Vài phút câu view, nhiều năm trả giá

Sự lệch lạc trong nhận thức

Những ngày qua, đoạn livestream ghi lại cảnh Nguyễn Văn Hợi (Khánh Sky) cùng Hồ Văn Khoa tìm đến xưởng của TikToker Trần Đình Tiệp (Vua Quạt) để chửi bới, đe dọa và thách thức đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Tuy nhiên, từ những tranh cãi xoay quanh hoạt động từ thiện trên mạng xã hội, vụ việc nhanh chóng vượt khỏi phạm vi cuộc đối chất trên mạng.

Chỉ sau ít ngày, Khánh Sky bị bắt trong trường hợp khẩn cấp để điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng, còn Hồ Văn Khoa bị cơ quan công an truy tìm phục vụ điều tra.

Diễn biến vụ việc tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về xu hướng một bộ phận giang hồ mạng và người trẻ xem việc phát trực tiếp, đối đầu, gây hấn để thu hút sự chú ý, bất chấp ranh giới pháp luật, đồng thời bộc lộ sự lệch lạc trong nhận thức về hậu quả pháp lý khi coi việc "cùng lắm là đi tù" như một lời thách thức để câu kéo tương tác.

Luật sư Hoàng Hà - Đoàn Luật sư TPHCM cho rằng, việc không sử dụng vũ lực có thể loại trừ hoặc làm giảm khả năng xử lý về những tội xâm phạm sức khỏe, nhưng không đương nhiên loại trừ hành vi gây rối trật tự công cộng, làm nhục, vu khống, đe dọa hoặc xâm phạm chỗ ở.

"Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét nội dung lời nói, thái độ, số người tham gia, địa điểm, việc tự ý đi vào khu vực của người khác, thời gian gây náo động, mức độ cản trở hoạt động bình thường, phạm vi lan truyền của livestream và hậu quả thực tế. Lời trình bày đến nói chuyện phải được đối chiếu với hình ảnh, âm thanh, tin nhắn chuẩn bị, cách thức rủ người đi cùng và diễn biến tại hiện trường", luật sư Hoàng Hà nêu.

Theo đó, tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt hành chính nếu gây mất trật tự hoặc đăng tải nội dung xúc phạm, sai sự thật trên mạng xã hội.

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành, họ còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về nhiều tội danh như gây rối trật tự công cộng, làm nhục người khác, vu khống, đe dọa giết người, xâm phạm chỗ ở của người khác hoặc các tội danh khác nếu có hành vi hành hung, hủy hoại tài sản.

Đáng chú ý, trong video livestream, Khánh Sky còn thản nhiên phát ngôn: “Nếu không ra xin lỗi thì sớm muộn gì cũng đi ra đường là hỏng”, đồng thời thách thức: “Cùng lắm đi tù, sao phải sợ”.

Chia sẻ về phát ngôn này, luật sư Hoàng Hà cho rằng đây là biểu hiện của nhận thức sai lệch về pháp luật.

Trên thực tế, hình phạt chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất. Quá trình điều tra, tạm giữ, xét xử và chấp hành án có thể khiến người vi phạm mất việc làm, gián đoạn học tập, ảnh hưởng đến thu nhập, các mối quan hệ và phát sinh nghĩa vụ bồi thường, khắc phục hậu quả.

Sau khi chấp hành xong hình phạt, người bị kết án còn phải mang án tích trong thời gian luật định trước khi được xóa án tích.

"Án tích có thể trở thành trở ngại đối với những nghề nghiệp, chức vụ hoặc lĩnh vực yêu cầu tiêu chuẩn nhân thân và lý lịch tư pháp. Ngay cả khi đã được xóa án tích và về pháp lý được coi như chưa bị kết án, các video, bài báo và dấu vết trên mạng không tự động biến mất. Vì vậy, vài phút thể hiện để tìm kiếm lượt xem có thể tạo ra hậu quả kéo dài nhiều năm đối với nghề nghiệp, uy tín và cơ hội làm lại cuộc đời", luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

Thuật toán có đang khiến đám đông "ảo tưởng sức mạnh"?

Dưới góc độ tâm lý, Ths. Vũ Thu Hà - Viện Nghiên cứu, Đào tạo và Can thiệp Tâm lý Việt Nam cũng cảnh báo nguy cơ tiềm ẩn từ hành động của Khánh Sky và Hồ Văn Khoa tới giới trẻ.

"Nếu những hành vi này liên tục được cổ xúy, chúng có thể làm bình thường hóa bạo lực, khiến một bộ phận người trẻ xem việc xúc phạm, đe dọa hay vi phạm pháp luật là điều có thể chấp nhận được", ThS. Vũ Thu Hà nêu.

Nhu cầu được chú ý, được công nhận là điều bình thường ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Tuy nhiên, khi giá trị bản thân được xây dựng trên những màn chửi bới, xung đột hay scandal để thu hút lượt xem và tương tác, đó lại là biểu hiện của lệch chuẩn.

"Giá trị bản thân không thể được xây dựng bằng scandal, xung đột hay những màn gây hấn trên mạng xã hội chỉ để thu hút sự chú ý. Đó là cách khẳng định bản thân sai lệch, đi ngược các giá trị về sự tự chủ, tôn trọng người khác và chuẩn mực xã hội", chuyên gia tâm lý Vũ Thu Hà nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng đang góp phần khuếch đại xu hướng này khi các nền tảng thường ưu tiên những nội dung giật gân, bạo lực, tranh cãi để thu hút tương tác.

"Càng nhiều người xem, bình luận và chia sẻ thì những nội dung đó càng được thuật toán lan truyền mạnh hơn. Điều này khiến nhiều bạn trẻ nghĩ rằng muốn được chú ý thì phải tạo ra những câu chuyện giật gân, tiêu cực hoặc gây sốc", bà nói.

Đáng lo ngại hơn, không ít người xem còn cổ vũ, tung hô hoặc coi những màn đối đầu là "công bằng", "bản lĩnh", vô tình tiếp sức cho hành vi lệch chuẩn và tạo nên ảo tưởng về sức mạnh của đám đông.

Để hạn chế tình trạng này, ThS. Vũ Thu Hà nhấn mạnh chỉ giáo dục từ gia đình và nhà trường là chưa đủ mà cần có các quy định quản lý cụ thể. "Chúng ta đã có Luật An ninh mạng nhưng cần những quy định rõ ràng hơn để bảo vệ trẻ em, chẳng hạn giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi, hạn chế việc tham gia bình luận, cổ xúy hay lan truyền các hành vi bạo lực trên không gian mạng", bà đề xuất.

Vì vậy, cần phải có một bộ quy định thống nhất thay vì chỉ dừng ở khuyến cáo. Bên cạnh đó, ThS. Vũ Thu Hà nhấn mạnh cần tạo thêm nhiều môi trường để người trẻ khẳng định bản thân theo hướng tích cực thay vì chỉ tìm kiếm sự chú ý trên mạng xã hội.

Các chuyên gia cũng đề xuất cần tạo nhiều môi trường tích cực để người trẻ khẳng định bản thân, đồng thời kết hợp giới hạn rõ ràng, sự giám sát của gia đình và các chế tài phù hợp nhằm định hướng hành vi trên không gian mạng.