UBND tỉnh Tuyên Quang đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của HĐND tỉnh về quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí bảo tồn, phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn.
Theo phương án tỉnh Tuyên Quang đang nghiên cứu, khoản thu áp dụng với khách trong nước và quốc tế đến tham quan, trải nghiệm các giá trị địa chất, văn hóa, cảnh quan và nghỉ tại cơ sở lưu trú trong vùng Công viên địa chất. Khách đi về trong ngày không thuộc nhóm lưu trú chịu khoản phí này. Đây là phí bảo tồn, phát triển Công viên địa chất; không thay thế vé tham quan hoặc giá dịch vụ tại các điểm đang thu phí.
Cơ sở lưu trú có thể trực tiếp thu
Dự thảo giao Trung tâm Dịch vụ công tại các xã thuộc vùng Công viên địa chất tổ chức quản lý thu. Các cơ sở kinh doanh lưu trú có thể được ủy nhiệm lập biên lai và thu tiền khi tiếp nhận khách. Người nộp dự kiến có thể thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản; chứng từ được gửi qua mã QR, email hoặc in từ thiết bị POS.
Tuy nhiên, khảo sát của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho thấy cách giao cơ sở lưu trú tham gia thu chưa nhận được đồng thuận rõ rệt từ chính nhóm này. Trong 109 cơ sở được hỏi, 40% đánh giá phương án phù hợp, còn 42% cho rằng chưa phù hợp. Một số cơ sở đề xuất thu tại các trạm vào khu vực Công viên địa chất để tránh phát sinh thêm việc cho khách sạn, nhà nghỉ và homestay.
Khả năng ứng dụng công nghệ cũng không đồng đều. Có 59% cơ sở cho biết sẵn sàng dùng phần mềm thu phí kết nối với cơ quan quản lý; 22% gặp khó khăn về hạ tầng, thiết bị, còn 19% cho biết chỉ có thể thu thủ công. Gần 80% cơ sở trong khảo sát là homestay, nên quy trình, chứng từ và hỗ trợ kỹ thuật sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai.
Dự thảo cũng tính đến phần kinh phí để đơn vị quản lý thu trang trải công việc. Khảo sát ghi nhận nhiều ý kiến khác nhau về tỷ lệ trích lại cho nhân công, chi phí quản lý và xuất chứng từ: 24,8% cơ sở đề xuất dưới 3%, trong khi 25,7% chọn mức 5-10% và 15,6% đề nghị trên 10%. Tỷ lệ cuối cùng và trách nhiệm của từng bên cần được làm rõ trong cơ chế thu.
60% nộp ngân sách tỉnh, 40% dành cho hoạt động thu và địa phương
Theo phương án dự kiến, 60% số thu được nộp ngân sách cấp tỉnh, phân bổ cho các nhiệm vụ bảo vệ và phát triển bền vững giá trị di sản trên toàn Công viên địa chất. 40% còn lại dành cho đơn vị tổ chức, quản lý thu phí và các hoạt động ở cấp xã; dự kiến chi cho vận hành hệ thống thu, duy trì phần mềm, mua sắm, sửa chữa thiết bị và bổ sung kinh phí phát triển Công viên địa chất tại địa phương.
Kết quả khảo sát 50 doanh nghiệp du lịch cho thấy 65% đánh giá tỷ lệ phân chia 60/40 là hợp lý, song 30% đề nghị tăng phần dành cho bảo tồn và hạ tầng.
Mức thu 30.000 đồng mỗi người mỗi đêm hiện vẫn là đề xuất.
Theo báo cáo khảo sát của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, 85% du khách và 92% doanh nghiệp lữ hành được hỏi đồng tình với chủ trương thu phí. Tuy vậy, trong nhóm cơ sở lưu trú, 44% cho rằng mức này cao, có thể khiến khách phản ứng; gần 29% lo khoản thu mới ảnh hưởng lượng khách và doanh thu, nhất là khi khách đã trả phí tại một số điểm tham quan.
Trong báo cáo khảo sát của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang các chuyên gia cũng lưu ý cần xác định rõ nguồn tiền được dùng vào việc gì, bảo đảm khoản thu bổ sung cho nguồn lực hiện có. Một số ưu tiên được nêu trong khảo sát gồm thu gom, xử lý rác thải, cải thiện vệ sinh môi trường, nâng cấp hạ tầng, nhà vệ sinh và điểm dừng chân.
Ông Guy Martini - chuyên gia cao cấp, Thành viên Ban điều hành Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO - nêu trong báo cáo rằng cần làm rõ mục đích sử dụng, bảo đảm khoản thu bổ sung cho nguồn lực hiện có chứ không thay thế cam kết tài chính của tỉnh.
PGS, TS. Trần Tân Văn - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, thành viên Ban Tư vấn Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO - đề nghị xem xét lại tỷ lệ phân chia, trong đó phần kinh phí dành cho duy tu hạ tầng, vệ sinh môi trường, khắc phục thiên tai và các nhu cầu thiết yếu tại địa phương cần được bảo đảm tương xứng.
Trong khi đó, PGS, TS. Phạm Hồng Long - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Nguyên Trưởng khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - đề nghị phải có lộ trình giảm chi phí tổ chức thu khi hệ thống vận hành ổn định, tăng phần kinh phí thực sự dành cho phát triển công viên địa chất.
Một vấn đề khác được đặt ra là cách sử dụng nguồn thu sao cho người dân và du khách có thể nhìn thấy hiệu quả cụ thể. Khảo sát cho thấy các ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp là thu gom rác thải, vệ sinh môi trường và xử lý chất thải tại các điểm di sản; tiếp đến là đầu tư, nâng cấp hạ tầng. Du khách cũng kỳ vọng môi trường du lịch sạch hơn, giao thông, nhà vệ sinh và các điểm dừng chân được cải thiện.
Theo dự thảo, mức phí bảo tồn và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn được đề xuất là 30.000 đồng/người/đêm lưu trú. Trong đó, 60% nguồn thu dự kiến được nộp vào ngân sách tỉnh và phân bổ hoàn toàn cho các nhiệm vụ bảo tồn, phát triển bền vững giá trị di sản; 40% trích lại cho các đơn vị tổ chức thu phí tại cấp xã để phục vụ hoạt động thu phí và phát triển Công viên địa chất.
Hiện tỉnh chưa xác định ngày bắt đầu thu phí cụ thể, mới dự kiến trình HĐND tỉnh xem xét, thông qua nghị quyết tại kỳ họp chuyên đề tháng 11/2026.