớn trong thời gian ngắn, bởi thị trường bất động sản có độ trễ cao và chịu tác động đồng thời của tín dụng, lãi suất, quy hoạch, pháp lý và sức mua", chuyên gia Nguyễn Quang Huy lưu ý.
Thuế 0,2% vì thế nên được đặt trong một tổng thể chính sách rộng hơn, bao gồm cơ sở dữ liệu đất đai minh bạch, quy hoạch ổn định, thủ tục đầu tư thuận lợi và cơ chế xử lý rõ ràng đối với các dự án chậm triển khai.
Cũng theo ông Huy, điều đáng quan tâm nhất không phải Nhà nước thu được bao nhiêu từ khoản thuế này, mà là bao nhiêu diện tích đất được đánh thức, bao nhiêu dự án được triển khai, bao nhiêu giá trị kinh tế mới được tạo ra.
Nếu đi theo lộ trình thí điểm - đánh giá - rút kinh nghiệm - hoàn thiện - nhân rộng, chính sách có thể tạo được sự cân bằng cần thiết: Nhà nước nâng cao hiệu quả quản lý, người dân có thời gian thích ứng, doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm sử dụng vốn và thị trường vận hành theo hướng minh bạch, hiệu quả hơn.
“Mục tiêu của chính sách thuế đất không phải làm cho việc sở hữu đất trở nên khó khăn hơn, mà là tạo động lực để mỗi nguồn lực đất đai được sử dụng đúng mục đích, tạo ra giá trị cao hơn cho nền kinh tế và xã hội”, ông Huy nói.
Người dân lo bị áp thuế "nhầm"
Không ít người dân, doanh nghiệp tỏ ra lo lắng trong trường hợp đất chưa được đưa vào sử dụng vì nguyên nhân khách quan, đặc biệt là đất nằm trong các khu vực quy hoạch kéo dài, dự án vướng mắc thủ tục thì có bị áp thuế hay không
Anh Phạm Thanh - ở xã Yên Xuân (Hà Nội) cho biết, gia đình có một mảnh đất nằm trong khu vực đã được đưa vào quy hoạch nhiều năm nhưng quy hoạch chưa được triển khai. Do vướng quy hoạch, gia đình gần như không thể chủ động xây dựng, chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc triển khai các phương án khai thác đất như mong muốn nên bỏ không nhiều năm nay.
Theo anh Thanh, nếu chính sách thuế mới được áp dụng nhưng không phân biệt rõ giữa trường hợp cố tình bỏ hoang với trường hợp không thể sử dụng đất thì dân có thể sẽ bị áp thuế "nhầm".
