Hơn nửa thế kỷ ôm nỗi đau chờ chồng
Ở tuổi 93, sức khỏe Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lan (xã Đại Đồng, Nghệ An) đã giảm sút nhưng vẫn còn minh mẫn. Những cuộc chia ly năm nào dường như chưa bao giờ khép lại trong ký ức người mẹ già.
Năm 1964, khi đang mang thai người con thứ ba, bà Lan tiễn chồng là ông Trần Văn Thanh lên đường nhập ngũ. Như bao người vợ thời chiến, bà chỉ mong đất nước sớm hòa bình để gia đình được đoàn tụ, chồng trở về bên vợ con.
Thế nhưng, 4 năm sau, năm 1968, tin dữ ập đến. Ông Thanh hy sinh, để lại người vợ trẻ cùng 3 đứa con thơ. Một mình, bà tần tảo nuôi con khôn lớn, chắt chiu từng ngày để vượt qua những tháng năm thiếu vắng người trụ cột.
Tưởng rằng khi các con trưởng thành, cuộc sống sẽ phần nào bù đắp những mất mát, nhưng chiến tranh lại một lần nữa cướp đi người thân yêu của bà.
Người con trai thứ hai, Trần Văn Nam (SN 1962), nối bước cha lên đường thực hiện nhiệm vụ trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Tiễn con đi, người mẹ nào chẳng lo lắng, nhưng bà Lan chỉ biết gửi gắm niềm tin vào người lính trẻ, mong ngày con trở về bình an.
Năm 1985, trong một lần được về phép, anh Nam nên duyên với cô gái gần nhà là Nguyễn Thị Nguyệt. Bà Lan mang trầu cau sang hỏi cưới, mong con trai có một mái ấm riêng để nương tựa sau những tháng ngày xa nhà.
Niềm vui của người mẹ khi con trai lập gia đình chưa kéo dài được bao lâu. Sau những ngày phép ngắn ngủi, anh Nam trở lại đơn vị. Mùa hè năm 1988, khi con trai anh mới được 6 tháng tuổi, gia đình nhận tin anh hy sinh.
Hai lần tiễn người thân ra trận, hai lần nhận tin báo tử. Người chồng năm xưa chưa trở về, người con trai cũng mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Nỗi đau chồng chất nỗi đau, nhưng bà Lan vẫn gắng gượng sống, nuôi con, đỡ đần con dâu và chăm lo cho cháu nội.
Năm 2014, bà Nguyễn Thị Lan được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng, ghi nhận những hy sinh to lớn của mẹ và gia đình trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.
Ước nguyện cuối đời
Mẹ Lan sống cùng con dâu Nguyễn Thị Nguyệt và cháu nội trong căn nhà nhỏ ở xã Đại Đồng. Mỗi người mang một nỗi niềm riêng, nhưng đều chịu những mất mát do chiến tranh để lại.
Ngồi bên hiên nhà, bà Nguyệt nhớ lại chuyện tình với anh Trần Văn Nam. Hai người vốn ở gần nhà, biết nhau từ trước, tình cảm dần nảy nở qua những lần gặp gỡ. Đám cưới năm 1985 mở ra hy vọng về một mái ấm bình yên. Thế nhưng, sau ngày cưới, họ chỉ có khoảng một tháng sống bên nhau trước khi anh Nam trở lại đơn vị.
Những ngày xa cách, tình cảm vợ chồng được vun đắp qua những lá thư tay và món quà gửi về từ nơi đóng quân. Năm 1987, anh Nam được về phép ba tháng. Đó có lẽ là quãng thời gian hạnh phúc nhất trong cuộc đời người vợ trẻ.
“Khi anh trở lại đơn vị, tôi mới biết mình mang thai. Tôi viết thư báo tin vui và nhận lại niềm hạnh phúc của anh nơi xa qua những món quà gửi về, từ sữa, vải đến quần áo sơ sinh để chuẩn bị đón con”, bà Nguyệt kể.
Nhưng niềm vui làm cha của người lính chưa kịp trọn vẹn thì bi kịch ập đến. Mùa hè năm 1988, khi con trai mới 6 tháng tuổi, bà Nguyệt nhận tin chồng hy sinh. Người vợ trẻ chưa kịp sống trọn những tháng ngày hạnh phúc đã phải chịu cảnh góa bụa; đứa trẻ còn quá nhỏ để biết mình đã vĩnh viễn mất đi người cha.
Khi ấy, bà Nguyệt còn trẻ, có thể lựa chọn một cuộc sống mới, tìm kiếm hạnh phúc riêng. Nhưng nghĩ đến mẹ chồng đã chịu cảnh mất chồng, rồi mất con, bà không đành lòng rời đi. Bà quyết định ở vậy nuôi con, phụng dưỡng mẹ chồng, thay người đã khuất gánh vác trách nhiệm với gia đình. “Tôi chỉ nghĩ mình phải cố gắng nuôi con trưởng thành, chăm sóc mẹ. Anh đã hy sinh, tôi muốn thay anh nuôi dạy con nên người”, bà Nguyệt tâm sự.
Hơn 40 năm trôi qua, cuộc hôn nhân ngắn ngủi vẫn là một phần không thể phai mờ trong cuộc đời bà. Những ký ức ít ỏi về người chồng trở thành động lực để bà sống có trách nhiệm với con và mẹ chồng.
Hài cốt liệt sĩ Trần Văn Nam đã được quy tập, an táng tại nghĩa trang dòng họ. Riêng ông Trần Văn Thanh, chồng Mẹ Lan, đến nay vẫn chưa được tìm thấy. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình vẫn đau đáu mong có thông tin về nơi ông hy sinh, nơi an táng để đưa ông trở về quê hương.
Ở tuổi 93, Mẹ Lan vẫn canh cánh ước nguyện ấy. Khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai, gia đình đã đăng ký lấy mẫu ADN để phục vụ đối sánh, hy vọng sớm tìm được người thân sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi.
Ông Nguyễn Công Thắng - chuyên viên Phòng Nội vụ xã Đại Đồng, cho biết địa phương có hơn 2.000 liệt sĩ. Gia đình Mẹ Lan là trường hợp đặc biệt khi cả mẹ chồng và con dâu đều là vợ liệt sĩ.
