Theo bác sĩ, TS. Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai: “Thuốc lá không chỉ gây ung thư phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ mà còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và sức khỏe thế hệ tương lai. Theo các nghiên cứu tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá. Đáng lo ngại, ngay cả những người không hút thuốc vẫn có thể trở thành nạn nhân của khói thuốc thụ động”.
Một trong những hậu quả đáng lo ngại nhất là ung thư phổi. Thuốc lá là nguyên nhân chính gây căn bệnh này, với nguy cơ mắc bệnh ở người hút thuốc cao gấp 10-20 lần so với người không hút. Đây là bệnh có tiên lượng xấu, tỷ lệ tử vong cao, trở thành gánh nặng lớn đối với người bệnh, gia đình và hệ thống y tế. Ngoài ra thuốc lá còn làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đáng chú ý, các tổn thương do những bệnh lý này gây ra có thể không hồi phục hoàn toàn, thậm chí tái phát nhiều lần.
Từ những hậu quả nghiêm trọng trên, TS. Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh sự cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ và quyết liệt hơn. Bảo vệ cộng đồng trước khói thuốc không chỉ góp phần giảm nguy cơ bệnh tật, tử vong mà còn giúp hạn chế gánh nặng kinh tế, xã hội do thuốc lá gây ra.
Đề xuất nâng cảnh báo lên ít nhất 85% diện tích bao thuốc lá
Theo quy định hiện hành, cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá. Nội dung cảnh báo được thay đổi định kỳ 2 năm một lần. Từ năm 2013 đến nay, Việt Nam đã sử dụng bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh.
Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy hiệu quả và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu đều giảm rõ rệt so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2013.
Bộ Y tề đề xuất tăng diện tích cảnh báo lên 85%.
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã tăng diện tích cảnh báo trên bao bì. Theo báo cáo, Đông Nam Á là một trong những khu vực đi đầu thế giới về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Có 6 trong số 11 quốc gia ASEAN nằm trong nhóm 25 quốc gia có diện tích cảnh báo lớn nhất toàn cầu.
Đông Timor áp dụng cảnh báo chiếm 85% mặt trước và 100% mặt sau, tương đương mức trung bình 92,5%. Thái Lan áp dụng mức 85% ở cả hai mặt. Singapore, Lào, Myanmar và Brunei đều quy định diện tích cảnh báo ở mức 75% mỗi mặt.
Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì mức 50%, tương đương Philippines và Indonesia, thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực.
Sự chênh lệch này cũng thể hiện qua thứ hạng quốc tế. Năm 2014, Việt Nam đứng thứ 28 thế giới về quy mô cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Đến năm 2025, thứ hạng của Việt Nam giảm xuống khoảng 95 trong số 140 quốc gia, vùng lãnh thổ được thống kê.
Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị trong gói chính sách MPOWER nhằm thực thi Công ước khung về kiểm soát thuốc lá.
Biện pháp này được đánh giá có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao. Điểm đáng chú ý là ngân sách nhà nước không phải trực tiếp chi trả cho việc in cảnh báo theo quy định; các công ty sản xuất thuốc lá có trách nhiệm thực hiện.
Các bằng chứng quốc tế cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ. Hình ảnh và thông điệp rõ ràng giúp tăng mức độ chú ý, khả năng ghi nhớ và niềm tin vào thông tin sức khỏe; đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của bao bì, thúc đẩy ý định bỏ thuốc và góp phần ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc.
Hiệu quả cảnh báo được cải thiện khi hình ảnh được đặt ở vị trí nổi bật trên cả hai mặt chính và chiếm diện tích lớn hơn. Đặc biệt, cảnh báo có hình ảnh lớn, truyền tải rõ tác hại của thuốc lá được WHO đánh giá là một biện pháp quan trọng nhằm ngăn ngừa thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá.
Từ thực trạng trên Bộ Y tế đề xuất tăng diện tích cảnh báo bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá.
Đề xuất này hướng tới việc tăng khả năng nhận diện và ghi nhớ thông điệp về tác hại của thuốc lá, đồng thời thu hẹp không gian dành cho các yếu tố thiết kế có thể làm tăng sức hấp dẫn của sản phẩm.
Đây cũng là bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh các mẫu cảnh báo hiện hành được đánh giá đã giảm hiệu quả sau thời gian dài sử dụng. Cùng với việc tăng diện tích, yêu cầu đổi mới nội dung và hình ảnh cảnh báo có ý nghĩa quan trọng để duy trì sự chú ý của người tiêu dùng.
