Nguồn mới chậm, phụ tải tiếp tục tăng
Theo Bộ Công Thương, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đạt khoảng 560,4-624,6 tỷ kWh; công suất cực đại toàn hệ thống khoảng 89.655-99.934 MW.
Tuy nhiên, các nguồn điện quy mô lớn giai đoạn 2026-2030 với tổng công suất khoảng 44.900 MW đang có nguy cơ chậm tiến độ so với quy hoạch. Trong đó, chủ yếu là điện khí, thủy điện lớn, thủy điện tích năng và nhập khẩu điện. Riêng tại miền Bắc, khoảng 6.600 MW nguồn điện được xác định có nguy cơ không đáp ứng tiến độ dự kiến.
Trong các nhóm nguồn trên, điện khí đang là một trong những nút thắt lớn nhất. Điển hình, một số dự án được xác định có nguy cơ không đáp ứng tiến độ như LNG Thái Bình công suất 1.500 MW, LNG Quảng Ninh 1.500 MW, LNG Hải Lăng giai đoạn 1 khoảng 1.500 MW, LNG Bạc Liêu 3.200 MW; hai dự án Sơn Mỹ I và Sơn Mỹ II có tổng công suất khoảng 4.500 MW.
Không chỉ LNG nhập khẩu, nguồn điện khí trong nước cũng phụ thuộc rất lớn vào tiến độ đồng bộ của toàn bộ chuỗi dự án.
Chuỗi khí - điện Lô B - Ô Môn gồm phát triển mỏ khí, hệ thống đường ống và bốn nhà máy điện với tổng công suất khoảng 3.810 MW. Trong đó, Nhà máy Ô Môn II công suất khoảng 1.050 MW do liên danh Marubeni - Vietrancimex đầu tư. Bộ Công Thương cho biết dự án khí Lô B hiện được dự kiến có dòng khí đầu tiên vào quý III/2027.
Tương tự, chuỗi khí - điện Cá Voi Xanh có tổng công suất các nhà máy khoảng 3.750 MW. Theo điều chỉnh quy hoạch năng lượng quốc gia, dự án khí Cá Voi Xanh hiện được tính toán bắt đầu vận hành khoảng năm 2030-2031.
Với nguồn nhập khẩu, phương án cân đối cho miền Bắc đã tính đến khoảng 3.000 MW từ Trung Quốc và 600 MW từ Lào có nguy cơ không đáp ứng đúng tiến độ kỳ vọng.
Trong khi nguồn mới vẫn phải chạy đua với thời gian, phụ tải lại liên tục tăng cao hơn dự báo. Theo Bộ Công Thương, điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước, cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại của hệ thống đạt 57.537 MW.
Riêng miền Bắc, sản lượng điện ước đạt 170,8 tỷ kWh, tăng 11,9%. Trong quý IV năm nay, phụ tải miền Bắc dự kiến tăng khoảng 14%, nhiều tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ tăng xấp xỉ 20%.
Bộ Công Thương nhận định năm 2027 sẽ đối mặt nhiều thách thức đan xen, năm 2028 thậm chí có thể còn khó khăn hơn. Nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi “các nguồn điện nền chưa kịp vào vận hành do cần thời gian đầu tư”.
Siết tiến độ, bảo đảm nhiên liệu mùa khô
Trước nhu cầu cấp bách về nguồn điện, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng vừa yêu cầu những công trình nguồn, lưới đã xác định bắt buộc phải vào vận hành trong năm 2027 thì “phải thực hiện bằng được”, đồng thời phải có mốc quyết định, mốc tiến độ cụ thể.
Đáng chú ý, Bộ trưởng yêu cầu “ma trận công việc phải đi liền với ma trận trách nhiệm và ma trận rủi ro”, không xây dựng giải pháp theo hướng chuẩn bị phương án lùi tiến độ.
Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) được giao tính toán lại toàn bộ các dự án nguồn với tầm nhìn dài hạn, xây dựng cả kịch bản cơ sở, kịch bản điều hành và kịch bản kiểm tra cho cao điểm mùa khô. Việc tính toán phải xét tới khả dụng thực tế của từng nguồn, kể cả trường hợp xảy ra đồng thời nhiều sự cố hoặc “sự cố kép”.
Áp lực nguồn điện còn đến từ thời tiết. El Nino tác động từ nửa cuối tháng 10 khiến lượng nước về các hồ thủy điện chỉ bằng khoảng 80% trung bình nhiều năm; sản lượng thủy điện năm 2026 dự kiến thấp hơn năm trước khoảng 18,5 tỷ kWh.
Lần đầu tiên Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất cho các hồ thủy điện tiếp tục tích, giữ nước không chỉ đến hết ngày 31/12 mà kéo dài tới 31/3/2027, nhằm dự phòng nguồn nước cho phát điện trong mùa khô.
Các nhà máy nhiệt điện cũng được yêu cầu bố trí lại lịch sửa chữa. Bộ Công Thương yêu cầu ưu tiên sửa chữa trong giai đoạn tháng 1-4, hạn chế dừng tổ máy vào cao điểm mùa khô và cuối năm, đồng thời siết chặt kỷ luật vận hành, không để xảy ra sự cố do nguyên nhân chủ quan.
Bộ Công Thương cũng yêu cầu tính đến các giải pháp “phủ đỉnh”, gồm hệ thống pin lưu trữ BESS, điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, khách hàng lớn, công sở và tăng nhập khẩu điện. Ngành điện đặt mục tiêu điều chỉnh phụ tải, giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc năm 2027.
