Vượt qua áp lực
Năm 2013, Lưu Quang Trung tốt nghiệp kỹ sư Điện tử - Viễn thông tại Đại học Bách khoa Hà Nội, sau đó làm việc tại Viettel và Samsung. Môi trường doanh nghiệp giúp anh hiểu cách công nghệ được triển khai trong thực tế, đồng thời thôi thúc anh tìm kiếm những cách tiếp cận mới cho các bài toán kỹ thuật.
Năm 2015, anh sang Pháp học thạc sĩ. Chỉ trong hai năm, anh hoàn thành đồng thời hai chương trình thạc sĩ tại Đại học Paris-Saclay và Télécom Paris, lần lượt về ăng-ten và siêu cao tần, sau đó là mạng đa phương tiện.
Năm 2017, anh bắt đầu chương trình tiến sĩ tại CentraleSupélec - Đại học Paris-Saclay, hợp tác với Bell Labs, viện nghiên cứu thuộc Tập đoàn Nokia. Đây là một trong những trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ hàng đầu thế giới, gắn liền với 11 giải Nobel và 5 giải Turing. Môi trường này giúp anh theo đuổi những bài toán nghiên cứu mới.
“Tôi tin thế hệ trẻ Việt Nam ngày càng giỏi, tự tin và có năng lực cạnh tranh trong môi trường quốc tế. Với những nhóm nghiên cứu mạnh, một môi trường tốt và khát vọng theo đuổi những bài toán lớn, Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia ngay từ giai đoạn các công nghệ mới đang được hình thành”. PGS.TS Lưu Quang Trung, Đại học Paris-Saclay (Pháp)
Thời điểm khó khăn nhất với PGS Trung là năm đầu làm tiến sĩ tại Pháp. Khi kinh nghiệm nghiên cứu còn ít, anh phải đối mặt với một bài toán khó, trong khi hướng giải quyết vẫn khá mơ hồ. Gần hết một năm, anh vẫn chưa có kết quả đủ rõ để công bố.
Áp lực càng lớn khi những người cùng công ty, cùng phòng nghiên cứu đã có nhiều bài báo. Có lúc anh Trung hoài nghi khả năng của chính mình. Nhưng rồi anh nhận ra rằng, bế tắc là điều khó tránh khỏi trong nghiên cứu, ngay cả với những người giàu kinh nghiệm. Thay vì cố giải quyết toàn bộ bài toán cùng lúc, anh học cách chia nhỏ vấn đề và đi từng bước; có lúc tạm chuyển sang một hướng khác rồi quay lại với góc nhìn mới.
Sau một năm kiên trì, cuối cùng, anh cũng tìm ra một công thức toán học giúp tháo gỡ nút thắt quan trọng của đề tài. “Khi trình bày với người hướng dẫn và nhận được phản hồi tích cực, tôi cảm thấy rất vui và nhẹ nhõm. Quan trọng hơn, kết quả đó giúp tôi xác định được hướng đi rõ ràng và mở ra những nghiên cứu tiếp theo”, anh chia sẻ.
Năm 2021, anh Trung bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Một năm sau, luận án được trao Giải Luận án tiến sĩ xuất sắc nhất về mạng và các hệ thống phân tán của cộng đồng nghiên cứu GDR-RSD thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) và Chi hội tại Pháp của Nhóm chuyên môn về Hệ điều hành thuộc Hiệp hội Máy tính ACM (ACM SIGOPS France).
Nhìn lại hành trình ấy, anh Trung cho rằng, sự bền bỉ không chỉ đến từ bản thân. Những năm đầu ở Pháp, gia đình luôn là hậu phương động viên anh vượt qua khó khăn. Sau này, anh có thêm người vợ đồng hành và chia sẻ những áp lực trong công việc. “Tôi rất biết ơn vợ và gia đình hai bên. Sự đồng hành của họ là điểm tựa để tôi có thể kiên trì với con đường mình đã chọn”, anh nói.
Khi mạng có thể “quan sát - dự đoán - tự điều chỉnh”
Đến nay, PGS.TS Lưu Quang Trung đã có hơn 30 công bố khoa học, gồm 13 bài báo tạp chí Q1; 16 bài tại các hội nghị quốc tế và một bằng sáng chế tại Mỹ. Bằng sáng chế liên quan đến công nghệ cắt lát mạng (network slicing), công nghệ quan trọng của 5G/6G, cho phép nhiều “mạng ảo” với các yêu cầu khác nhau về tốc độ, độ trễ và chất lượng cùng sử dụng chung một hạ tầng vật lý.
Bài toán đặt ra là phân bổ hiệu quả các nguồn lực hữu hạn như băng thông, năng lực tính toán và lưu trữ. Đây cũng là trọng tâm nghiên cứu của anh Trung ở giao điểm giữa mạng viễn thông thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI) và tối ưu hóa, với các hướng như 5G/6G, mạng truy cập vô tuyến mở (Open RAN), điện toán biên và ứng dụng AI trong vận hành mạng.
Anh Trung ví mạng viễn thông tương lai như một hệ thống giao thông khổng lồ, nơi hàng triệu thiết bị cùng truyền dữ liệu trong khi tần số, băng thông và năng lực tính toán đều hữu hạn. Bài toán đặt ra là phân bổ những tài nguyên này để hệ thống hoạt động nhanh, ổn định và tiết kiệm năng lượng.
Theo hướng đó, anh đang chủ nhiệm đề tài “Tối ưu phân bổ tài nguyên trong mạng phương tiện 5G ứng dụng công nghệ bản sao số”, được Đại học Paris-Saclay tài trợ 140.000 euro, kéo dài 36 tháng. Dự án hướng tới xây dựng một bản sao số của mạng phương tiện 5G để hỗ trợ phân bổ tài nguyên trong môi trường liên tục thay đổi. “Chúng tôi muốn nghiên cứu một hệ thống mạng có khả năng quan sát - mô phỏng - dự đoán - rồi tự điều chỉnh tài nguyên của chính nó”, anh chia sẻ.
Theo TS Trung, cách tiếp cận này có thể được mở rộng cho mạng 5G/6G tương lai, nơi các thiết bị, phương tiện và robot cùng chia sẻ tài nguyên truyền thông và tính toán.
Xây dựng mạng lưới nhà khoa học Việt Nam
Cuối năm 2022, TS Trung trở về Việt Nam và trở thành giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội. Năm 2025, anh trở lại Pháp, đảm nhiệm vị trí Associate Professor tại Đại học Paris-Saclay, công tác tại Viện Nghiên cứu Tín hiệu và Hệ thống (L2S). “Việc trở lại Pháp đối với tôi là một bước tiến mới để tích lũy thêm năng lực, xây dựng nhóm nghiên cứu và mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế”, anh nói.
Dù làm việc tại Pháp, PGS Trung vẫn duy trì hợp tác nghiên cứu với các nhà khoa học Việt Nam thực hiện các đề tài nghiên cứu cấp Bộ, cấp Nhà nước; đồng hướng dẫn học viên cao học, nghiên cứu sinh trong nước.
Không chỉ nghiên cứu, PGS.TS Lưu Quang Trung còn dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng cộng đồng nhà khoa học trẻ Việt Nam. Mối gắn bó của anh với Trường hè Khoa học Việt Nam (VSSS) bắt đầu từ năm 2014, khi anh là học viên mùa thứ hai. Một năm sau, anh trở lại trường hè với vai trò giảng viên. Từ năm 2022, anh quay lại tham gia Ban Tuyển sinh của trường hè. Đây là nơi quy tụ những sinh viên có đam mê và tiềm năng nghiên cứu khoa học.
Chương trình không chỉ có những bài giảng chuyên sâu về khoa học tự nhiên mà còn mở ra nhiều hoạt động thiết thực: chia sẻ về cách bắt đầu một nghiên cứu, làm khoa học, liêm chính khoa học, phương pháp xây dựng ý tưởng và kỹ năng nghiên cứu, cùng các phiên trao đổi về du học, học bổng và cơ hội phát triển nghề nghiệp trong môi trường quốc tế.
Với PGS Trung, sự gắn bó ấy bắt đầu từ một tinh thần giản dị: “nhận và cho đi”. Từng là học viên, từng được truyền cảm hứng và mở ra những cơ hội mới từ Trường hè, anh muốn tiếp tục trao lại những điều mình từng nhận cho thế hệ trẻ. Anh cũng đồng thời phản biện cho nhiều tạp chí, hội nghị quốc tế. “Tôi muốn mình là một cầu nối giữa các nhóm nghiên cứu ở Việt Nam và quốc tế”, anh chia sẻ.
Trong chặng đường dài hơn, PGS Trung hướng tới xây dựng một nhóm nghiên cứu và đào tạo những thế hệ học trò có thể tạo ra các công trình tốt hơn thế hệ của mình. Về khoa học, anh tập trung phát triển AI và tối ưu hóa cho mạng thế hệ mới, đặc biệt là 6G, Open RAN, hướng tới đưa nghiên cứu từ mô phỏng đến thử nghiệm và ứng dụng thực tế.
Hướng tới năm 2045, anh kỳ vọng góp phần xây dựng mạng lưới các nhà khoa học Việt Nam có vị trí trong cộng đồng khoa học quốc tế. “Một nền khoa học mạnh không được tạo nên bởi một vài cá nhân xuất sắc, mà bởi một hệ sinh thái có khả năng liên tục tạo ra những thế hệ nhà khoa học giỏi hơn. Nếu 20 năm nữa tôi có thể đóng góp được một phần vào hệ sinh thái như vậy, với tôi đó sẽ là một thành tựu đáng tự hào”, PGS.TS Lưu Quang Trung chia sẻ thêm.
